सृष्टिक्रमवर्णनम् / Description of the Sequence of Creation

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शब्दादीनि च भूतानि पंचीकृत्वाहमात्मना । तेभ्यः स्थूलं नभो वायुं वह्निं चैव जलं महीम्

Dijo Brahmā: «Con mi propio poder realicé el pañcīkaraṇa, la quíntuple combinación de los principios elementales que comienzan con el sonido; de ellos hice surgir los elementos densos: espacio, aire, fuego, agua y tierra.»

Verse 2

पर्वतांश्च समुद्रांश्च वृक्षादीनपि नारद । कलादियुगपर्येतान्कालानन्यानवासृजम्

Oh Nārada, hice surgir montañas y océanos, y también los árboles y lo demás. Asimismo puse en marcha las demás divisiones del Tiempo, desde las kalās hasta los yugas.

Verse 3

सृष्ट्यंतानपरांश्चापि नाहं तुष्टोऽभव न्मुने । ततो ध्यात्वा शिवं साम्बं साधकानसृजं मुने

Oh sabio, aun después de crear otros seres ocupados sólo en los fines de la creación mundana, no quedé satisfecho. Entonces, meditando en Śiva junto con Ambā (Sāmba Śiva), creé a los sādhakas, oh sabio.

Verse 4

मरीचिं च स्वनेत्राभ्यां हृदयाद्भृगुमेव च । शिरसोऽगिरसं व्यानात्पुलहं मुनिसत्तमम्

De sus propios ojos hizo brotar a Marīci; de su corazón manifestó a Bhṛgu; de su cabeza produjo a Aṅgiras; y de su aliento vital (vyāna) generó a Pulaha, el principal entre los sabios.

Verse 5

उदानाच्च पुलस्त्यं हि वसिष्ठञ्च समानतः । क्रतुं त्वपानाच्छ्रोत्राभ्यामत्रिं दक्षं च प्राणतः

De Udāna surgió en verdad Pulastya, e igualmente Vasiṣṭha. De Apāna vino Kratu; de los dos oídos surgió Atri; y de Prāṇa surgió Dakṣa.

Verse 6

असृजं त्वां तदोत्संगाच्छायायाः कर्दमं मुनिम् । संकल्पादसृजं धर्मं सर्वसाधनसाधनम्

"Del regazo de esa sombra te creé a ti, Kardama, el sabio. Y por mera intención manifesté el Dharma, el medio universal por el cual se cumplen todas las disciplinas espirituales".

Verse 7

एवमेतानहं सृष्ट्वा कृतार्थस्साधकोत्तमान् । अभवं मुनिशार्दूल महादेवप्रसादतः

Así, habiendo creado a estos mejores de los aspirantes espirituales realizados y viendo el propósito cumplido, me sentí satisfecho, oh tigre entre los sabios, por la gracia de Mahādeva.

Verse 8

ततो मदाज्ञया तात धर्मः संकल्पसंभवः । मानवं रूपमापन्नस्साधकैस्तु प्रवर्तितः

Entonces, querido mío, por Mi mandato, el Dharma —nacido de la intención divina— asumió una forma humana y fue puesto en práctica activa por los aspirantes espirituales realizados.

Verse 9

ततोऽसृजं स्वगात्रेभ्यो विविधेभ्योऽमितान्सुतान् । सुरासुरादिकांस्तेभ्यो दत्त्वा तां तां तनुं मुने

Luego, de las diversas partes de mi propio cuerpo, engendré incontables hijos; y a ellos—oh sabio—les asigné sus respectivos cuerpos y estados de existencia, como los de los devas, los asuras y otras clases de seres.

Verse 10

ततोऽहं शंकरेणाथ प्रेरितोंऽतर्गतेन ह । द्विधा कृत्वात्मनो देहं द्विरूपश्चाभवं मुने

Entonces yo—impulsado por el Señor Śaṅkara, que había entrado en mi interior—dividí mi propio cuerpo en dos; y así, oh sabio, me volví de forma doble.

Verse 11

अर्द्धेन नारी पुरुषश्चार्द्धेन संततो मुने । स तस्यामसृजद्द्वंद्वं सर्वसाधनमुत्तमम्

Oh sabio, él estaba constituido: en una mitad como mujer y en la otra como varón. De ella hizo surgir el par de opuestos—un ordenamiento excelso, medio supremo para el funcionamiento de toda vida mundana.

Verse 12

स्वायंभुवो मनुस्तत्र पुरुषः परसाधनम् । शतरूपाभिधा नारी योगिनी सा तपस्विनी

Allí, Svāyambhuva Manu era el varón—un medio excelente para cumplir el propósito supremo; y la mujer llamada Śatarūpā era una yoginī, asceta consagrada al tapas.

Verse 13

सा पुनर्मनुना तेन गृहीतातीव शोभना । विवाहविधिना ताताऽसृजत्सर्गं समैथुनम्

Luego, aquella doncella de belleza extraordinaria fue aceptada por ese Manu; y, oh venerables sabios, mediante el debido rito del matrimonio, puso en marcha la creación por la unión conyugal.

Verse 14

तस्यां तेन समुत्पन्नस्तनयश्च प्रियव्रतः । तथैवोत्तानपादश्च तथा कन्यात्रयं पुनः

De ella, por él, nacieron los hijos Priyavrata y asimismo Uttānapāda; y de nuevo, también tres hijas.

Verse 15

आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुताः । आकूतिं रुचये प्रादात्कर्दमाय तु मध्यमाम्

Fueron célebres con los nombres de Ākūti, Devahūti y Prasūti. Manu dio a Ākūti en matrimonio a Ruci, y entregó a la del medio—Devahūti—a Kardama.

Verse 16

ददौ प्रसूतिं दक्षायोत्तानपादानुजां सुताः । तासां प्रसूतिप्रसवैस्सर्वं व्याप्तं चराचरम्

Dio a Prasūti—hermana de Uttānapāda—como esposa a Dakṣa. De Prasūti y de su descendencia, todo el universo de seres móviles e inmóviles quedó colmado y extendido por doquier.

Verse 17

आकूत्यां च रुचेश्चाभूद्वंद्वं यज्ञश्च दक्षिणा । यज्ञस्य जज्ञिरे पुत्रा दक्षिणायां च द्वादश

De Ākūti y Ruci nació la pareja divina: Yajña y Dakṣiṇā. Y para Yajña, por medio de Dakṣiṇā, nacieron doce hijos.

Verse 18

देवहूत्यां कर्दमाच्च बह्व्यो जातास्सुता मुने । दशाज्जाताश्चतस्रश्च तथा पुत्र्यश्च विंशतिः

Oh sabio, de Devahūti y Kardama nacieron muchas hijas. De las diez, surgieron además otras cuatro; así, en total, nacieron veinte hijas.

Verse 19

धर्माय दत्ता दक्षेण श्रद्धाद्यास्तु त्रयोदश । शृणु तासां च नामानि धर्मस्त्रीणां मुनीश्वर

Dakṣa entregó a Dharma trece hijas—comenzando por Śraddhā. Oh señor entre los sabios, escucha ahora los nombres de esas esposas de Dharma.

Verse 20

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया । वसुःर्बुद्धि लज्जा शांतिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदश

Śraddhā, Lakṣmī, Dhṛti, Tuṣṭi, Puṣṭi, Medhā y Kriyā; Vasū, Buddhi, Lajjā, Śānti, Siddhi y Kīrti: éstas son las trece (potencias divinas).

Verse 21

ताभ्यां शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिस्सत्पथसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा

De aquellas dos, la menor quedó con once hijas de bellos ojos: Khyāti, Satpathasaṃbhūti, Smṛti, Prīti y asimismo Kṣamā.

Verse 22

सन्नतिश्चानुरूपा च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः

También (se manifestaron) Sannati y Anurūpā; y asimismo Ūrjā, Svāhā y Svadhā. (Estaban) Bhṛgu, Bhava, Marīci y también el sabio Aṅgiras.

Verse 23

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा । अत्रिर्वासिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्

Pulastya y Pulaha, Kratu y el excelso sabio (Arṣivara), Atri y Vasiṣṭha, así como Vahni (Agni) y los Pitṛ (Padres ancestrales): todo ello ha de comprenderse en su debido orden.

Verse 24

ख्यातास्ता जगृहुः कन्या भृग्वाद्यास्साधका वराः । ततस्संपूरितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Aquellas doncellas célebres fueron tomadas por esposas por los excelsos sabios consumados, comenzando por Bhṛgu. Entonces, los tres mundos enteros, con todo lo móvil y lo inmóvil, quedaron plenamente poblados.

Verse 25

एवं कर्मानुरूपेण प्रणिनामंबिकापते । आज्ञया बहवो जाता असंख्याता द्विजर्षभाः

Así, conforme al karma propio de cada ser, oh Señor de Ambikā (Śiva), por tu mandato nacieron muchos seres—en verdad incontables, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 26

कल्पभेदेन दक्षस्य षष्टिः कन्याः प्रकीर्तिताः । तासां दश च धर्माय शशिने सप्तविंशतिम्

Según la diversidad de los kalpas, se dice que Dakṣa tuvo sesenta hijas. De ellas, entregó diez a Dharma y veintisiete a la Luna (Śaśin).

Verse 27

विधिना दत्तवान्दक्षः कश्यपाय त्रयोदश । चतस्रः पररूपाय ददौ तार्क्ष्याय नारद

Oh Nārada, conforme al rito debido, Dakṣa entregó trece (hijas) a Kaśyapa; y dio cuatro—de forma excelente y noble—a Tārkṣya (Aruṇa/Garuḍa).

Verse 28

भृग्वंगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे कन्ये च दत्तवान् । ताभ्यस्तेभ्यस्तु संजाता बह्वी सृष्टिश्चराचरा

Bhṛgu y Aṅgiras dieron dos doncellas cada uno a los Kṛśāśvas. De aquellas doncellas y de sus uniones surgió una creación abundante—tanto lo móvil como lo inmóvil.

Verse 29

त्रयोदशमितास्तस्मै कश्यपाय महात्मने । दत्ता दक्षेण याः कन्या विधिवन्मुनिसत्तम

Oh el mejor de los sabios, Dakṣa, conforme a los ritos debidos, entregó en matrimonio a aquel magnánimo Kaśyapa trece hijas.

Verse 30

तासां प्रसूतिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । स्थावरं जंगमं चैव शून्य नैव तु किंचन

Por la descendencia nacida de ellas, los tres mundos—con todo lo que se mueve y lo que no se mueve—quedaron colmados y penetrados. En verdad, ya fuese lo inmóvil o lo móvil, no quedó nada en absoluto que estuviera vacío.

Verse 31

देवाश्च ऋषयश्चैव दैत्याश्चैव प्रजज्ञिरे । वृक्षाश्च पक्षिणश्चैव सर्वे पर्वतवीरुधः

Así nacieron los dioses y los ṛṣis, y también los Daityas. Surgieron asimismo los árboles y las aves, junto con todas las montañas y las plantas trepadoras.

Verse 32

दक्षकन्याप्रसूतैश्च व्याप्तमेवं चराचरम् । पातालतलमारभ्य सत्यलोकावधि ध्रुवम्

Así, todo lo móvil y lo inmóvil quedó impregnado por la progenie nacida de las hijas de Dakṣa—ciertamente y sin excepción—desde las regiones subterráneas de Pātāla hasta Satyaloka.

Verse 33

ब्रह्मांडं सकलं व्याप्तं शून्यं नैव कदाचन । एवं सृष्टिः कृता सम्यग्ब्रह्मणा शंभुशासनात्

El brahmāṇḍa entero, el huevo cósmico, quedó plenamente impregnado; jamás, en tiempo alguno, estuvo vacío. Así, Brahmā llevó a cabo la creación de modo completo y ordenado, conforme al mandato de Śambhu (el Señor Śiva).

Verse 34

सती नाम त्रिशूलाग्रे सदा रुद्रेण रक्षिता । तपोर्थं निर्मिता पूर्वं शंभुना सर्वविष्णुना

Fue llamada Satī—siempre protegida por Rudra en la punta de su tridente. Antaño, para el mismo fin del tapas (austeridad), fue formada por Śambhu, el Omnipresente, que es también el Ser interior de Viṣṇu.

Verse 35

सैव दक्षात्समुद्भूता लोककार्यार्थमेव च । लीलां चकार बहुशो भक्तोद्धरणहेतवे

En verdad nació de Dakṣa, y sólo para cumplir la obra divina del mundo. Una y otra vez realizó sagradas līlās, con el fin de elevar y rescatar a los devotos.

Verse 36

वामांगो यस्य वैकुंठो दक्षिणांगोऽहमेव च । रुद्रो हृदयजो यस्य त्रिविधस्तु शिवः स्मृतः

Aquel cuyo lado izquierdo es Vaikuṇṭha (Viṣṇu), cuyo lado derecho soy yo (Brahmā), y de cuyo corazón nace Rudra—tal Señor es recordado como Śiva en una manifestación triple.

Verse 37

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणास्त्रय उदाहृताः । स्वयं सदा निर्गुणश्च परब्रह्माव्ययश्शिवः

«Yo (Brahmā), Viṣṇu y Rudra somos mencionados como los tres guṇas (funciones de la naturaleza). Pero Śiva mismo está siempre más allá de los guṇas: imperecedero, el Brahman Supremo, autoexistente e inmutable.»

Verse 38

विष्णुस्सत्त्वं रजोऽहं च तमो रुद्र उदाहृतः । लोकाचारत इत्येवं नामतो वस्तुतोऽन्यथा

Se dice que Viṣṇu es sattva, que yo (Brahmā) soy rajas y que Rudra es tamas: así se afirma según la convención del mundo. Pero esta distinción es sólo de nombre; en realidad, es de otro modo (más allá de tales divisiones).

Verse 39

अंतस्तमो बहिस्सत्त्वो विष्णूरुद्रस्तथा मतः । अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यो रजोहं सर्वेथा मुने

Oh sabio, se entiende que Viṣṇu y Rudra son tamásicos por dentro y sátvicos por fuera; mas Yo soy rajásico en todo sentido: sátvico por dentro y tamásico por fuera, oh muni.

Verse 40

राजसी च सुरा देवी सत्त्वरूपात्तु सा सती । लक्ष्मीस्तमोमयी ज्ञेया विरूपा च शिवा परा

La diosa Surā es de naturaleza rajásica; y esa Satī es, en verdad, de forma sátvica. Lakṣmī debe entenderse como tamásica en disposición; y por encima de todas ellas está la Suprema Śivā, Virūpā, que trasciende la forma ordinaria.

Verse 41

एवं शिवा सती भूत्वा शंकरेण विवाहिता । पितुर्यज्ञे तनुं त्यक्त्वा नादात्तां स्वपदं ययौ

Así, Satī—hecha una con la propia naturaleza divina de Śivā—fue desposada por Śaṅkara. Más tarde, en el sacrificio de su padre, abandonó su cuerpo y no aceptó otro; partió hacia su propio supremo morada.

Verse 42

पुनश्च पार्वती जाता देवप्रार्थनया शिवा । तपः कृत्वा सुविपुलं पुनश्शिवमुपागता

Y de nuevo, por la súplica de los dioses, Śivā nació como Pārvatī. Tras realizar austeridades inmensamente grandes, alcanzó una vez más al Señor Śiva.

Verse 43

तस्या नामान्यनेकानि जातानि च मुनीश्वर । कालिका चंडिका भद्रा चामुंडा विजया जया

Oh, el mejor de los sabios, muchos nombres han surgido para Ella: Kālikā, Caṇḍikā, Bhadrā, Cāmuṇḍā, Vijayā y Jayā.

Verse 44

जयंती भद्रकाली च दुर्गा भगवतीति च । कामाख्या कामदा ह्यम्बा मृडानी सर्वमंगला

A ella la llaman Jayantī, Bhadrakālī, Durgā y Bhagavatī; también es conocida como Kāmākhyā, Kāmadā (la que concede los deseos), Ambā, Mṛḍānī—consorte y śakti de Mṛḍa (Śiva)—y Sarvamaṅgalā, la Toda-Auspiciosa.

Verse 45

नामधेयान्यनेकानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । गुणकर्मानुरूपाणि प्रायशस्तत्र पार्वती

Hay muchos nombres sagrados, que otorgan tanto el goce mundano como la liberación. Oh Pārvatī, en ese sentido, los nombres son, en su mayor parte, conformes a las cualidades y a las acciones del Señor.

Verse 46

गुणमय्यस्तथा देव्यो देवा गुणमयास्त्रयः । मिलित्वा विविधं सृष्टेश्चक्रुस्ते कार्यमुत्तमम्

Asimismo, las Diosas estaban constituidas por los guṇa, y los tres dioses también eran de naturaleza guṇica. Unidos, realizaron la excelsa obra de la creación de múltiples maneras—bajo el gobierno del Señor de la Creación—según el juego de los guṇa.

Verse 47

एवं सृष्टिप्रकारस्ते वर्णितो मुनिसत्तम । शिवाज्ञया विरचितो ब्रह्मांडस्य मयाऽखिलः

Así, oh el mejor de los sabios, te he descrito por completo el modo de la creación. Todo este ordenamiento del brahmāṇḍa (el huevo cósmico, el universo) fue dispuesto por mí únicamente por mandato de Śiva.

Verse 48

परं ब्रह्म शिवः प्रोक्तस्तस्य रूपास्त्रयः सुराः । अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणभेदानुरूपतः

Se proclama que Śiva es el Brahman Supremo. De Él hay tres formas divinas: yo (Brahmā), Viṣṇu y Rudra, manifestadas conforme a las distinciones de los guṇa.

Verse 49

शिवया रमते स्वैरं शिवलोके मनोरमे । स्वतंत्रः परमात्मा हि निर्गुणस्सगुणोऽपि वै

En el deleitoso reino de Śiva, Él se recrea libremente con Śivā (Pārvatī). Pues el Ser Supremo es verdaderamente independiente: es nirguṇa, sin atributos, y sin embargo también saguṇa, manifestado con atributos.

Verse 50

तस्य पूर्णवतारो हिं रुद्रस्साक्षाच्छिवः स्मृतः । कैलासे भवनं रम्यं पंचवक्त्रश्चकार ह । ब्रह्मांडस्य तथा नाशे तस्य नाशोस्ति वै न हि

Él es, en verdad, la encarnación plena: Rudra es recordado como Śiva mismo, directamente. En Kailāsa creó una morada deleitosa y asumió la forma de cinco rostros. Y aun cuando el brahmāṇḍa (el universo) sea destruido, para Él no hay destrucción alguna.