नारदमोहवर्णनम् — Description of Nārada’s Delusion

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग व्यासशिष्य नमोऽस्तु ते । अद्भुतेयं कथा तात वर्णिता कृपया हि नः

Los sabios dijeron: «Oh noble Sūta, discípulo de Vyāsa, salutaciones a ti. Querido, con compasión nos has narrado este relato maravilloso; por nuestro bien, continúa explicándolo más».

Verse 2

मुनौ गते हरिस्तात किं चकार ततः परम् । नारदोपि गतः कुत्र तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

Venerable señor, cuando el sabio se hubo marchado, ¿qué hizo Hari después? ¿Y adónde fue también Nārada? Te ruego que me lo expliques.

Verse 3

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदमोहवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la segunda Rudrasaṃhitā, en la primera sección (khaṇḍa) del relato de la Creación—concluye el Capítulo Tercero, llamado «Descripción del extravío de Nārada».

Verse 4

सूत उवाच । मुनौ यदृच्छया विष्णुर्गते तस्मिन्हि नारदे । शिवेच्छया चकाराशु माया मायाविशारदः

Sūta dijo: Cuando Nārada se hubo marchado así, por azar, hacia el sabio Viṣṇu (Brahmā), Viṣṇu—diestro en los artilugios de la māyā—creó de inmediato una ilusión, conforme a la voluntad de Śiva.

Verse 5

मुनिमार्गस्य मध्ये तु विरेचे नगरं महत् । शतयोजनविस्तारमद्भुतं सुमनोहरम्

En medio del sendero sagrado de los sabios resplandecía una gran ciudad llamada Vireca, maravillosa y sumamente encantadora, extendida a lo largo de cien yojanas.

Verse 6

स्वलोकादधिकं रम्यं नानावस्तुविराजितम् । नरनारीविहाराढ्यं चतुर्वर्णाकुलं परम्

Era más deleitable que el propio mundo de Brahmā, espléndida con toda clase de maravillas; abundante en los gráciles movimientos de hombres y mujeres, y excelsa como un reino supremo colmado de los cuatro varṇas.

Verse 7

तत्र राजा शीलनिर्धिर्नामैश्वर्यसमन्वितः । सुतास्वयम्वरोद्युक्तो महोत्सवसमन्वितः

Allí había un rey llamado Śīlanirdhi, colmado de prosperidad y poder real; preparaba el svayaṃvara de su hija, y la ocasión estaba engalanada con un gran festival.

Verse 8

चतुर्दिग्भ्यः समायातैस्संयुतं नृपनन्दतैः । नानावेषैस्सुशोभैश्च तत्कन्यावरणोत्सुकैः

De los cuatro rumbos llegaron príncipes—hijos de reyes—reunidos en gran número, resplandecientes con variados atavíos, ansiosos por obtener la mano de aquella doncella.

Verse 9

एतादृशम्पुरं दृष्ट्वा मोहम्प्राप्तोऽथ नारदः । कौतुकी तन्नृपद्वारं जगाम मदनेधितः

Al contemplar una ciudad tan maravillosa, Nārada cayó en el desconcierto. Movido por la curiosidad—y aún más encendido por el deseo—se dirigió a la puerta del rey.

Verse 10

आगतं मुनिवर्यं तं दृष्ट्वा शीलनिधिर्नृपः । उपवेश्यार्चयांचक्रे रत्नसिंहासने वरे

Al ver llegar a aquel eminente sabio, el rey Śīlanirdhi, dechado de noble conducta, lo hizo sentar en un excelente trono enjoyado y lo honró debidamente con reverente adoración.

Verse 11

अथ राजा स्वतनयां नामतश्श्रीमतीं वराम् । समानीय नारदस्य पादयोस्समपातयत्

Entonces el rey trajo a su propia hija, la excelente doncella llamada Śrīmatī, y la hizo postrarse a los pies de Nārada.

Verse 12

तत्कन्यां प्रेक्ष्य स मुनिर्नारदः प्राह विस्मितः । केयं राजन्महाभागा कन्या सुरसुतोपमा

Al ver a aquella joven doncella, el sabio Nārada dijo maravillado: “Oh Rey, ¿quién es esta afortunada muchacha, semejante a una hija de los dioses?”

Verse 13

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा प्राह कृतांजलिः । दुहितेयं मम मुने श्रीमती नाम नामतः

Al oír sus palabras, el rey, con las palmas juntas en reverencia, dijo: “Oh sabio, ésta es mi hija; por nombre se llama Śrīmatī.”

Verse 14

प्रदानसमयं प्राप्ता वरमन्वेषती शुभम् । सा स्वयंवरसंप्राप्ता सर्वलक्षणलक्षिता

Cuando llegó el tiempo de entregarla en matrimonio, buscó un esposo auspicioso. Dotada de todas las nobles señales y excelencias, acudió a la ceremonia de svayaṃvara para elegir por sí misma a su marido.

Verse 15

अस्या भाग्यं वद मुने सर्वं जातकमादरात् । कीदृशं तनयेयं मे वरमाप्स्यति तद्वद

«Oh sabio, dime con esmero toda su fortuna y el relato completo de su carta natal. ¿Qué clase de esposo alcanzará esta hija mía? Te ruego que hables y me lo digas.»

Verse 16

इत्युक्तो मुनिशार्दूलस्तामिच्छुः कामविह्वलः । समाभाष्य स राजानं नारदो वाक्यमब्रवीत्

Así interpelado, Nārada—tigre entre los sabios—anhelándola y turbado por el deseo, tras conversar cortésmente con el rey, pronunció sus palabras.

Verse 17

सुतेयं तव भूपाल सर्वलक्षणलक्षिता । महाभाग्यवती धन्या लक्ष्मीरिव गुणालया

Oh rey, esta hija tuya está adornada con todos los signos auspiciosos. Es sumamente afortunada y bendita—como la misma Lakṣmī, morada de nobles cualidades.

Verse 18

सर्वेश्वरोऽजितो वीरो गिरीशसदृशो विभुः । अस्याः पतिर्ध्रुवं भावी कामजित्सुरसत्तमः

Él es el Señor de todo, invencible y heroico, omnipresente, semejante al propio Girīśa (Śiva). Sin duda será el esposo de ella: vencedor del deseo, el más excelso entre los dioses.

Verse 19

इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य ययौ यादृच्छिको मुनिः । बभूव कामविवशश्शिवमाया विमोहितः

Dicho esto, el sabio Yādṛcchika se despidió del rey y se marchó. Luego, dominado por el deseo, quedó confundido y engañado por la Māyā de Śiva.

Verse 20

चित्ते विचिन्त्य स मुनिराप्नुयां कथमेनकाम् । स्वयंवरे नृपालानामेकं मां वृणुयात्कथम्

Meditando en su mente, aquel sabio pensó: «¿Cómo podría yo alcanzar a esta doncella deseada? En el svayaṃvara, entre tantos reyes, ¿cómo habría de elegirme a mí solo?»

Verse 21

सौन्दर्यं सर्वनारीणां प्रियं भवति सर्वथा । तद्दृष्ट्वैव प्रसन्ना सा स्ववशा नात्र संशयः

La belleza es, de todas las maneras, amada por todas las mujeres. Con solo verla, ella se alegra y queda bajo su influjo; de ello no hay duda.

Verse 22

विधायेत्थं विष्णुरूपं ग्रहीतुं मुनिसत्तमः । विष्णुलोकं जगामाशु नारदः स्मरविह्वलः

Habiendo resuelto así asumir la forma de Viṣṇu, el más excelso de los sabios—Nārada—partió presto hacia la morada de Viṣṇu, con la mente turbada por el anhelo amoroso. Desde la visión śaiva, aun seres tan sublimes se mueven bajo los impulsos de la māyā, hasta que la gracia de Pati (Śiva) aquieta y afirma el corazón.

Verse 23

प्रणिपत्य हृषीकेशं वाक्यमेतदुवाच ह । रहसि त्वां प्रवक्ष्यामि स्ववृत्तान्तमशेषतः

Tras postrarse ante Hṛṣīkeśa (Señor de los sentidos), pronunció estas palabras: «En secreto te relataré por completo—sin omitir nada—toda mi historia».

Verse 24

तथेत्युक्ते तथा भूते शिवेच्छा कार्यकर्त हि । ब्रूहीत्युक्तवति श्रीशे मुनिराह च केशवम्

Cuando él dijo: «Así sea», y así aconteció, fue en verdad la voluntad de Śiva la que consumó la obra. Entonces, cuando Śrīśa (Viṣṇu, Señor de Lakṣmī) dijo: «Habla», el sabio se dirigió a Keśava (Viṣṇu).

Verse 25

नारद उवाच । त्वदीयो भूपतिः शीलनिधिस्स वृषतत्परः । तस्य कन्या विशालाक्षी श्रीमतीवरवर्णिनी

Dijo Nārada: «Tu rey es un tesoro de noble conducta, siempre entregado al dharma. Tiene una hija de grandes ojos, auspiciosa e ilustre, de hermosísima tez».

Verse 26

जगन्मोहिन्यभिख्याता त्रैलोक्येप्यति सुन्दरी । परिणेतुमहं विष्णो तामिच्छाम्यद्य मा चिरम्

Oh Viṣṇu, ella es célebre como la “Hechicera de los mundos”, hermosísima aun en los tres reinos. Deseo desposarla hoy mismo, sin demora.

Verse 27

स्वयंवरं चकरासौ भूपतिस्तनयेच्छया । चतुर्दिग्भ्यः समायाता राजपुत्रास्सहस्रशः

«Deseando cumplir el anhelo de su hija, aquel rey dispuso un svayaṃvara. Desde las cuatro direcciones llegaron miles de príncipes.»

Verse 28

यदि दास्यसि रूपं मे तदा तां प्राप्नुयां ध्रुवम् । त्वद्रूपं सा विना कंठे जयमालां न धास्यति

«Si me concedes tu forma, entonces sin duda la alcanzaré. Sin tu forma, ella no pondrá en mi cuello la guirnalda de la victoria.»

Verse 29

स्वरूपं देहि मे नाथ सेवकोऽहं प्रियस्तव । वृणुयान्मां यथा सा वै श्रीमती क्षितिपात्मजा

«Oh Señor, muéstrame tu forma verdadera. Soy tu servidor y amado por ti. Concédeme que Śrīmatī, ilustre hija de la Tierra, me acepte, tal como ella aceptó a su elegido.»

Verse 30

सुत उवाच वचः श्रुत्वा मुनेरित्थं विहस्य मधुसूदनः । शांकरीं प्रभुतां बुद्ध्वा प्रत्युवाच दयापरः

Sūta dijo: Al oír así las palabras del sabio, Madhusūdana (Viṣṇu) sonrió. Reconociendo la soberanía suprema de Śaṅkarī (la Śakti de Śiva), el compasivo respondió a su vez.

Verse 31

विष्णुरुवाच । स्वेष्टदेशं मुने गच्छ करिष्यामि हितं तव । भिषग्वरो यथार्त्तस्य यतः प्रियतरोऽसि मे

Viṣṇu dijo: «Oh sabio, ve al lugar que deseas. Haré lo que sea beneficioso para ti, pues me eres muy querido, como el mejor médico es querido por quien padece.»

Verse 32

इत्युक्त्वा मुनये तस्मै ददौ विष्णुर्मुखं हरे । स्वरूपमनुगृह्यास्य तिरोधानं जगाम सः

Dicho esto al sabio, Viṣṇu concedió a Hari su propio rostro divino. Luego, por gracia, le otorgó la visión de su verdadera forma; se ocultó a la vista y se retiró.

Verse 33

एवमुक्तो मुनिर्हृष्टः स्वरूपं प्राप्य वै हरेः । मेने कृतार्थमात्मानं तद्यत्नं न बुबोध सः

Así interpelado, el sabio se regocijó; en verdad obtuvo la forma de Hari. Se creyó plenamente realizado, mas no comprendió la intención más honda de aquel empeño.

Verse 34

अथ तत्र गतः शीघ्रन्नारदो मुनिसत्तमः । चक्रे स्वयम्वरं यत्र राजपुत्रैस्समाकुलम्

Entonces el gran sabio Nārada fue allí con presteza. En el lugar colmado de príncipes, él mismo dispuso el svayaṃvara (la ceremonia de autoelección del esposo).

Verse 35

स्वयम्वरसभा दिव्या राजपुत्रसमावृता । शुशुभेऽतीव विप्रेन्द्रा यथा शक्रस भा परा

Oh, el mejor de los brāhmaṇas: aquel salón divino del svayaṃvara, rodeado de príncipes, resplandecía en extremo, espléndido como la excelsa sala de asamblea de Indra.

Verse 36

तस्यां नृपसभायां वै नारदः समुपाविशत् । स्थित्वा तत्र विचिन्त्येति प्रीतियुक्तेन चेतसा

En aquella asamblea real, Nārada en verdad tomó asiento. Permaneciendo allí, reflexionó en su interior, con la mente colmada de gozo y de afectuosa devoción.

Verse 37

मां वरिष्यति नान्यं सा विष्णुरूपधरन्ध्रुवम् । आननस्य कुरूपत्वं न वेद मुनिसत्तमः

«Ella me escogerá por esposo—sin duda a nadie más—aunque yo porte la forma de Viṣṇu. Oh el mejor de los sabios, ella no conoce la fealdad de mi rostro.»

Verse 38

पूर्वरूपं मुनिं सर्वे ददृशुऽस्तत्र मानवाः । तद्भेदं बुबुधुस्ते न राजपुत्रादयो द्विजाः

Allí, toda la gente vio al sabio en su apariencia anterior; pero no advirtieron el cambio en él, ni los dos veces nacidos—comenzando por los príncipes—comprendieron la diferencia.

Verse 39

तत्र रुद्रगणौ द्वौ तद्रक्षणार्थं समागतौ । विप्ररूपधरौ गूढौ तत्रेदं जज्ञतुः परम्

Allí llegaron dos asistentes de Rudra para proteger aquello. Ocultos y tomando la forma de brāhmaṇas, esos dos conocieron allí el asunto supremo.

Verse 40

मूढ मत्वा मुनिं तौ तन्निकटं जग्मतुर्गणौ । कुरुतस्तत्प्रहासं वै भाषमाणौ परस्परम्

Tomando al sabio por necio, los dos asistentes se acercaron a él; hablando entre sí, lo ridiculizaron abiertamente y se rieron de él.

Verse 41

पश्य नारद रूपं हि विष्णोरिव महोत्तमम् । मुखं तु वानरस्येव विकटं च भयंकरम्

«Mira, oh Nārada: esta forma es supremamente excelsa, como la de Viṣṇu; pero su rostro es como el de un mono, grotesco y aterrador».

Verse 42

इच्छत्ययं नृपसुता वृथैव स्मरमोहितः । इत्युक्त्वा सच्छलं वाक्यमुपहासं प्रचक्रतुः

«La hija del rey lo desea, pero en verdad es en vano, pues está embelesado por Kāma.» Dicho esto, ambos profirieron palabras engañosas y se pusieron a burlarse de él.

Verse 43

न शुश्राव यथार्थं तु तद्वाक्यं स्मरविह्वलः । पर्यैक्षच्छ्रीमतीं तां वै तल्लिप्सुर्मोहितो मुनिः

Agitado por el deseo, el sabio no comprendió en verdad el sentido de sus palabras. Engañado y ansioso por poseerla, contemplaba una y otra vez a aquella dama ilustre.

Verse 44

एतस्मिन्नंतरे भूपकन्या चांतःपुरात्तु सा । स्त्रीभिस्समावृता तत्राजगाम वरवर्णिनी

Entretanto, la hija del rey, de tez hermosa, salió de los aposentos interiores del palacio y llegó allí, rodeada de damas y servidoras.

Verse 45

मालां हिरण्मयीं रम्यामादाय शुभ क्षणा । तत्र स्वयम्बरे रेजे स्थिता मध्ये रमेव सा

En aquel instante auspicioso, tomó una hermosa guirnalda de oro. De pie en medio de la asamblea del svayaṃvara, resplandecía allí con brillo—como la misma Lakṣmī.

Verse 46

बभ्राम सा सभां सर्वां मालामादाय सुव्रता । वरमन्वेषती तत्र स्वात्माभीष्टं नृपात्मजा

Con la guirnalda en la mano, aquella princesa virtuosa recorrió toda la asamblea, buscando allí al esposo que su propio corazón deseaba de verdad.

Verse 47

वानरास्यं विष्णुतनुं मुनिं दृष्ट्वा चुकोप सा । दृष्टिं निवार्य च ततः प्रस्थिता प्रीतमानसा

Al ver al muni de rostro semejante al de un mono y de cuerpo parecido al de Viṣṇu, ella se enfureció. Luego, conteniendo su mirada, partió de allí con la mente nuevamente serena.

Verse 48

न दृष्ट्वा स्ववरं तत्र त्रस्तासीन्मनसेप्सितम् । अंतस्सभास्थिता कस्मिन्नर्पयामास न स्रजम्

Al no ver allí al esposo elegido por ella—al que su corazón anhelaba—se llenó de temor. De pie en el salón de la asamblea, no pudo colocar la guirnalda sobre nadie.

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे विष्णुराजगाम नृपाकृतिः । न दृष्टः कैश्चिदपरैः केवलं सा ददर्श हि

Entretanto, Viṣṇu llegó allí asumiendo la forma de un rey. Nadie más lo vio—en verdad, sólo ella lo contempló.

Verse 50

अथ सा तं समालोक्य प्रसन्नवदनाम्बुजा । अर्पयामास तत्कण्ठे तां मालां वरवर्णिनी

Entonces ella lo miró, y su rostro, como un loto, resplandeció de dicha. La dama, la más excelsa y de hermosa tez, colocó aquella guirnalda en su cuello.

Verse 51

तामादाय ततो विष्णू राजरूपधरः प्रभुः । अंतर्धानमगात्सद्यस्स्वस्थानं प्रययौ किल

Entonces el Señor Viṣṇu, que llevaba forma de rey, la tomó consigo. Al instante se volvió invisible y, en verdad, partió hacia su propia morada.

Verse 52

सर्वे राजकुमाराश्च निराशाः श्रीमतीम्प्रति । मुनिस्तु विह्वलोऽतीव बभूव मदनातुरः

Todos los príncipes quedaron sin esperanza respecto de Śrīmatī. Pero el sabio, profundamente turbado, fue atormentado por Kāma, la fiebre del deseo.

Verse 53

तदा तावूचतुस्सद्यो नारदं स्वरविह्वलम् । विप्ररूपधरौ रुद्रगणौ ज्ञानविशारदौ

Entonces, aquellos dos Rudra-gaṇas—versados en el conocimiento espiritual y tomando la forma de sabios brāhmaṇas—se dirigieron de inmediato a Nārada, cuya voz temblaba de emoción.

Verse 54

गणावूचतुः । हे नारदमुने त्वं हि वृथा मदनमोहितः । तल्लिप्सुस्स्वमुखं पश्य वानरस्येव गर्हितम्

Los Gaṇas dijeron: «Oh sabio Nārada, en vano estás engañado por Kāma, el dios del deseo. Si la anhelas, mira tu propio rostro: despreciable como el de un mono».

Verse 55

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य तयोर्वाक्यं नारदो विस्मितोऽभवत् । मुखं ददर्श मुकुरे शिवमायाविमोहितः

Sūta dijo: Al oír las palabras de aquellos dos, Nārada quedó asombrado. Confundido por la māyā de Śiva, miró en un espejo y vio su propio rostro.

Verse 56

स्वमुखं वानरस्येव दृष्ट्वा चुक्रोध सत्वरम् । शापन्ददौ तयोस्तत्र गणयोर्मोहितो मुनिः

Al ver su propio rostro como si fuera el de un mono, el sabio se enfureció al instante. Engañado allí mismo por aquellos dos gaṇas, pronunció entonces una maldición contra ellos.

Verse 57

युवां ममोपहासं वै चक्रतुर्ब्राह्मणस्य हि । भवेतां राक्षसौ विप्रवीर्यजौ वै तदाकृती

Ustedes dos ciertamente se burlaron de mí, un brāhmaṇa. Por lo tanto, que se conviertan en rākṣasas, nacidos del poder de un brāhmaṇa, y asuman esa misma forma.

Verse 58

श्रुत्वा हरगणावित्थं स्वशापं ज्ञानिसत्तमौ । न किंचिदूचतुस्तौ हि मुनिमाज्ञाय मोहितम्

Al oír de los asistentes de Śiva sobre su propia maldición, aquellos dos, los más destacados entre los sabios, no dijeron nada, comprendiendo que el sabio había sido engañado por un poder superior.

Verse 59

स्वस्थानं जग्मतुर्विप्रा उदासीनौ शिवस्तुतिम् । चक्रतुर्मन्यमानौ वै शिवेच्छां सकलां सदा

Aquellos sabios brahmanes regresaron a su propia morada, permaneciendo desapegados; y entonaron himnos en alabanza a Śiva, considerando siempre que todo, en su totalidad, procede únicamente por la voluntad de Śiva.