जालन्धरस्य दूतप्रेषणम् — Jalandhara Sends an Envoy to Kailāsa (The Provocation of Śiva)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ नारदे हि गते दिवि । दैत्यराट् किमकार्षीत्स तन्मे वद सुविस्तरात्

Vyāsa dijo: «Oh Sanatkumāra, omnisciente: cuando Nārada hubo partido al cielo, ¿qué hizo el rey de los Dānavas? Dímelo con todo detalle»។

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । तमामंत्र्य गते दैत्यं नारदे दिवि दैत्यराट् । तद्रूपश्रवणादासीदनंगज्वरपीडितः

Sanatkumāra dijo: «Oh Nārada, cuando aquel daitya fue despedido y se hubo marchado, el señor de los Dānavas en el cielo, con sólo oír hablar de su hermosura, quedó afligido por la fiebre del deseo, el tormento de Kāma.»

Verse 3

अथो जलंधरो दैत्यः कालाधीनः प्रनष्टधीः । दूतमाह्वाय यामास सैंहिकेयं विमोहितः

Entonces el daitya Jalandhara—sometido al imperio del Tiempo y con el entendimiento arruinado—cayó en el engaño; llamó a un mensajero y mandó convocar a Saiṃhikeya.

Verse 4

आगतं तं समालोक्य कामाक्रांतमनास्स हि । सुसंबोध्य समाचष्ट सिंधुपुत्रो जलंधरः

Al verlo llegar, con la mente ciertamente dominada por el deseo, Jalandhara, hijo de Sindhu, primero lo saludó y lo instruyó con cortesía, y luego expuso su intención.

Verse 5

तत्रास्ति योगी शंभ्वाख्य स्तपस्वी च जटाधरः । भस्मभूषितसर्वाङ्गो विरक्तो विजितेन्द्रियः

Allí mora un yogui llamado Śaṃbhu—un asceta de severa austeridad, portador de trenzas enmarañadas. Todo su cuerpo está ungido con ceniza sagrada; desapegado del mundo, ha vencido a los sentidos.

Verse 7

तत्र गत्वेति वक्तव्यं योगिनं दूत शंकरम् । जटाधरं विरक्तं तं निर्भयेन हृदा त्वया

«Oh mensajero, ve allí y entrega el mensaje a Śaṅkara, el gran Yogui. Habla a ese Señor de cabellera enmarañada, totalmente desapegado, con un corazón sin temor.»

Verse 8

हे योगिंस्ते दयासिन्धो जायारत्नेन किं भवेत् । भूतप्रेतपिशाचादिसेवितेन वनौकसा

Oh yogui, océano de compasión: ¿de qué te sirve la joya de una esposa, tú que moras en el bosque, lugar frecuentado por bhūtas, pretas, piśācas y semejantes?

Verse 9

मन्नाथे भुवने योगिन्नोचिता गतिरीदृशी । जायारत्नमतस्त्वं मे देहि रत्नभुजे निजम्

«En un mundo donde no tengo señor, oh yogui, tal proceder no es propio de un yogui. Por eso, oh portador de joyas, concédeme tu propia joya—tu preciosa esposa—para que sea mía.»

Verse 10

यानियानि सुरत्नानि त्रैलोक्ये तानि संति मे । मदधीनं जगत्सर्वं विद्धि त्वं सचराचरम्

Cualesquiera tesoros divinos que existan en los tres mundos, todos son míos. Sabe que el universo entero, con lo que se mueve y lo que no se mueve, está bajo mi soberanía.

Verse 11

इन्द्रस्य गजरत्नं चोच्चैःश्रवोरत्नमुत्तमम् । बलाद्गृहीतं सहसा पारिजा ततरुस्तथा

La joya entre los elefantes de Indra, Airāvata, y la excelsa joya entre los caballos, Ucchaiḥśravas, fueron arrebatados por la fuerza de inmediato; y del mismo modo fue llevada la árbol Pārijāta, que concede los deseos.

Verse 12

विमानं हंससंयुक्तमंगणे मम तिष्ठति । रत्नभूतं महादिव्यमुत्तमं वेधसोद्भुतम्

“En mi patio se alza un vimāna celestial, un carro aéreo uncido a cisnes; como si estuviera hecho de joyas, sumamente divino y supremo, una maravilla prodigiosa forjada por el Creador, Brahmā.”

Verse 13

महापद्मादिकं दिव्यं निधिरत्नं स्वदस्य च । छत्रं मे वारुणं गेहे कांचनस्रावि तिष्ठति

En mi casa está el tesoro divino de gemas que comienza con el Mahāpadma, y también mi propia riqueza; y allí permanece mi parasol real, semejante al de Varuṇa, del cual parece manar oro.

Verse 14

किञ्जल्किनी महामाला सर्वदाऽम्लानपंकजा । मत्पितुस्सा ममैवास्ति पाशश्च कंपतेस्तथा

«Esta gran guirnalda, Kiñjalkinī—siempre fresca como un loto que no se marchita—pertenece a mi padre y, en verdad, también es mía; y del mismo modo el lazo (pāśa) es de Kaṃpati (Śiva)», así proclamó su legítima posesión de las insignias de Śiva.

Verse 15

मृत्योरुत्क्रांतिदा शक्तिर्मया नीता बलाद्वरा । ददौ मह्यं शुचिर्दिव्ये शुचिशौचे च वाससी

Arranqué por la fuerza a aquella excelsa Śakti que concede la salida de la muerte; y la Pura me otorgó dos vestiduras divinas—limpias y santificadoras.

Verse 16

एवं योगीन्द्र रत्नानि सर्वाणि विलसंति मे । अतस्त्वमपि मे देहि स्वस्त्रीरत्नं जटाधर

«Así, oh señor de los yoguis, todas estas joyas preciosas resplandecen para mí. Por ello, oh Jaṭādhara, Señor de las trenzas enmarañadas, concédeme también la joya de tu propia consorte».

Verse 17

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य नन्दिना स प्रवेशितः । जगामोग्रसभां राहुर्विस्मयोद्भुतलोचनः

Sanatkumāra dijo: «Al oír las palabras de Nandin, Rāhu fue conducido por él al interior. Con los ojos abiertos de asombro, Rāhu avanzó hacia aquella asamblea imponente y temible».

Verse 18

तत्र गत्वा शिवं साक्षाद्देवदेवं महाप्रभुम् । स्वतेजोध्वस्ततमसं भस्मलेपविराजितम्

Al llegar allí, contemplaron a Śiva en persona—el Dios de los dioses, el gran y poderoso Señor—cuya propia refulgencia había disipado toda oscuridad, y que resplandecía, engalanado con la sagrada unción de bhasma (ceniza santa).

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने दूतसंवादो नाम एकोनविंशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la segunda sección, la Rudra Saṃhitā; en la quinta división llamada Yuddha-khaṇḍa; en el relato subsidiario de la muerte de Jalaṃdhara—concluye el capítulo decimonoveno, titulado «Diálogo del Mensajero».

Verse 20

प्रणनाम च तं गर्वात्तत्तेजः क्रांतविग्रहः । निकटं गतवाञ्छंभोस्स दूतो राहुसंज्ञकः

Entonces, aunque henchido de orgullo, aquel mensajero—cuyo cuerpo fue sobrecogido por el fulgor ardiente—se postró y se acercó más a Śambhu. Era conocido con el nombre de Rāhu.

Verse 21

अथो तदग्र आसीनो वक्तुकामो हि सैंहिकः । त्र्यंबकं स तदा संज्ञाप्रेरितो वाक्यमब्रवीत्

Luego, sentado allí al frente, Saiṁhika, deseoso de hablar, en ese momento—impulsado por una señal—dirigió estas palabras a Tryambaka (el Señor Śiva).

Verse 22

दैत्यपन्नगसेव्यस्य त्रैलोक्याधिपतेस्सदा । दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः

“Soy el mensajero enviado por él—el señor perpetuo de los tres mundos, a quien sirven los daityas y las serpientes nāgas. He venido aquí, a tu presencia.”

Verse 23

राहुरुवाच । जलंधरोब्धितनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः । त्रैलोक्यस्येश्वरस्सोथाभवत्सर्वाधिनायकः

Rāhu dijo: «Jalandhara, hijo del Océano, llegó a ser soberano de todas las huestes de los Daityas. En verdad, después se convirtió en señor de los tres mundos y supremo dominador de todo».

Verse 24

स दैत्यराजो बलवान्देवानामंतकोपमः । योगिनं त्वां समुद्दिश्य स यदाह शृणुष्व तत्

Aquel poderoso rey de los Dānavas—temible para los dioses como la Muerte—se dirigió a ti, oh yogui. Escucha ahora lo que dijo.

Verse 25

महादिव्यप्रभावस्य तस्य दैत्यपतेः प्रभोः । सर्वरत्नेश्वरस्य त्वमाज्ञां शृणु वृषध्वज

Oh Vṛṣadhvaja, Śiva cuyo estandarte porta el toro, escucha el mandato de aquel señor de los Daityas, de inmenso poder divino, soberano de todas las joyas.

Verse 26

श्मशानवासिनो नित्यमस्थिमालाधरस्य च । दिगंबरस्य ते भार्या कथं हैमवती शुभम्

Él mora siempre en el crematorio, lleva una guirnalda de huesos y va vestido sólo con las direcciones; ¿cómo, entonces, oh bienaventurada, podría Haimavatī (Pārvatī), hija de Himavān, llegar a ser su esposa?

Verse 27

अहं रत्नाधिनाथोस्मि सा च स्त्रीरत्नसंज्ञिता । तस्मान्ममैव सा योग्या नैव भिक्षाशिनस्तव

«Yo soy el señor de los tesoros, y ella es celebrada como la “joya entre las mujeres”. Por eso, sólo a mí me corresponde; no a ti, que vives de limosnas»

Verse 28

मम वश्यास्त्रयो लोका भुंजेऽहं मखभागकान् । यानि संति त्रिलोकेस्मिन्रत्नानि मम सद्मनि

«Los tres mundos están bajo mi dominio. Yo participo de las porciones asignadas en los sacrificios. Cuantas joyas y tesoros preciosos existen en estos tres mundos, todos se hallan en mi propia morada»

Verse 29

वयं रत्नभुजस्त्वं तु योगी खलु दिगम्बरः । स्वस्त्रीरत्नं देहि मह्यं राज्ञस्सुखकराः प्रजाः

«Nosotros gozamos de joyas y placeres regios; tú, en cambio, eres en verdad un yogui, Digambara, vestido con las direcciones. Por eso, entrégame a tu esposa, joya propia, pues los súbditos del rey han de ser fuente de su bienestar»

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । वदत्येवं तथा राहौ भ्रूमध्याच्छूलपाणिनः । अभवत्पुरुषो रौद्रस्तीव्राशनिसमस्वनः

Dijo Sanatkumāra: Cuando Rāhu hablaba así, del espacio entre las cejas del Señor que porta el Tridente surgió una Persona feroz, semejante a Rudra, cuyo estruendo era como el choque de un terrible rayo.

Verse 31

सिंहास्यप्रचलजिह्वस्सज्ज्वालनयनो महान् । ऊर्द्ध्वकेशश्शुष्कतनुर्नृसिंह इव चापरः

Apareció otro poderoso: de rostro de león, con la lengua colgante y ojos en llamas; con el cabello erizado y el cuerpo enjuto y reseco, feroz como Narasiṃha.

Verse 32

महातनुर्महाबाहुस्तालजंघो भयंकरः । अभिदुद्राव वेगेन राहुं स पुरुषो द्रुतम्

Aquel Ser temible—de enorme estatura, brazos poderosos y piernas como troncos de palmera—se abalanzó velozmente contra Rāhu con gran rapidez.

Verse 33

स तं खादितु मायान्तं दृष्ट्वा राहुर्भयातुरः । अधावदात वेगेन बहिस्तस्य च दधार तम्

Al verlo lanzarse para devorarlo, Rāhu, presa del terror, huyó a toda velocidad y lo arrastró hacia afuera, lejos de aquel lugar.

Verse 34

राहुरुवाच । देवदेव महेशान पाहि मां शरणा गतम् । सुराऽसुरैस्सदा वन्द्यः परमैश्वर्यवान् प्रभुः

Dijo Rāhu: «Oh Dios de dioses, oh Maheśāna, protégeme: he venido a refugiarme en Ti. Eres siempre venerado por devas y asuras; eres el Señor soberano, dotado de la suprema señoría».

Verse 35

ब्राह्मणं मां महादेव खादितुं समुपागतः । पुरुषोयं तवेशान सेवकोतिभयंकरः

¡Oh Mahādeva! Un brāhmaṇa ha venido aquí con la intención de devorarme. ¡Oh Īśāna! Este hombre es tu servidor, sumamente aterrador en su forma y en sus actos.

Verse 36

एतस्माद्रक्ष देवेश शरणागतवत्सलः । न खादेत यथायं मां नमस्तेऽस्तु मुहुर्मुहुः

Por ello, oh Señor de los dioses, oh protector tierno de quienes buscan refugio: protégeme, para que éste no me devore. Una y otra vez, me inclino ante Ti.

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । महादेवो वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्य तदा मुने । अब्रवीत्स्वगणं तं वै दीनानाथप्रियः प्रभुः

Dijo Sanatkumāra: Oh sabio, al oír entonces las palabras de aquel brāhmaṇa, Mahādeva—el Señor amado por los desvalidos y refugio de los afligidos—habló a sus propios gaṇas, sus asistentes.

Verse 38

महादेव उवाच । प्रभुं च ब्राह्मणं दूतं राह्वाख्यं शरणागतम् । शरण्या रक्षणीया हि न दण्ड्या गणसत्तम

Mahādeva dijo: «Oh el mejor entre los gaṇas, este noble brāhmaṇa mensajero llamado Rāhu ha venido buscando refugio. A quien se acoge, los que otorgan amparo deben protegerlo; no debe ser castigado».

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तौ गिरिजेशेन सगणः करुणात्मना । राहुं तत्याज सहसा ब्राह्मणेति श्रुताक्षरः

Dijo Sanatkumāra: Así, al ser amonestado por Girijeśa (el Señor Śiva), de corazón compasivo, él, junto con sus asistentes, soltó de inmediato a Rāhu al oír la palabra «brāhmaṇa».

Verse 40

राहुं त्यक्त्वाम्बरे सोथ पुरुषो दीनया गिरा । शिवोपकंठमागत्य महादेवं व्यजिज्ञपत्

Entonces aquel hombre, dejando a Rāhu en el firmamento, se acercó al Señor Śiva; y con voz humilde y afligida se dirigió a Mahādeva, presentándole su súplica.

Verse 41

पुरुष उवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । त्याजितं मम भक्ष्यं ते शरणागतवत्सलः

Dijo el hombre: «¡Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, oh Śaṅkara, océano de compasión! Tú, siempre afectuoso con quienes buscan refugio, has renunciado a lo que debía ser mi alimento».

Verse 42

क्षुधा मां बाधते स्वामिन्क्षुत्क्षामश्चास्मि सर्वथा । किं भक्ष्यं मम देवेश तदाज्ञापय मां प्रभो

«El hambre me atormenta, oh Señor, y estoy por completo debilitado por ella. Oh Dueño de los dioses, ¿qué he de comer? Oh Soberano, ordéname.»

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य पुरुषस्य महाप्रभुः । प्रत्युवाचाद्भुतोतिः स कौतुकी स्वहितंकरः

Dijo Sanatkumāra: Al oír así las palabras de aquel hombre, el gran Señor—cuya palabra era maravillosa—respondió. Movido por la curiosidad y atento a lo que le sería provechoso, habló en réplica.

Verse 44

महेश्वर उवाच । बुभुक्षा यदि तेऽतीव क्षुधा त्वां बाधते यदि । संभक्षयात्मनश्शीघ्रं मांसं त्वं हस्तपादयोः

Maheśvara dijo: "Si un hambre intensa ha surgido en ti, si el hambre realmente te atormenta, entonces come rápidamente la carne de tus propias manos y pies."

Verse 45

सनत्कुमार उवाच । शिवेनैवमाज्ञप्तश्चखाद पुरुषस्स्वकम् । हस्तपादोद्भवं मांसं शिरश्शेषोऽ भवद्यथा

Sanatkumāra dijo: Así ordenado por Shiva, aquel hombre comió su propia carne que había surgido de sus manos y pies, hasta que solo quedó su cabeza.

Verse 46

दृष्ट्वा शिरोवशेषं तु सुप्रसन्नस्सदाशिवः । पुरुषं भीमकर्माणं तमुवाच सविस्मयः

Al ver que solo quedaba el remanente de la cabeza, el siempre auspicioso Sadāśiva, plenamente complacido, se dirigió a aquella poderosa Persona de hechos terribles, hablando con asombro.

Verse 47

शिव उवाच । हे महागण धन्यस्त्वं मदाज्ञाप्रतिपालकः । संतुष्टश्चास्मि तेऽतीव कर्मणानेन सत्तम

Shiva dijo: “Oh gran Gaṇa, eres bendito, pues has cumplido fielmente Mi mandato. Estoy sumamente complacido contigo por esta acción, oh el mejor entre los virtuosos”.

Verse 48

त्वं कीर्तिमुखसंज्ञो हि भव मद्द्वारकस्सदा । महागणो महावीरस्सर्वदुष्टभयंकरः

“De hecho, serás conocido como Kīrtimukha. Permanece siempre como el guardián de Mi puerta: un gran gaṇa, un héroe poderoso y un terror que infunde miedo en todos los malvados”.

Verse 49

मत्प्रियस्त्वं मदर्चायां सदा पूज्योऽहि मज्जनैः । त्वदर्चां ये न कुर्वंति नैव ते मत्प्रियंकराः

Tú me eres querido; por eso, en mi culto has de ser honrado siempre por mis devotos. Quienes no te rinden adoración, en verdad no realizan lo que me complace.

Verse 50

सनत्कुमार उवाच । इति शंभोर्वरं प्राप्य पुरुषः प्रजहर्ष सः । तदाप्रभृति देवेश द्वारे कीर्तिमुखः स्थितः

Dijo Sanatkumāra: «Así, al obtener la gracia de Śambhu (el Señor Śiva), aquel hombre se regocijó grandemente. Desde entonces, oh Señor de los dioses, Kīrtimukha permaneció apostado en la puerta».

Verse 51

पूजनीयो विशेषेण स गणश्शिवपूजने । नार्चयंतीह ये पूर्वं तेषामर्चा वृथा भवेत्

En la adoración del Señor Śiva, ese Gaṇa debe ser honrado con reverencia especial. Quienes no lo veneran primero aquí—antes de comenzar la pūjā de Śiva—hallan que su culto se vuelve estéril.