राहोः शिरच्छेदन-कारणकथनम् / The Account of Rāhu’s Beheading (Cause and Background)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एकदा वारिधिसुतो वृन्दापति रुदारधीः । सभार्य्यस्संस्थितो वीरोऽसुरैस्सर्वैः समन्वितः

Sanatkumāra dijo: Cierta vez, el hijo de Varidhi—Vṛndāpati, de intención feroz—se hallaba dispuesto para la acción, junto con su esposa y acompañado por todos los asuras.

Verse 2

तत्राजगाम सुप्रीतस्सुवर्चास्त्वथ भार्गवः । तेजः पुंजो मूर्त इव भासयन्सकला दिशः

Entonces llegó allí el Bhārgava (sabio del linaje de Bhṛgu), sumamente complacido y resplandeciente; como si fuera la encarnación visible de un cúmulo de fulgor, iluminaba todas las direcciones.

Verse 3

तं दृष्ट्वा गुरुमायान्तमसुरास्तेऽखिला द्रुतम् । प्रणेमुः प्रीतमनसस्सिंधुपुत्रोऽपि सादरम्

Al ver que se acercaba su preceptor, todos aquellos asuras se postraron de inmediato con el corazón jubiloso; y el hijo de Sindhu también, con debida reverencia, ofreció salutación.

Verse 4

दत्त्वाशीर्वचनं तेभ्यो भार्गवस्तेजसां निधिः । निषसादासने रम्ये संतस्थुस्तेऽपि पूर्ववत्

Tras otorgarles palabras de bendición, el Bhārgava—tesoro inagotable de fulgor espiritual—se sentó en un asiento deleitoso; y ellos también permanecieron allí de pie, como antes.

Verse 5

अथ सिंध्वात्मजो वीरो दृष्ट्वा प्रीत्या निजां सभाम् । जलंधरः प्रसन्नोऽभूदनष्टवरशासनः

Entonces Jalandhara, el héroe hijo de Sindhu, al contemplar con gozo su propia asamblea, quedó complacido y permaneció firme en la autoridad del don que no podía ser frustrado.

Verse 6

तत्स्थितं छिन्नशिरसं दृष्ट्वा राहुं स दैत्यराट् । पप्रच्छ भार्गवं शीघ्रमिदं सागरनन्दनः

Al ver a Rāhu allí de pie con la cabeza cercenada, el señor de los Daityas—hijo de Sāgara—preguntó de inmediato a Bhārgava (Śukra) qué significaba aquello.

Verse 7

जलंधर उवाच । केनेदं विहितं राहोश्शिरच्छेदनकं प्रभो । तद्ब्रूहि निखिलं वृत्तं यथावत्तत्त्वतो गुरो

Dijo Jalandhara: «Oh Señor, ¿quién dispuso este cercenamiento de la cabeza de Rāhu? Oh Maestro, cuéntame todo lo sucedido, con exactitud y conforme a la verdad, oh Gurú».

Verse 8

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सिन्धुपुत्रस्य भार्गवः । स्मृत्वा शिवपदांभोजं प्रत्युवाच यथार्थवत्

Dijo Sanatkumāra: Al oír las palabras del hijo de Sindhu, Bhārgava, recordando los pies de loto del Señor Śiva, respondió con lo verdadero y lo conveniente.

Verse 9

शुक्र उवाच । जलंधर महावीर सर्वासुरसहायक । शृणु वृत्तांतमखिलं यथावत्कथयामि ते

Śukra dijo: «Oh Jalandhara, gran héroe, sostén de todos los asuras: escucha. Te relataré por completo lo sucedido, tal como ocurrió».

Verse 10

पुराभवद्बलिर्वीरो विरोचनसुतो बली । हिरण्यकशिपोश्चैव प्रपौत्रो धर्मवित्तमः

En tiempos antiguos existió el heroico Bali, poderoso, hijo de Virocana; y, en verdad, bisnieto de Hiraṇyakaśipu, el más eminente entre los conocedores del dharma.

Verse 11

पराजितास्सुरास्तेन रमेशं शरणं ययुः । सवासवास्स्ववृत्तांतमाचख्युः स्वार्थसाधकाः

Vencidos por él, los Asuras fueron a buscar refugio en Rameśa. Junto con los Vasus y los Ādityas, relataron por completo lo sucedido, procurando el logro de sus propios fines.

Verse 12

तदाज्ञया सुरैः सार्द्धं चक्रुस्संधिमथो सुराः । स्वकार्यसिद्धये तातच्छलकर्मविचक्षणाः

Obedeciendo su mandato, los dioses hicieron entonces un pacto junto con los devas. Oh querido, diestros en el ardid estratégico, lo hicieron para consumar su propio propósito.

Verse 13

अथामृतार्थे सिंधोश्च मंथनं चक्रुरादरात् । विष्णोस्सहायिनस्ते हि सुरास्सर्वेऽसुरैस्सह

Entonces, para obtener el amṛta, el néctar de la inmortalidad, emprendieron con fervor el batido del Océano. En verdad, todos los devas—auxiliados por Viṣṇu—lo realizaron junto con los asuras.

Verse 14

ततो रत्नोपहरणमकार्षुर्दैत्यशत्रवः । जगृहुर्यत्नतो देवाः पपुरप्यमृतं छलात्

Luego, los dioses—enemigos de los Daityas—se llevaron con esmero las joyas preciosas; y, mediante una estratagema, bebieron también el amṛta, el néctar de la inmortalidad.

Verse 15

ततः पराभवं चक्रुरसुराणां सहायतः । विष्णोस्सुरास्सचक्रास्तेऽमृतापानाद्बलान्विताः

Entonces, con el apoyo de sus aliados, los devas provocaron la derrota de los asuras. Aquellos devas—fortalecidos por beber el amṛta—combatieron bajo Viṣṇu, armados con el disco, y prevalecieron.

Verse 16

शिरश्छेदं चकारासौ पिबतश्चामृतं हरिः । राहोर्देवसभां हि पक्षपाती हरेस्सदा

Hari (Viṣṇu), aun cuando Rāhu estaba bebiendo el amṛta, le cortó la cabeza. En verdad, en la asamblea de los dioses, Hari se inclina siempre por los devas, en contra de Rāhu.

Verse 17

सनत्कुम्रार उवाच । एवं कविस्तस्य शिरश्छेदं राहोश्शशंस च । अमृतार्थे समुद्रस्य मंथनं देवकारितम्

Sanatkumāra dijo: «Así relató Kavi el cercenamiento de la cabeza de Rāhu. Y para obtener el amṛta, los Devas hicieron emprender el batido del Océano».

Verse 18

रत्नोपहरणं चैव दैत्यानां च पराभवम् । देवैरमृतपानं च कृतं सर्वं च विस्तरात्

Narró con todo detalle cómo fueron arrebatadas las joyas, cómo los Daityas fueron vencidos y cómo los Devas bebieron el amṛta; todo lo expuso ampliamente.

Verse 19

तदाकर्ण्य महावीरोम्बुधिबालः प्रतापवान् । चुक्रोध क्रोधरक्ताक्षस्स्वपितुर्मंथनं तदा

Al oírlo, Ambudhibāla, héroe grande y valeroso, se enfureció; sus ojos se enrojecieron de ira, y entonces comenzó a incitar a su propio padre.

Verse 20

अथ दूतं समाहूय घस्मराभिधमुत्तमम् । सर्वं शशंस चरितं यदाह गुरुरात्मवान्

Entonces, tras convocar al excelente mensajero llamado Ghasmara, le refirió por completo el curso entero de los hechos, tal como se lo había indicado su sabio y sereno gurú.

Verse 21

अथ तं प्रेषयामास स्वदूतं शक्रसन्निधौ । संमान्य बहुशः प्रीत्याऽभयं दत्त्वा विशारदम्

Luego envió a su propio mensajero ante Śakra (Indra). Honrándolo repetidas veces con afecto, le otorgó garantía de seguridad (abhaya) y despachó a aquel hábil emisario.

Verse 22

दूतस्त्रिविष्टपं तस्य जगामारमलं सुधीः । घस्मरोंऽबुधिबालस्य सर्वदेवसमन्वितम्

Entonces aquel mensajero, sabio y puro, fue a su Triviṣṭapa (cielo), un reino celeste sin mancha, acompañado por todos los dioses, hacia la presencia de Ghasmara, el infantil de entendimiento inmaduro.

Verse 23

तत्र गत्वा स दूतस्तु सुधर्मां प्राप्य सत्वरम् । गर्वादखर्वमौलिर्हि देवेन्द्रं वाक्यमब्रवीत्

Llegado allí, el mensajero alcanzó con presteza Sudharmā. Luego, con orgullo—la cabeza bien erguida—dirigió estas palabras a Devendra (Indra).

Verse 24

घस्मर उवाच । जलंधरोऽब्धि तनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः । सुप्रतापी महावीरस्स्वयं कविसहायवान्

Dijo Ghasmara: «Jalandhara, hijo del Océano, es el soberano de todas las huestes de los Daityas. Es poderoso en valentía, un gran héroe, y cuenta con el apoyo del propio Kavi».

Verse 25

दूतोऽहं तस्य वीरस्य घस्मराख्यो न घस्मरः । प्रेषितस्तेन वीरेण त्वत्सकाशमिहागतः

«Yo soy el mensajero de ese héroe—llamado Ghasmara, no un simple devorador. Enviado por aquel valiente, he venido aquí a tu presencia.»

Verse 26

अव्याहताज्ञस्वर्वत्र जलंधर उदग्रधीः । निर्जिताखिलदैत्यारिस्स यदाह शृणुष्व तत्

Escucha lo que dijo Jalandhara: su mandato no era impedido en parte alguna, su inteligencia era fiera y resuelta, y había vencido a todos los enemigos de los Daityas.

Verse 27

जलंधर उवाच । कस्मात्त्वया मम पिता मथितस्सागरोऽद्रिणा । नीतानि सर्वरत्नानि पितुर्मे देवताधम

Dijo Jalandhara: «¿Por qué batiste a mi padre—el Océano—con una montaña? ¿Y por qué te llevaste todas las joyas de mi padre, oh el más vil entre los dioses?»

Verse 28

उचितं न कृतं तेऽद्य तानि शीघ्रं प्रयच्छ मे । ममायाहि विचार्येत्थं शरणं दैवतैस्सह

Aun hoy no has hecho lo que es debido. Por eso, entrégame pronto esas cosas. Considerándolo así, ven a mí en busca de refugio, junto con los dioses.»

Verse 29

अन्यथा ते भयं भूरि भविष्यति सुराधम । राज्यविध्वंसनं चैव सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

De lo contrario, oh el peor entre los dioses, un gran temor caerá sobre ti; y también la ruina de tu reino. Esto te lo digo como verdad.

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इति दूतवचः श्रुत्वा विस्मितस्त्रिदशाधिपः । उवाच तं स्मरन्निन्द्रो भयरोषसमन्वितः

Sanatkumāra dijo: Al oír así las palabras del mensajero, el señor de los dioses quedó pasmado. Recordando aquel mensaje, Indra habló, con la mente tomada a la vez por el temor y la ira.

Verse 31

अद्रयो मद्भयात्त्रस्तास्स्वकुक्षिस्था यतः कृताः । अन्येऽपि मद्द्विषस्तेन रक्षिता दितिजाः पुरा

«Porque las montañas, aterradas por mi poder temible, fueron obligadas a permanecer dentro de sus propios vientres (es decir, a contener sus fuegos y energías internas). Y en otro tiempo, incluso otros demonios nacidos de Diti—aunque me eran hostiles—fueron protegidos por él.»

Verse 32

तस्मात्तद्रत्नजातं तु मया सर्वं हृतं किल । न तिष्ठति मम द्रोही सुखं सत्यं ब्रवीम्यहम्

Por eso, en verdad he tomado toda esa colección de joyas. Quien me traiciona no permanece en la dicha; esto lo declaro como verdad.

Verse 33

शंखोप्येव पुरा दैत्यो मां द्विषन्सागरात्मजः । अभवन्मूढचित्तस्तु साधुसंगात्समुज्झित

«Antaño, incluso Śaṅkha —el Daitya nacido del océano— me odiaba. Pero, elevado por la compañía de los santos, aquel de mente extraviada fue transformado y levantado.»

Verse 34

ममानुजेन हरिणा निहतस्य हि पापधीः । हिंसकस्साधुसंधस्य पापिष्ठस्सागरोदरे

«Mi hermano menor, Hari, en verdad lo ha matado. Ese de mente perversa —violento, atormentador de la asamblea de los justos y el más pecador— ha caído ahora al vientre del océano.»

Verse 35

तद्गच्छ दूत शीघ्रं त्वं कथयस्वास्य तत्त्वतः । अब्धिपुत्रस्य सर्वं हि सिंधोर्मंथनकारणम्

Ve, pues, oh mensajero, con presteza; y dile con veracidad y en todo detalle cuanto concierne al hijo del Océano: la causa entera del batimiento del mar.

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्थं विसर्जितो दूतो घस्मराख्यस्सुबुद्धिमान् । तदेन्द्रेणागमत्तूर्ण्णं यत्र वीरो जलंधरः

Sanatkumāra dijo: “Así, despedido el sabio mensajero llamado Ghasmara, partió con prontitud; enviado por Indra, llegó al lugar donde estaba el héroe Jalandhara.”

Verse 37

तदिदं वचनं दैत्यराजो हि तेन धीमता । कथितो निखिलं शक्रप्रोक्तं दूतेन वै तदा

Entonces, en aquel momento, el sabio mensajero comunicó por completo al rey de los Daityas todo el mensaje que Śakra (Indra) había pronunciado.

Verse 38

तन्निशम्य ततो दैत्यो रोषात्प्रस्फुरिताधरः । उद्योगमकरोत्तूर्णं सर्वदेवजिगीषया

Al oírlo, el asura—con los labios temblorosos de ira—comenzó de inmediato sus preparativos, impulsado por el deseo de conquistar a todos los dioses.

Verse 39

तदोद्योगेऽसुरेन्द्रस्य दिग्भ्यः पातालतस्तथा । दितिजाः प्रत्यपद्यंत कोटिशःकोटिशस्तथा

Cuando el señor de los Asuras se dispuso para la batalla, los Daityas nacidos de Diti se congregaron desde todas las direcciones e incluso desde Pātāla, por decenas de millones y decenas de millones.

Verse 40

अथ शुंभनिशुंभाद्यै बलाधिपतिकोटिभिः । निर्जगाम महावीरः सिन्धुपुत्रः प्रतापवान्

Entonces, acompañado por Śumbha, Niśumbha y los demás, junto con crores de jefes de sus ejércitos, el gran héroe, el valeroso hijo de Sindhu, marchó hacia adelante.

Verse 41

प्राप त्रिविष्टपं सद्यः सर्वसैन्यसमावृतः । दध्मौ शंखं जलधिजो नेदुर्वीराश्च सर्वतः

Rodeado por todo su ejército, llegó de inmediato a Triviṣṭapa (el reino celestial). Entonces se hizo sonar la caracola nacida del océano, y los guerreros rugieron por todas partes.

Verse 42

गत्वा त्रिविष्टपं दैत्यो नन्दनाधिष्ठितोऽभवत् । सर्व सैन्यं समावृत्य कुर्वाणः सिंहवद्रवम्

Habiendo llegado a Triviṣṭapa (el cielo de los dioses), el Daitya se apostó en Nandana (el jardín celestial de Indra). Rodeando a todo el ejército, lanzó un rugido como de león, terrible y belicoso.

Verse 43

पुरमावृत्य तिष्ठत्तद्दृष्ट्वा सैन्यबलं महत् । निर्ययुस्त्वमरावत्या देवा युद्धाय दंशिताः

Al ver esa gran fuerza del ejército rodeando la ciudad, los dioses, dispuestos y armados para la batalla, marcharon desde Amarāvatī para luchar.

Verse 44

ततस्समभवद्युद्धं देवदानवसेनयोः । मुसलैः परिघैर्बाणैर्गदापरशुशक्तिभिः

Entonces surgió una feroz batalla entre los ejércitos de los Devas y los Dānavas, librada con mazas, flechas, hachas y lanzas.

Verse 45

तेऽन्योन्यं समधावेतां जघ्नतुश्च परस्परम् । क्षणेनाभवतां सेने रुधिरौघपरिप्लुते

Se lanzaron unos contra otros y se derribaron mutuamente. En un momento, ambos ejércitos quedaron inundados por torrentes de sangre.

Verse 46

पतितैः पात्यमानैश्च गजाश्वरथपत्तिभिः । व्यराजत रणे भूमिस्संध्याभ्रपटलैरिव

En esa batalla, el suelo brillaba, sembrado de elefantes, caballos, carros y soldados de infantería, como el cielo al atardecer adornado con nubes.

Verse 47

तत्र युद्धे मृतान्दैत्यान्भार्गवस्तानजीवयत् । विद्ययामृतजीविन्या मंत्रितैस्तोयबिन्दुभिः

En aquella batalla, Bhārgava (Śukrācārya) reanimó a los Daityas caídos mediante la Vidyā Amṛtajīvinī, la ciencia que devuelve la vida, usando gotas de agua consagradas y potenciadas con mantras.

Verse 48

देवानपि तथा युद्धे तत्राजीवयदंगिराः । दिव्यौषधैस्समानीय द्रोणाद्रेस्स पुनःपुनः

En esa misma batalla, el sabio Aṅgirā también devolvió la vida a los dioses. Una y otra vez trajo hierbas medicinales divinas del monte Droṇa y los restauró repetidamente.

Verse 49

दृष्टवान्स तथा युद्धे पुनरेव समुत्थितान् । जलंधरः क्रोधवशो भार्गवं वाक्यमब्रवीत्

Al ver que se alzaban de nuevo en la batalla, Jalandhara—dominado por la ira—se dirigió a Bhārgava (Śukrācārya) con estas palabras.

Verse 50

जलंधर उवाच । मया देवा हता युद्धे उत्तिष्ठंति कथं पुनः । ततः संजीविनी विद्या नैवान्यत्रेति वै श्रुता

Dijo Jalandhara: «En la batalla he dado muerte a los dioses; ¿cómo, entonces, vuelven a levantarse? En verdad he oído que la ciencia que devuelve la vida, la saṃjīvinī-vidyā, no existe en ningún otro lugar sino allí».

Verse 51

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सिन्धुपुत्रस्य भार्गवः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा गुरुश्शुक्रो जलंधरम्

Dijo Sanatkumāra: Al oír así las palabras de aquel hijo de Sindhu (Jalandhara), Bhārgava—Śukra, el preceptor—con ánimo sereno respondió a Jalandhara.

Verse 52

शुक्र उवाच । दिव्यौषधीस्समानीय द्रोणाद्रेरंगिरास्सुरान् । जीवयत्येष वै तात सत्यं जानीहि मे वचः

Śukra dijo: «Tras traer las hierbas curativas divinas del monte Droṇa, Aṅgirā ciertamente devolverá la vida a los dioses, hijo querido. Sabe que mis palabras son verdad.»

Verse 53

जयमिच्छसि चेत्तात शृणु मे वचनं शुभम् । ततः सोऽरं भुजाभ्यां त्वं द्रोणमब्धावुपाहर

«Si deseas la victoria, hijo querido, escucha mi consejo auspicioso. Después, con tus dos brazos, toma ese droṇa y colócalo en el océano.»

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तस्स तु दैत्येन्द्रो गुरुणा भार्गवेण ह । द्रुतं जगाम यत्रासावास्ते चैवाद्रिराट् च सः

Sanatkumāra dijo: Así instruido por su guru Bhārgava, el señor de los Daityas partió con presteza hacia el lugar donde moraba Adrirāṭ, soberano de las montañas.

Verse 55

भुजाभ्यां तरसा दैत्यो नीत्वा द्रोणं च तं तदा । प्राक्षिपत्सागरे तूर्णं चित्रं न हरतेजसि

Entonces el demonio, con ímpetu poderoso, tomó a Droṇa entre sus brazos y lo arrojó velozmente al océano—acto asombroso, pues el esplendor de Droṇa no se dejaba vencer con facilidad.

Verse 56

पुनरायान्महावीरस्सिन्धुपुत्रो महाहवम् । जघानास्त्रैश्च विविधैस्सुरान्कृत्वा बलं महत्

Luego el gran héroe —hijo de Sindhu— avanzó de nuevo al combate formidable. Reuniendo un poder inmenso, abatió a los dioses con diversos proyectiles.

Verse 57

अथ देवान्हतान्दृष्ट्वा द्रोणाद्रिमगमद्गुरुः । तावत्तत्र गिरीद्रं तं न ददर्श सुरार्चितः

Entonces, al ver a los dioses abatidos, el venerable maestro se apresuró hacia el monte Droṇa. Pero al llegar allí, no vio al señor de aquella montaña, aunque era uno venerado por los celestiales.

Verse 58

ज्ञात्वा दैत्यहृतं द्रोणं धिषणो भयविह्वलः । आगत्य देवान्प्रोवाच जीवो व्याकुलमानसः

Al saber que el recipiente (droṇa) había sido arrebatado por los daityas, Dhīṣaṇa—estremecido por el temor—acudió a los Devas y les habló, con la mente hondamente turbada.

Verse 59

गुरुरुवाच । पलायध्वं सुरास्सर्वे द्रोणो नास्ति गिरिर्महान् । ध्रुवं ध्वस्तश्च दैत्येन पाथोधितनयेन हि

El preceptor dijo: «¡Oh Devas, huid todos! La gran montaña Droṇa ya no existe. En verdad, ha sido destruida por el Daitya, el hijo del Océano».

Verse 60

जलंधरो महादैत्यो नायं जेतुं क्षमो यतः । रुद्रांशसंभवो ह्येष सर्वामरविमर्दनः

«Jalandhara es un gran Daitya; por ello no puede ser vencido por medios ordinarios. Pues ha nacido de una porción del poder de Rudra y aplasta a todos los Devas».

Verse 61

मया ज्ञातः प्रभावोऽस्य यथोत्पन्नः स्वयं सुराः । शिवापमानकृच्छक्रचेष्टितं स्मरताखिलम्

«He comprendido el verdadero poder de esto tal como surgió. Y vosotros, oh Devas, recordad por completo cómo actuó Indra cuando cometió la ofensa de deshonrar a Śiva».

Verse 62

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा तद्वचनं देवास्सुराचार्यप्रकीर्तितम् । जयाशां त्यक्तवंतस्ते भयविह्वलितास्तथा

Dijo Sanatkumāra: Al oír aquellas palabras, proclamadas por el preceptor de los dioses, los devas abandonaron la esperanza de victoria y quedaron sobrecogidos por el temor.

Verse 63

दैत्यराजेन तेनातिहन्यमानास्समंततः । धैर्यं त्यक्त्वा पलायंत दिशो दश सवासवाः

Acosados por todas partes y duramente heridos por aquel rey de los asuras, los Vasus y los demás dioses, abandonando su valor, huyeron hacia las diez direcciones.

Verse 64

देवान्विद्रावितान्दृष्ट्वा दैत्यस्सागरनंदनः । शंखभेरी जयरवैः प्रविवेशामरावतीम्

Al ver a los dioses puestos en fuga, el demonio—hijo de Sāgara—entró en Amarāvatī entre el clamor triunfal de caracolas y tambores de guerra, con gritos de «¡Victoria!».

Verse 65

प्रविष्टे नगरीं दैत्ये देवाः शक्रपुरोगमाः । सुवर्णाद्रिगुहां प्राप्ता न्यवसन्दैत्यतापिताः

Cuando el Daitya entró en la ciudad, los Devas—guiados por Śakra (Indra)—huyeron a la cueva de la Montaña de Oro; atormentados por la opresión del Daitya, allí permanecieron en refugio.

Verse 66

तदैव सर्वेष्वसुरोऽधिकारेष्विन्द्रादिकानां विनिवेश्य सम्यक् । शुंभादिकान्दैत्यवरान् पृथक्पृथक्स्वयं सुवर्णादिगुहां व्यगान्मुने

Entonces, en ese mismo instante, el Asura, tras instalar debidamente a Indra y a los demás dioses en sus respectivas jurisdicciones, colocó por separado a los principales Daityas, como Śumbha, en distintos puestos; y él mismo, oh sabio, se dirigió a la cueva llamada Suvarṇa y a otras semejantes.