शिवानुकम्पा, ब्रह्मणो निर्भयत्वं च (Śiva’s Compassion and Brahmā’s Fearlessness)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग शिवभक्तवर प्रभो । श्रावितं चरितं शंभोरद्भुतं मंगलायनम्

Nārada dijo: «Oh Brahmā, oh Vidhe, Creador de gran fortuna; oh señor, el más excelso entre los devotos de Śiva: me has hecho escuchar el relato maravilloso y auspicioso de Śambhu (el Señor Śiva).»

Verse 2

ततः किमभवत्तात कथ्यतां शशिमौलिनः । सत्याश्च चरितं दिव्यं सर्वाघौघविनाशनम्

“¿Y qué sucedió después, querido? Te ruego que hables de Śiva, el Señor de la Luna en su corona; y relata también la divina historia de Satī, cuyo sagrado relato destruye por completo la inundación de los pecados.”

Verse 3

ब्रह्मोवाच । निवृत्ते शंकरे चास्मद्वधाद्भक्तानुकंपिनि । अभवन्निर्भयास्सर्वे सुखिनस्तु प्रसन्नकाः

Dijo Brahmā: Cuando Śaṅkara—compasivo protector de Sus devotos—desistió de darnos muerte, todos quedaron sin temor; fueron dichosos y colmados de serena complacencia.

Verse 4

नतस्कंधास्सांजलयः प्रणेमुर्निखिलाश्च ते । तुष्टुवुश्शंकरं भक्त्या चक्रुर्जयरवं मुदा

Con los hombros inclinados y las manos juntas en reverencia, todos se postraron. Con devoción alabaron a Śaṅkara y, jubilosos, alzaron clamores de victoria.

Verse 5

तस्मिन्नेव कालेऽहं प्रसन्नो निर्भयो मुने । अस्तवं शंकरं भक्त्या विविधैश्च शुभस्तवैः

En ese mismo momento, oh sabio, me volví sereno y sin temor; y con devoción alabé a Śaṅkara mediante diversos himnos auspiciosos.

Verse 6

ततस्तुष्टमनाश्शंभुर्बहुलीलाकरः प्रभुः । मुने मां समुवाचेदं सर्वेषां शृण्वतां तदा

Entonces Śambhu —el Señor supremo, de innumerables y maravillosas gestas—, complacido en su corazón, me habló, oh sabio, en aquel momento mientras todos escuchaban.

Verse 7

रुद्र उवाच । ब्रह्मन् तात प्रसन्नोहं निर्भयस्त्वं भवाधुना । स्वशीर्षं स्पृश हस्तेन मदाज्ञां कुर्वसंशयम्

Rudra dijo: “Oh Brahmā, querido mío, estoy complacido contigo. Ahora libérate del miedo. Toca tu propia cabeza con tu mano y cumple Mi mandato sin ninguna duda”.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोर्बहुलीलाकृतः प्रभोः । स्पृशन् स्वं कं तथा भूत्वा प्राणमं वृषभध्वजम्

Dijo Brahmā: Habiendo escuchado así las palabras de Śambhu, el Señor que se recrea en innumerables y maravillosas līlās, toqué mi propio cuerpo y, volviéndome humilde y sereno, me postré con reverencia ante el de la bandera del toro, Śiva.

Verse 9

यावदेवमहं स्वं कं स्पृशामि निजपाणिना । तावत्तत्र स्थितं सद्यस्तद्रूपवृषवाहनम्

«Mientras yo toque mi propio cuerpo con mi mano, por ese mismo lapso, allí mismo se yergue de inmediato el Señor de la bandera del toro—Śiva, el que cabalga el toro—manifestado en esa misma forma».

Verse 10

ततो लज्जापरीतांगस्स्थितश्चाहमधोमुखः । इन्द्राद्यैरमरैस्सर्वैस्सुदृष्टस्सर्वतस्स्थितैः

Entonces todo mi ser quedó sobrecogido por la vergüenza, y permanecí de pie con el rostro inclinado. Desde todos los lados fui visto con claridad por todos los devas—Indra y los demás—que estaban allí alrededor.

Verse 11

अथाहं लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रवोचं संस्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति

Entonces, invadido por la vergüenza, me postré ante Maheśvara. Tras ofrecer un himno de alabanza, repetí una y otra vez: «Que se me perdone—que se me perdone».

Verse 12

अस्य पापस्य शुध्यर्थं प्रायश्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च तथान्यायं येन पापं प्रयातु मे

«Oh Señor, dime la expiación (prāyaścitta) por la cual pueda purificarse este pecado. Prescribe también la debida contención y la justa disciplina, para que mi pecado se aparte de mí».

Verse 13

इत्युक्तस्तु मया शंभुरुवाच प्रणतं हि तम् । सुप्रसन्नतरो भूत्वा सर्वेशो भक्तवत्सलः

Así interpelado por mí, Śambhu habló a aquel que se había postrado con reverencia. Tornándose sumamente benévolo—el Señor de todo, siempre tierno con Sus devotos—respondió entonces.

Verse 14

शंभुरुवाच । अनेनैव स्वरूपेण मदधिष्ठितकेन हि । तपः कुरु प्रसन्नात्मा मदाराधनतत्परः

Dijo Śambhu: «Con esta misma forma—verdaderamente presidida por Mí—practica la austeridad con el corazón sereno, enteramente dedicado a Mi adoración».

Verse 15

ख्यातिं यास्यसि सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्मनाम्

«En la tierra serás célebre por doquier con el nombre de “Rudraśiras”. Serás quien lleve a cumplimiento todos los deberes sagrados de los dvijas, los dos veces nacidos de fulgor, haciendo que sus ritos y propósitos se consumen».

Verse 16

मनुष्याणामिदं कृत्यं यस्माद्वीर्य्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले

«Puesto que ahora has mostrado este valor en el asunto de los hombres, por ello nacerás como humano y vagarás por la faz de la tierra».

Verse 17

यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा कौ विचरिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि वदन्निति पुरान्तकः

«¿Quién, habiéndote visto en esta misma forma, podría vagar buscando otro amparo? ¿Qué es esto sobre la cabeza de Brahmā?»—así habló Purāntaka, el Destructor de las ciudades.

Verse 18

ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्छ्रोष्यतीति यः । परदारकृतात्त्यागान्मुक्तिं सद्यस्स यास्यति

Después, quien, por piadosa curiosidad, escuche íntegramente el relato de sus hechos—renunciando al pecado ligado a la mujer de otro—alcanza de inmediato la liberación.

Verse 19

यथा यथा जनश्चैतत्कृत्यन्ते कीर्तयिष्यति । तथा तथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति

En la medida en que una persona proclame y relate esta observancia sagrada y su rito, en esa misma medida surgirá, sin duda, su purificación de este pecado.

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सती विवाहवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la segunda Rudra-saṃhitā, en la segunda sección llamada Satī Khaṇḍa—concluye el capítulo vigésimo, titulado «Descripción del matrimonio de Satī».

Verse 21

एतच्च तव वीर्य्यं हि पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्धार्यं भविष्यति

“Este mismo semen tuyo ha caído en medio del altar del sacrificio. Yo lo he visto, nacido del deseo; no será apto para ser sostenido ni retenido.”

Verse 22

चतुर्बिन्दुमितं रेतः पतितं यत्क्षितौ तव । तन्मितास्तोयदा व्योम्नि भवेयुः प्रलयंकराः

Ese semen tuyo, medido en cuatro gotas, cayó sobre la tierra. Nubes en el cielo de esa misma medida surgirían, provocando la disolución, como si las fuerzas de pralaya se hubieran puesto en marcha.

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे तत्र देवर्षीणां पुरो द्रुतम् । तद्रेतसस्समभवंस्तन्मिताश्च बलाहका

Mientras tanto, en ese mismo momento, surgieron rápidamente ante los videntes divinos nubes nacidas de esa semilla divina (energía) y proporcionadas en medida a ella.

Verse 24

संवर्तकस्तथावर्त्तः पुष्करो द्रोण एव च । एते चतुर्विधास्तात महामेघा लयंकराः

Samvartaka, Avarta, Pushkara y Drona: estos, querido mío, son los cuatro grandes tipos de nubes poderosas, los agentes que provocan la disolución (laya).

Verse 25

गर्जंतश्चाथ मुचंतस्तोयानीषच्छिवेच्छया । फेलुर्व्योम्नि मुनिश्रेष्ठ तोयदास्ते कदारवाः

Entonces, oh el mejor de los sabios, las nubes de lluvia tronaron y soltaron sus aguas solo un poco, como si estuvieran restringidas por la voluntad de Shiva; y esas nubes se desplazaron y se dispersaron por el cielo con un rugido áspero y siniestro.

Verse 26

तैस्तु संछादिते व्योम्नि सुगर्जद्भिश्च शंकरः । प्रशान्दाक्षायणी देवी भृशं शांतोऽभवद्द्रुतम्

Cuando el cielo fue cubierto por ellos y tronaron con estrépito, Śaṅkara (el Señor Śiva) se vio hondamente agitado; pero la Diosa Satī, hija de Dakṣa, permaneciendo serena, lo apaciguó por completo con prontitud.

Verse 27

अथ चाहं वीतभयश्शंकरस्या ज्ञया तदा । शेषं वैवाहिकं कर्म समाप्तिमनयं मुने

Entonces yo, ya libre de temor, en aquel momento—por mandato de Śaṅkara—llevé a su debida consumación los ritos nupciales restantes, oh sabio.

Verse 28

पपात पुष्पवृष्टिश्च शिवाशिवशिरस्कयोः । सर्वत्र च मुनिश्रेष्ठ मुदा देवगणोज्झिता

Entonces cayó una lluvia de flores sobre las cabezas de Śiva y Śivā. Y por doquier, oh el mejor de los sabios, las huestes de los devas, colmadas de júbilo, se esparcían celebrando.

Verse 29

वाद्यमानेषु वाद्येषु गायमानेषु तेषु च । पठत्सु विप्रवर्येषु वादान् भक्त्यान्वितेषु च

Mientras sonaban los instrumentos y se entonaban los cantos, y mientras los más eminentes brāhmaṇas—colmados de devoción—recitaban las sagradas fórmulas, los ritos avanzaban en un ambiente de reverente alabanza.

Verse 30

रंभादिषु पुरंध्रीषु नृत्यमानासु सादरम् । महोत्सवो महानासीद्देवपत्नीषु नारद

Oh Nārada, cuando Rambhā y las demás damas celestiales danzaban con gozosa reverencia, surgió en verdad un gran festival entre las esposas de los dioses.

Verse 31

अथ कर्मवितानेशः प्रसन्नः परमेश्वरः । प्राह मां प्रांजलिं प्रीत्या लौकिकीं गतिमाश्रितः

Entonces el Señor Supremo—señor de toda la extensión de los ritos sagrados—benigno y complacido, me habló a mí, que estaba con las manos juntas; por afecto, adoptó un modo de hablar cercano y mundano.

Verse 32

ईश्वर उवाच । हे ब्रह्मन् सुकृतं कर्म सर्वं वैवाहिकं च यत् । प्रसन्नोस्मि त्वमाचार्यो दद्यां ते दक्षिणां च काम्

Īśvara (el Señor Śiva) dijo: «Oh brahmán, todos los deberes auspiciosos—cuantos ritos nupciales debían realizarse—han sido cumplidos debidamente. Estoy complacido. Tú eres el ācārya oficiante; por ello te concederé la dakṣiṇā que desees»

Verse 33

याचस्व तां सुरज्येष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम

Oh el más excelso entre los dioses, pídela—aunque sea muy difícil de obtener. Habla pronto, oh afortunado; nada hay en mi poder que yo me niegue a conceder.

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सोहं शंकरस्य कृतांजलिः । मुनेऽवोचं विनीतात्मा प्रणम्येशं मुहुर्मुहुः

Dijo Brahmā: Habiendo oído así las palabras de Śaṅkara, permanecí con las palmas juntas. Oh sabio, con el ánimo humilde hablé, postrándome una y otra vez ante el Señor.

Verse 35

ब्रह्मोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि । तत्कुरु त्वं महेशान सुप्रीत्या यद्वदाम्यहम्

Dijo Brahmā: «Oh Señor de los dioses, si estás complacido—y si en verdad soy digno de recibir un don—entonces, oh Maheśāna, concédeme con amor lo que estoy por pedir.»

Verse 36

अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां महेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये

Oh Maheśvara, en esta misma forma únicamente, permanece aquí siempre establecido y cognoscible, para la purificación de los pecados de los seres humanos.

Verse 37

येनास्य संनिधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशि शेखर । तपः कुर्या विनाशाय स्वपापस्यास्य शंकर

Oh Śaśi-śekhara, Señor de la luna en la frente; oh Śaṅkara: habiendo establecido mi ermita en Tu misma presencia, pueda yo practicar allí austeridad (tapas) para la destrucción de mi propio pecado.

Verse 38

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारे च यो भक्त्या वीक्षेत भुवि मानवः

Si una persona en la tierra, con devoción, contempla (la visión/observancia sagrada) en el decimotercer día lunar de la quincena brillante de Caitra, cuando la deidad regente del nakṣatra es Bhaga y además es domingo, obtiene el mérito espiritual declarado.

Verse 39

तदैव तस्य पापानि प्रयांतु हर संक्षयम् । वर्द्धते विपुलं पुण्यं रोगा नश्यंतु सर्वशः

En ese mismo instante, que todos sus pecados se apresuren a la destrucción por Hara (Śiva). Que aumente el mérito abundante, y que las enfermedades sean aniquiladas por completo.

Verse 40

या नारी दुर्भगा वंध्या काणा रूपविवर्जिता । सापि त्वद्दर्शनादेव निर्दोषा संभवेद्ध्रुवम्

Cualquier mujer desdichada, estéril, tuerta o privada de belleza—ella también, con solo contemplarte, ciertamente queda libre de falta y de mancha.

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि स्वात्मसर्वसुखावहम् । तथाऽस्त्विति शिवः प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

Dijo Brahmā: «Al oír así mis palabras—palabras enteramente propicias al bienestar y al gozo del ser—Śiva, con la mente sumamente complacida, respondió: “Así sea”.»

Verse 42

शिव उवाच । हिताय सर्वलोकस्य वेद्यां तस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्या त्वद्वचनाद्विधे

Śiva dijo: «Por el bienestar de todos los mundos, establecido en ese altar sagrado, permaneceré allí junto con mi esposa Satī—conforme a tu palabra, oh Ordenador (Brahmā).»

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । उवाच वेदिमध्यस्थो मूर्तिं कृत्वांशरूपिणीम्

Dijo Brahmā: «Habiendo hablado así, el Bienaventurado Señor—Śiva, cuyo estandarte lleva al toro—junto con su consorte, permaneció en medio del altar y habló, tras asumir una forma manifiesta como emanación parcial de su propia realidad divina.»

Verse 44

ततो दक्षं समामंत्र्य शंकरः परमेश्वरः । पत्न्या सत्या गंतुमना अभूत्स्वजनवत्सलः

Entonces Śaṅkara, el Señor Supremo, tras invitar debidamente a Dakṣa, se dispuso a ir allí con su esposa Satī—siempre afectuoso con los suyos.

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे दक्षो विनयावनतस्सुधीः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या तुष्टाव वृषभध्वजम्

Entretanto, el sabio Dakṣa, inclinado con humildad, juntó las palmas, se postró con reverencia y, con devoción afectuosa, alabó a Śiva, aquel cuya enseña lleva al toro.

Verse 46

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च गणास्तदा । नत्वा संस्तूय विविधं चक्रुर्जयरवं मुदा

Entonces Viṣṇu y todos los dioses, junto con los sabios y las huestes de gaṇas, se inclinaron y alabaron (a Śiva) de muchas maneras; y, colmados de gozo, alzaron un clamor triunfal de victoria.

Verse 47

आरोप्य वृषभे शंभुस्सतीं दक्षाज्ञया मुदा । जगाम हिमवत्प्रस्थं वृषभस्थस्स्वयं प्रभुः

Por indicación de Dakṣa, Śambhu, gozoso, sentó a Satī sobre el toro; y el Señor mismo, montado en el toro, partió hacia las alturas de Himavat.

Verse 48

अथ सा शंकराभ्यासे सुदती चारुहासिनी । विरेजे वृषभस्था वै चन्द्रांते कालिका यथा

Entonces ella—de hermosos dientes y dulce sonrisa—resplandeció junto a Śaṅkara; sentada sobre el toro, brillaba como Kālīkā al término del curso de la luna.

Verse 49

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मरीच्याद्यास्तथर्षयः । दक्षोपि मोहितश्चासीत्तथान्ये निश्चला जनाः

Viṣṇu y todos los demás dioses, los sabios que comienzan con Marīci, e incluso el propio Dakṣa quedaron envueltos en ilusión; asimismo, otros hombres permanecieron atónitos e inmóviles.

Verse 50

केचिद्वाद्यान्वादयन्तो गायंतस्सुस्वरं परे । शिवं शिवयशश्शुद्धमनुजग्मुः शिवं मुदा

Unos tocaban instrumentos, y otros cantaban con dulces tonos. Llenos de júbilo, siguieron a Śiva—cuya fama pura santifica—y sirvieron a Śiva con deleite.

Verse 51

मध्यमार्गाद्विसृष्टो हि दक्षः प्रीत्याथ शम्भुना । वधाम प्राप सगणः शम्भुः प्रेमसमाकुलः

Así, Dakṣa—apartado del sendero medio—halló su destrucción. Entonces Śambhu, desbordante de amor, llegó allí junto con sus gaṇas.

Verse 52

विसृष्टा अपि विष्ण्वाद्याश्शम्भुना पुनरेव ते । अनुजग्मुश्शिवं भक्त्या सुराः परमया मुदा

Aunque Śambhu los había despedido, aquellos dioses, comenzando por Viṣṇu, siguieron de nuevo a Śiva, tras Él con devoción y con suprema alegría.

Verse 53

तैस्सर्वैस्सगणैश्शंभुस्सत्यः च स्वस्त्रिया युतः । प्राप स्वं धाम संहृष्टो हिमवद्गिरि शोभितम्

Entonces Śambhu, fiel a su palabra, junto con todos aquellos gaṇas y acompañado por su propia consorte, alcanzó gozoso su morada divina, embellecida por la montaña Himālaya.

Verse 54

तत्र गत्वाखिलान्देवान्मुनीनपि परांस्तथा । मुदा विसर्जयामास बहु सम्मान्य सादरम्

Llegado allí, honró con reverencia a todos los dioses y a los eminentes munis; y luego, lleno de júbilo, los despidió con la debida cortesía y con muchas muestras de estima.

Verse 55

शंभुमाभाष्य ते सर्वे विष्ण्वाद्या मुदितानना । स्वंस्वं धाम ययुर्नत्वा स्तुत्वा च मुनयस्सुराः

Tras dirigirse a Śambhu (el Señor Śiva), todos ellos—Viṣṇu y los demás—con rostros jubilosos se inclinaron, entonaron himnos de alabanza y partieron luego a sus moradas respectivas, junto con los munis y los dioses.

Verse 56

शिवोपि मुदितोत्यर्थं स्वपत्न्या दक्षकन्यया । हिमवत्प्रस्थसंस्थो हि विजहार भवानुगः

El Señor Śiva también, sumamente complacido con su propia consorte, la hija de Dakṣa, moró en las laderas del Himavān y allí se recreó, en armonía con sus devotos y conforme al mandato de Bhava, el Supremo.

Verse 57

ततस्स शंकरस्सत्या सगणस्सूतिकृन्मुने । प्राप स्वं धाम संहृष्टः कैलाशं पर्वतोत्तमम्

Entonces Śaṅkara—fiel a su palabra—junto con sus gaṇas, oh sabio, alcanzó gozoso su propia morada: Kailāsa, el supremo de los montes.

Verse 58

एतद्वस्सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषयानस्य मनुस्वायंभुवान्तक

Así pues, oh sabios, todo esto os ha sido narrado tal como aconteció en tiempos antiguos—hasta el matrimonio de Vṛṣayāna, ocurrido al término del reinado de Svāyambhuva Manu.

Verse 59

विवाहसमये यज्ञे प्रारंभे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रस्संपूज्य वृषभध्वजम्

Quien, con mente no distraída, venera al Señor de la enseña del Toro (Śiva) y escucha este relato sagrado en el tiempo de una boda o al comenzar un sacrificio, queda verdaderamente bendecido por esa escucha.

Verse 60

तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत् । शुभाख्यमपरं कर्म निर्विघ्नं सर्वदा भवेत्

Por ese acto auspicioso, toda empresa—y en especial los ritos nupciales—queda libre de obstáculos. Cualquier otro rito llamado “auspicioso” permanece también siempre sin impedimentos.

Verse 61

कन्या च सुखसौभण्यशीलाचारगुणान्विता । साध्वी स्यात्पुत्रिणी प्रीत्या श्रुत्वाख्यानमिदं शुभम्

Una doncella, colmada de dicha y buena fortuna, y dotada de noble carácter, recta conducta y virtudes, al escuchar con alegría este relato sagrado y auspicioso, se vuelve una mujer casta y devota, y es bendecida con hijos varones.