राहोर्विमोचनानन्तरं जलन्धरस्य सैन्योद्योगः — Rahu’s Aftermath and Jalandhara’s Mobilization

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ कथा ते श्राविताद्भुता । महाप्रभोश्शंकरस्य यत्र लीला च पावनी

Dijo Vyāsa: «Oh Sanatkumāra, omnisciente, me has narrado un relato maravilloso, en el que se revela la līlā sagrada y purificadora del Gran Señor Śaṅkara».

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या कृपां कृत्वा ममो परि । राहुर्मुक्तः कुत्र गतः पुरुषेण महामुने

Ahora, dímelo con gran afecto, habiendo tenido compasión de mí, oh gran sabio: ¿adónde fue Rāhu después de ser liberado por aquel Poderoso Ser?

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्यामितमेधसः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रो महामुनिः

Dijo Sūta: Al oír así las palabras de Vyāsa, de intelecto inconmensurable, el gran sabio—hijo de Brahmā—de ánimo sereno, respondió.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । राहुर्विमुक्तो यस्तेन सोपि तद्वर्वरस्थले । अतस्स वर्वरो भूत इति भूमौ प्रथां गतः

Sanatkumāra dijo: «Aquel por quien Rāhu fue liberado, él también permaneció en ese mismo lugar llamado Varvara. Por ello llegó a ser conocido como “Varvara-bhūta”, y ese nombre se hizo célebre sobre la tierra».

Verse 5

ततः स मन्यमानस्स्वं पुनर्जनिमथानतः । गतगर्वो जगामाथ जलंधरपुरं शनैः

Entonces él, meditando en su propio renacer y postrándose con reverencia, con el orgullo disipado, regresó lentamente a la ciudad de Jalandhara.

Verse 6

जलंधराय सोऽभ्येत्य सर्वमीशविचेष्टितम् । कथयामास तद्व्यासाद्व्यास दैत्येश्वराय वै

Al acercarse a Jalandhara, le relató por completo todo lo sucedido como obra divina del Señor (Śiva). Así, oh Vyāsa, se lo contó en verdad al soberano de los Dānavas.

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । जलंधरस्तु तच्छ्रुत्वा कोपाकुलितविग्रहः । बभूव बलवान्सिन्धुपुत्रो दैत्येन्द्रसत्तमः

Sanatkumāra dijo: Al oír esas palabras, Jalandhara —el poderoso hijo del Océano, el más excelso entre los señores de los Daityas— se inflamó de ira y todo su porte se tornó turbulento.

Verse 8

ततः कोपपराधीनमानसो दैत्यसत्तमः । उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह

Entonces el más eminente de los Daityas, con la mente sometida a la ira, ordenó que todos los ejércitos de los Daityas se alistasen para la batalla.

Verse 9

जलंधर उवाच । निर्गच्छंत्वखिला दैत्याः कालनेमिमुखाः खलु । तथा शुंभनिशुम्भाद्या वीरास्स्वबलसंयुताः

Dijo Jalandhara: «Que marchen todos los Daityas, encabezados ciertamente por Kalanemi. Asimismo, que avancen también los héroes como Shumbha y Nishumbha, provistos de sus propias fuerzas».

Verse 10

कोटिर्वीरकुलोत्पन्नाः कंबुवंश्याश्च दौर्हृदाः । कालकाः कालकेयाश्च मौर्या धौम्रास्तथैव च

Había crores de guerreros nacidos de linajes heroicos: los de la dinastía Kambu, los Daurhṛdas, los Kālakas y los Kālakeyas (hijos de los Kālakas), así como también los Mauryas y los Dhaumras.

Verse 11

इत्याज्ञाप्यासुरपतिस्सिंधुपुत्रो प्रतापवान् । निर्जगामाशु दैत्यानां कोटिभिः परिवारितः

Habiendo dado así su orden, el poderoso señor de los Asuras—el valiente hijo de Sindhu—partió con presteza, rodeado por crores de Daityas.

Verse 12

ततस्तस्याग्रतश्शुक्रो राहुश्छिन्नशिरोऽभवत् । मुकुटश्चापतद्भूमौ वेगात्प्रस्खलितस्तदा

Entonces, justo ante él, Shukra y Rahu fueron decapitados. En ese mismo instante, sus coronas, desprendidas por la fuerza del golpe, resbalaron y cayeron al suelo.

Verse 13

व्यराजत नभः पूर्णं प्रावृषीव यथा घनैः । जाता अशकुना भूरि महानिद्रावि सूचकाः

El cielo parecía completamente lleno, como en la estación de las lluvias cuando está cargado de nubes. Aparecieron muchas aves de mal agüero, presagios que anunciaban un gran estupor y la oscuridad de la delusión antes del conflicto inminente.

Verse 14

तस्योद्योगं तथा दृष्ट्वा गीर्वाणास्ते सवासवाः । अलक्षितास्तदा जग्मुः कैलासं शंकरालयम्

Al ver sus preparativos para la acción, aquellos Devas—junto con Indra—partieron entonces sin ser advertidos y fueron a Kailāsa, la morada de Śaṅkara.

Verse 15

तत्र गत्वा शिवं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सवासवाः । देवास्सर्वे नतस्कंधाः करौ बद्ध्वा च तुष्टुवुः

Al llegar allí y contemplar a Śiva, todos los dioses—con Indra—se postraron con honda reverencia. Con los hombros inclinados en humildad y las manos juntas en súplica, le entonaron himnos de alabanza.

Verse 16

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । नमस्तेस्तु महेशान पाहि नश्शरणागतान्

Los Devas dijeron: «Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, Śaṅkara, océano de compasión: salutaciones a Ti, oh Maheśāna. Protégennos a nosotros, que hemos acudido a Ti en busca de refugio».

Verse 17

विह्वला वयमत्युग्रं जलंधरकृतात्प्रभो । उपद्रवात्सदेवेन्द्राः स्थानभ्रष्टाः क्षितिस्थिताः

Oh Señor, estamos totalmente estremecidos por la opresión sumamente feroz causada por Jalandhara. Incluso Indra, junto con los dioses, ha sido expulsado de su debido puesto, y ahora permanecemos abatidos sobre la tierra.

Verse 18

न जानासि कथं स्वामिन्देवापत्तिमिमां प्रभो । तस्मान्नो रक्षणार्थाय जहि सागरनन्दनम्

Oh Señor, nuestro soberano: ¿cómo es que no conoces esta calamidad que ha caído sobre los dioses? Por ello, para nuestra protección, derriba al hijo del océano.

Verse 19

अस्माकं रक्षणार्थाय यत्पूर्वं गरुडध्वजः । नियोजितस्त्वया नाथ न क्षमस्सोऽद्य रक्षितुम्

¡Oh Señor! Aquel que porta el estandarte de Garuḍa—a quien antes destinaste para nuestra protección—hoy ya no es capaz de protegernos.

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलंधरवधोपाख्याने सामान्यगणासुरयुद्धवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

Así, en el «Śrī Śiva Mahāpurāṇa»—en el Segundo libro, la Rudra-saṃhitā, en la Quinta sección llamada Yuddha-khaṇḍa, dentro del relato sobre la muerte de Jalandhara—concluye el Capítulo Vigésimo, titulado “Descripción de la batalla entre los Gaṇas comunes y los Asuras”.

Verse 21

अलक्षिता वयं चात्रागताश्शंभो त्वदंतिकम् । स आयाति त्वया कर्त्तुं रणं सिंधुसुतो बली

¡Oh Śambhu! Hemos llegado aquí a tu presencia sin ser advertidos. El poderoso hijo de Sindhu se acerca, decidido a trabar batalla contigo.

Verse 22

अतस्स्वामिन्रणे त्वं तमविलंबं जलंधरम् । हंतुमर्हसि सर्वज्ञ पाहि नश्शरणागतान्

Por ello, oh Señor, en esta batalla debes, sin demora, abatir a ese Jalandhara. ¡Oh Omnisciente!, protege a quienes hemos acudido a Ti en busca de refugio.

Verse 23

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते सुरास्सर्वे प्रभुं नत्वा सवासवाः । पादौ निरीक्ष्य संतस्थुर्महेशस्य विनम्रकाः

Dijo Sanatkumāra: Habiendo hablado así, todos aquellos Devas—junto con Indra—se inclinaron ante el Señor. Con humildad, contemplaron los pies de Mahādeva y permanecieron allí reverentes.

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इति देववचः श्रुत्वा प्रहस्य वृषभध्वजः । द्रुतं विष्णुं समाहूय वचनं चेदमब्रवीत्

Dijo Sanatkumāra: Al oír estas palabras de los dioses, Vṛṣabhadhvaja (el Señor Śiva), sonriendo, llamó con presteza a Viṣṇu y pronunció estas palabras.

Verse 25

ईश्वर उवाच । हृषीकेश महाविष्णो देवाश्चात्र समागताः । जलंधरकृतापीडाश्शरणं मेऽतिविह्वलाः

Dijo Īśvara: «¡Oh Hṛṣīkeśa, oh Mahāviṣṇu! Los dioses se han reunido aquí, gravemente afligidos por la opresión de Jalandhara. En gran angustia han venido, tomando refugio en Mí».

Verse 26

जलंधरः कथं विष्णो संगरे न हत स्त्वया । तद्गृहं चापि यातोऽसि त्यक्त्वा वैकुण्ठमात्मनः

«¡Oh Viṣṇu! ¿Cómo es que en la batalla no diste muerte a Jalandhara? ¿Y por qué fuiste también a su casa, abandonando tu propio Vaikuṇṭha?»

Verse 27

मया नियोजितस्त्वं हि साधुसंरक्षणाय च । निग्रहाय खलानां च स्वतंत्रेण विहारिणा

«En verdad, yo te he designado para la protección de los virtuosos y para refrenar a los malvados—tú, que te desplazas libremente y actúas por tu propia voluntad.»

Verse 28

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचनं गरुडध्वजः । प्रत्युवाच विनीतात्मा नतकस्साञ्जलिर्हरिः

Dijo Sanatkumāra: Al oír así las palabras de Maheśa (el Señor Śiva), Hari—cuyo estandarte porta a Garuḍa—se inclinó humildemente, juntó las palmas en reverencia y luego respondió con mente disciplinada y cortés.

Verse 29

विष्णुरुवाच । तवांशसंभवत्वाच्च भ्रातृत्वाच्च तथा श्रियः । मया न निहतः संख्ये त्वमेनं जहि दानवम्

Dijo Viṣṇu: «Porque has nacido de una porción de mí, y porque eres también hermano de Śrī (Lakṣmī), no lo he matado en la batalla. Tú: derriba a ese dānava».

Verse 30

महाबलो महावीरो जेयस्सर्वदिवौकसाम् । अन्येषां चापि देवेश सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

Es de fuerza inmensa y gran héroe: en verdad, vencedor de todos los moradores del cielo. Y también de los demás, oh Señor de los dioses; esto te lo declaro como verdad.

Verse 31

मया कृतो रणस्तेन चिरं देवान्वितेन वै । मदुपायो न प्रवृत्तस्तस्मिन्दानवपुंगवे

Combatí durante largo tiempo contra aquel poderoso, en verdad—pues estaba sostenido por los dioses. Sin embargo, mi estratagema no prosperó contra el más excelso de los Dānavas.

Verse 32

तत्पराक्रमतस्तुष्टो वरं ब्रूहीत्यहं खलु । इति मद्वचनं श्रुत्वा स वव्रे वरमुत्तमम्

Satisfecho con su valor, le dije en verdad: «Habla—elige un don». Al oír mis palabras, escogió el don supremo.

Verse 33

मद्भगिन्या मया सार्द्धं मद्गेहे ससुरो वस । मदधीनो महाविष्णो इत्यहं तद्गृहं गतः

«Junto con mi hermana, habita en mi casa, oh suegro. El gran Viṣṇu está bajo mi autoridad». Diciendo esto, fui a su morada.

Verse 34

सनत्कुमार उवाच । इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा शकरस्स महेश्वरः । विहस्योवाच सुप्रीतस्सदयो भक्तवत्सलः

Sanatkumāra dijo: Al oír así las palabras de Viṣṇu, Maheśvara—Śaṅkara, siempre compasivo y amante de sus devotos—sonrió complacido y luego habló.

Verse 35

महेश्वर उवाच । हे विष्णो सुरवर्य त्वं शृणु मद्वाक्यमादरात् । जलंधरं महादैत्यं हनिष्यामि न संशयः

Maheśvara dijo: «Oh Viṣṇu, el más excelso entre los dioses, escucha con atención mis palabras. Daré muerte al gran demonio Jalandhara; de ello no hay duda».

Verse 36

स्वस्थानं गच्छ निर्भीतो देवा गच्छंत्वपि ध्रुवम् । निर्भया वीतसंदेहा हतं मत्वाऽसुराधिपम्

«Vuelve a tu propia morada sin temor; y que los dioses también regresen con certeza. Sed intrépidos y libres de duda, teniendo por muerto al señor de los asuras.»

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं स रमापतिः । सनिर्जरो जगामाशु स्वस्थानं गतसंशयः

Dijo Sanatkumāra: Al oír así las palabras de Maheśa, aquel Señor—Rāmāpati (Viṣṇu)—junto con los inmortales fue presto a su propia morada, disipadas sus dudas. En ello se afirma a Śiva como Pati, esclarecedor de la verdad, que aparta el saṃśaya y restituye la recta comprensión a los devas.

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे व्यास स दैत्येन्द्रोऽतिविक्रमः । सन्नद्धैरसुरैस्सार्द्धं शैलप्रांतं ययौ बली

Entretanto, oh Vyāsa, aquel señor de los Daityas, supremamente valiente y de proeza extraordinaria, partió con sus Asuras plenamente armados y se dirigió a la región del confín de la montaña.

Verse 39

कैलासमवरुध्याथ महत्या सेनया युतः । संतस्थौ कालसंकाशः कुर्वन्सिंहरवं महान्

Luego, tras sitiar Kailāsa con un inmenso ejército, se apostó allí—terrible como el propio Kāla (la Muerte)—y lanzó un gran rugido, semejante al de un león.

Verse 40

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दैत्यनादसमुद्भवम् । चुक्रोधातिमहेशानो महालीलः खलांतकः

Entonces, al oír el tumulto surgido del bramido de los daityas, el Señor supremamente grande—Śiva, cuyas obras son vasto juego divino y destructor de los malvados—se encendió en ira.

Verse 41

समादिदेश संख्याय स्वगणान्स महाबलान् । नंद्यादिकान्महादेवो महोतिः कौतुकी हरः

Entonces Mahādeva—Hara, poderoso en esplendor y movido por un celo deliberado—ordenó a sus propios gaṇas, de fuerza inmensa, encabezados por Nandin, que se dispusieran con orden y en filas contadas.

Verse 42

नन्दीभमुखसेनानीमुखास्सर्वे शिवाज्ञया । गणाश्च समनह्यंत युद्धाया तित्वरान्विताः

Por mandato de Śiva, todos los jefes—encabezados por Nandin y Bhṛṅgī—junto con los gaṇas, se armaron con presteza y se aprestaron para la batalla, colmados de urgencia.

Verse 43

अवतेरुर्गणास्सर्वे कैलासात्क्रोधदुर्मदाः । वल्गतो रणशब्दांश्च महावीरा रणाय हि

Todos los Gaṇas descendieron de Kailāsa, feroces de ira y orgullosos de su poder. Aquellos grandes héroes, saltando hacia delante, alzaron clamorosos gritos de batalla, pues estaban resueltos a la guerra.

Verse 44

ततस्समभवद्युद्धं कैलासोपत्यकासु वै । प्रमथाधिपदैत्यानां घोरं शस्त्रास्त्रसंकुलम्

Entonces, en verdad, en los valles del Kailāsa estalló una batalla terrible entre los caudillos de los Pramathas y los Daityas: un choque atestado de armas y proyectiles por todas partes.

Verse 45

भेरीमृदंगशंखौघैर्निस्वानैर्वीरहर्षणैः । गजाश्वरथशब्दैश्च नादिता भूर्व्यकंपत

Con el resonar que enardece a los héroes de las bherīs, los mṛdaṅgas y el oleaje de caracolas, y con el estruendo de elefantes, caballos y carros, la tierra misma retumbó y tembló.

Verse 46

शक्तितोमरबाणौघैर्मुसलैः पाशपट्टिशैः । व्यराजत नभः पूर्णं मुक्ताभिरिव संवृतम्

Colmado de torrentes de śaktis, tomaras y flechas—junto con mazas, lazos y hachas—el cielo resplandecía, como si estuviera enteramente cubierto de perlas esparcidas.

Verse 47

निहतैरिव नागाश्वैः पत्तिभिर्भूर्व्यराजत । वज्राहतैः पर्वतेन्द्रैः पूर्वमासीत्सुसंवृता

La tierra resplandecía como si estuviera sembrada de elefantes de guerra, caballos y soldados de a pie abatidos; parecía como si antaño hubiese estado rodeada por montañas poderosas, quebradas por el vajra.

Verse 48

प्रमथाहतदैत्यौघैर्दैत्याहतगणैस्तथा । वसासृङ्मांसपंकाढ्या भूरगम्याभवत्तदा

Entonces, con huestes de Dānavas abatidas por los Pramathas y, asimismo, huestes de los Gaṇas de Śiva derribadas por los Dānavas, la tierra se volvió intransitable, espesa con el fango de grasa, sangre y carne.

Verse 49

प्रमथाहतदैत्यौघान्भार्गवस्समजीवयत् । युद्धे पुनः पुनश्चैव मृतसंजीवनी बलात्

En la batalla, Bhārgava (Śukrācārya) devolvía una y otra vez la vida a las huestes de los Daityas abatidas por los Pramathas, mediante el poder del mantra Mṛtasaṁjīvanī, el que reanima a los muertos.

Verse 50

दृष्ट्वा व्याकुलितांस्तांस्तु गणास्सर्वे भयार्दिताः । शशंसुर्देवदेवाय सर्वे शुक्रविचेष्टितम्

Al ver a aquellas tropas turbadas y oprimidas por el miedo, todos los Gaṇas informaron al Deva de los devas, el Señor Śiva, acerca de las estratagemas y acciones de Śukra.

Verse 51

तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रश्चकार क्रोधमुल्बणम् । भयंकरोऽतिरौद्रश्च बभूव प्रज्वलन्दिशः

Al oírlo, el Bienaventurado Rudra se vio tomado por una ira feroz y desbordante. Terrible y sumamente airado, parecía como si las mismas direcciones ardieran en llamas a su alrededor.

Verse 52

अथ रुद्रमुखात्कृत्या बभूवातीवभीषणा । तालजंघोदरी वक्त्रा स्तनापीडितभूरुहा

Entonces, de la misma boca de Rudra surgió Kṛtyā, sumamente espantosa: sus piernas y su vientre eran como el tronco de una palmera; su rostro, terrible, y sus pechos, pesados sobre el pecho, hacían su figura aún más temible.

Verse 53

सा युद्धभूमिं तरसा ससाद मुनिसत्तम । विचचार महाभीमा भक्षयंती महासुरान्

Oh, el mejor de los sabios: ella se precipitó con ímpetu al campo de batalla. Terrible en su poder, se movía allí, devorando a los grandes asuras.

Verse 54

अथ सा रणमध्ये हि जगाम गतभीर्द्रुतम् । यत्रास्ते संवृतो दैत्यवरेन्द्रैस्स हि भार्गवः

Entonces ella, ya sin temor, entró velozmente en medio del combate, hacia donde estaba Bhārgava (Śukra), rodeado por todas partes por los más eminentes señores de los Daityas.

Verse 55

स्वतेजसा नभो व्याप्य भूमिं कृत्वा च सा मुने । भार्गवं स्वभगे धृत्वा जगामांतर्हिता नभः

Oh sabio, con su propio resplandor llenó el cielo y tomó la tierra como su dominio. Puso a Bhārgava sobre su cadera y, volviéndose invisible, partió hacia los cielos.

Verse 56

विद्रुतं भार्गवं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यगणास्तथा । प्रम्लानवदना युद्धान्निर्जग्मुर्युद्धदुर्मदाः

Al ver a Bhārgava en huida, las huestes de los daityas, antes ebrias de orgullo bélico, abandonaron el campo de batalla con rostros abatidos y el valor marchito.

Verse 57

अथोऽभज्यत दैत्यानां सेना गणभयार्दिता । वायुवेगहता यद्वत्प्रकीर्णा तृणसंहतिः

Entonces el ejército de los Daityas, atormentado por el miedo a los gaṇas de Śiva, se rompió y se dispersó, como una masa de hierba seca dispersada por un viento fuerte y veloz.

Verse 58

भग्नां गणभयाद्दैत्यसेनां दृष्ट्वातिमर्षिताः । निशुंभशुंभौ सेनान्यौ कालनेमिश्च चुक्रुधुः

Al ver al ejército de los Daityas hecho pedazos por el temor a las gaṇas de Śiva, Niśumbha y Śumbha—sus comandantes—junto con Kālanemi se encendieron en ira desmedida.

Verse 59

त्रयस्ते वरयामासुर्गणसेनां महाबलाः । मुंचंतश्शरवर्षाणि प्रावृषीव बलाहकाः

Aquellos tres guerreros poderosos detuvieron el avance del ejército de los Gaṇa, derramando lluvias de flechas, como nubes cargadas de agua en la estación del monzón.

Verse 60

ततो दैत्यशरौघास्ते शलभानामिव व्रजाः । रुरुधुः खं दिशस्सर्वा गणसेनामकंपयन्

Entonces, aquellas descargas de flechas de los Daityas—como enjambres de langostas—llenaron y oscurecieron el cielo en todas direcciones, haciendo temblar al ejército de los Gaṇas de Śiva.

Verse 61

गणाश्शरशतैर्भिन्ना रुधिरासारवर्षिणः । वसंतकिंशुकाभासा न प्राजानन्हि किंचन

Atravesados por cientos de flechas, los Gaṇas derramaban torrentes de sangre. Sus cuerpos tomaron el color de las flores de kiṃśuka en primavera; mas, absortos en la causa de Śiva e intrépidos en la batalla, no comprendían—ni atendían—nada más.

Verse 62

ततः प्रभग्नं स्वबलं विलोक्य नन्द्यादिलंबोदरकार्त्तिकेयाः । त्वरान्विता दैत्यवरान्प्रसह्य निवारयामासुरमर्षणास्ते

Entonces, al ver destrozado su propio ejército, Nandin y los demás—Lambodara (Gaṇeśa) y Kārttikeya—se lanzaron con presteza. Con una ira feroz e incontenible, detuvieron por la fuerza y contuvieron a los más eminentes de los Daityas.