मेनावरलाभवर्णनम् — Description of Menā’s Attainment of Boons (and the worship leading to Umā’s advent)

Verse 1

नारद उवाच । अन्तर्हितायान्देव्यां तु दुर्गायां स्वगृहेषु च । गतेष्वमरवृन्देषु किमभूत्तदनन्तरम्

Nārada dijo: «Cuando la Diosa Durgā se ocultó y regresó a su propia morada, y cuando las huestes de los devas partieron a sus respectivos hogares, ¿qué sucedió inmediatamente después?»

Verse 2

कथं मेनागिरीशौ च तेपाते परमन्तपः । कथं सुताऽभवत्तस्य मेनायान्तात तद्वद

«Oh poderoso, dime cómo Menā y el señor de las montañas (Himālaya) practicaron la austeridad suprema; y explica cómo le nació una hija—nacida de Menā misma.»

Verse 3

ब्रह्मोवाच । विप्रवर्य सुतश्रेष्ठ शृणु तच्चरितं महत् । प्रणम्य शंकरं भक्त्या वच्मि भक्तिविवर्द्धनम्

Brahmā dijo: «Oh el más excelso de los brāhmaṇas, oh el mejor de los hijos, escucha ese gran relato sagrado. Tras postrarme ante Śaṅkara con devoción, relataré lo que acrecienta la bhakti».

Verse 4

उपदिश्य गते तात सुरवृन्दे गिरीश्वरः । हर्यादौ मेनका चापि तेपाते परमन्तपः

Oh querido, después de instruirlos y cuando las huestes de los dioses se hubieron marchado, Girīśvara (Śiva), junto con Hari y los demás, y también Menakā, emprendieron austeridades intensas, quemando todo obstáculo mediante el tapas supremo.

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रु० सं० तृतीये पार्वतीखंडे मेनावरलाभवर्णनो नाम पंचमोऽध्यायः

Así concluye el Capítulo Quinto, titulado «Descripción de la obtención de Menā (como gracia)», en el Pārvatī-khaṇḍa de la tercera sección de la Rudra-saṃhitā, dentro del segundo libro del Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 6

गिरिप्रियातीव मुदानर्च देवीं शिवेन सा । दानन्ददौ द्विजेभ्यश्च सदा तत्तोषहेतवे

Colmando de dicha a Giripriyā (Pārvatī), la Diosa adoró a Śiva con júbilo; y, para complacerlo, otorgaba continuamente dádivas a los dos veces nacidos (brāhmaṇas).

Verse 7

चैत्रमासं समारभ्य सप्तविंशतिवत्सरान् । शिवां सम्पूजयामासापत्त्यार्थिन्यन्वहं रता

Desde el mes de Caitra, ella—anhelando alivio de su aflicción—adoró cada día, con plena devoción, a Śivā, la Divina Consorte de Śiva, y mantuvo ese culto durante veintisiete años.

Verse 8

अष्टम्यामुपवासन्तु कृत्वादान्नवमीतिथौ । मोदकैर्बलिपिष्टैश्च पायसैर्गन्धपुष्पकैः

Que ayunen en el octavo día lunar; y, tras hacer las ofrendas en el noveno tithi, realicen la adoración con dulces modakas, porciones rituales de harina, pāyasa (arroz con leche sagrado) y flores fragantes.

Verse 9

गङ्गायामौषधिप्रस्थे कृत्वा मूर्तिं महीमयीम् । उमायाः पूजयामास नानावस्तुसमर्पणैः

A orillas del Gaṅgā, en un lugar abundante en hierbas sagradas, modeló una imagen de tierra y adoró a Umā, ofreciéndole muchas clases de sustancias rituales.

Verse 10

कदाचित्सा निराहारा कदाचित्सा धृतव्रता । कदाचित्पवनाहारा कदाचिज्जलभुघ्यभूत्

A veces permanecía sin alimento; a veces sostenía con firmeza su voto sagrado. A veces vivía sólo del aire, y a veces subsistía únicamente del agua: así realizaba sus austeridades.

Verse 11

शिवाविन्यस्तचेतस्का सप्तविंशतिवत्सरान् । निनाय मेनका प्रीत्या परं सा मृष्टवर्चसा

Con la mente firmemente puesta en el Señor Śiva, Menakā, con amor, condujo (a su hija) durante veintisiete años; y ella (Pārvatī) se volvió supremamente radiante, con un esplendor pulido y purificado por esa devoción constante.

Verse 12

सप्तविंशतिवर्षान्ते जगन्माता जगन्मयी । सुप्रीताभवदत्यर्थमुमा शंकरकामिनी

Al cabo de veintisiete años, Umā —Madre del universo y la que lo impregna todo— quedó colmada de gozo, pues ardía en anhelo por Śaṅkara (Śiva).

Verse 13

अनुग्रहाय मेनायाः पुरतः परमेश्वरी । आविर्बभूव सा देवी सन्तुष्टा तत्सुभक्तितः

Para otorgar gracia a Menā, la Diosa Suprema (Parameśvarī) se manifestó directamente ante ella. Aquella Devī apareció complacida y satisfecha por su noble devoción.

Verse 14

दिव्यावयवसंयुक्ता तेजोमण्डलमध्यगा । उवाच विहसन्ती सा मेनां प्रत्यक्षतां गता

Dotada de miembros celestiales y morando en medio de un círculo radiante de esplendor, ella —sonriendo— habló a Menā, tras revelarse directamente ante sus ojos.

Verse 15

देव्युवाच वरं ब्रूहि महासाध्वि यत्ते मनसि वर्तते । सुप्रसन्ना च तपसा तवाहं गिरिकामिनि

La Diosa dijo: «Oh gran dama virtuosa, declara el don que mora en tu mente. Oh amada nacida de la montaña, estoy sumamente complacida con tu austeridad (tapas)».

Verse 16

यत्प्रार्थितं त्वया मेने तपोव्रतसमाधिना । दास्ये तेऽहं च तत्सर्वं वाञ्छितं यद्यदा भवेत्

«Todo cuanto has suplicado con la disciplina de la austeridad, el voto (vrata) y la absorción meditativa (samādhi), lo acepto. Te concederé todo ello—cada don deseado—cuando llegue el momento de cumplirse».

Verse 17

ततस्सा मेनका देवीं प्रत्यक्षां कालिकान्तदा । दृष्ट्वा च प्रणनामाथ वचनं चेदमब्रवीत्

Entonces Menakā, al contemplar a la Diosa manifiesta ante ella—radiante con un fulgor oscuro, semejante al de Kālikā—se postró con reverencia y pronunció estas palabras.

Verse 18

मेनोवाच । देवि प्रत्यक्षतो रूपन्दृष्टन्तव मयाऽधुना । त्वामहं स्तोतुमिच्छामि प्रसन्ना भव कालिके

Mena dijo: «Oh Diosa, ahora he contemplado tu forma directamente con mis propios ojos. Deseo alabarte; sé propicia y muéstrate benévola, oh Kālikā».

Verse 19

ब्रह्मोवाच । अथ सा मेनयेत्युक्ता कालिका सर्वमोहिनी । बाहुभ्यां सुप्रसन्नात्मा मेनकां परिषस्वजे

Brahmā dijo: Entonces Kālikā—la que hechiza a todos—al ser llamada «oh Menā», se llenó de benevolencia en su corazón y abrazó a Menakā con ambos brazos.

Verse 20

ततः प्राप्तमहाज्ञाना मेनका कालिकां शिवम् । तुष्टाव वाग्भि रिष्टाभिर्भक्त्या प्रत्यक्षतां गताम्

Entonces Menakā, habiendo alcanzado gran discernimiento espiritual, alabó a Kālikā—la divina Śakti de Śiva—que se había manifestado ante ella, con palabras amadas y con devoción nacida del corazón.

Verse 21

मेनोवाच । महामायां जगद्धात्रीं चण्डिकां लोकधारिणीम् । प्रणमामि महादेवीं सर्वकामार्थदायिनीम्

Dijo Mena: Me postro ante la Mahādevī—la Gran Māyā, la Madre que sostiene el universo, la fiera Caṇḍikā que mantiene los mundos—la que concede toda meta deseada y su cumplimiento.

Verse 22

नित्यानन्दकरीं मायां योगनिद्रां जगत्प्रसूम् । प्रणमामि सदासिद्धां शुभसारसमालिनीम्

Me postro ante esa Māyā sagrada—que otorga dicha eterna, que es Yoga-nidrā, la Madre que hace nacer los mundos—siempre perfecta, adornada con una guirnalda hecha de la esencia misma de lo auspicioso.

Verse 23

मातामहीं सदानन्दां भक्तशोकविनाशिनीम् । आकल्पं वनितानां च प्राणिनां बुद्धिरूपिणीम्

Ella es la Gran Madre de la tierra, siempre bienaventurada, destructora del dolor de los devotos; perdura por todas las eras y mora como la forma misma de la inteligencia en las mujeres y en todos los seres vivientes.

Verse 24

सा त्वं बंधच्छेदहेतुर्यतीनां कस्ते गेयो मादृशीभिः प्रभावः । हिंसाया वाथर्ववेदस्य सा त्वं नित्यं कामं त्वं ममेष्टं विधेहि

Tú eres la causa por la cual los ascetas cortan las ataduras del cautiverio; ¿quién, entre mujeres como yo, podría cantar dignamente tu poder? Tú eres también esa fuerza vinculada al Atharvaveda y al freno de la violencia. Por ello, Oh Siempre Presente, cumple mi anhelo constante; concédeme lo que deseo.

Verse 25

नित्यानित्यैर्भावहीनैः परास्तैस्तत्तन्मात्रैर्योज्यते भूतवर्गः । तेषां शक्तिस्त्वं सदा नित्यरूपा काले योषा योगयुक्ता समर्था

Por las esencias sutiles (tanmātra)—unas tenidas por eternas y otras por no eternas—carentes de ser independiente y subordinadas por naturaleza, la multitud de los elementos se ordena en combinación. Tú eres la Śakti de todos ellos, siempre de forma eterna; como Señora soberana del Tiempo, unida al Yoga, eres plenamente capaz de manifestar y regir el cosmos.

Verse 26

योनिर्धरित्री जगतां त्वमेव त्वमेव नित्या प्रकृतिः परस्तात् । यथा वशं क्रियते ब्रह्मरूपं सा त्वं नित्या मे प्रसीदाद्य मातः

Sólo Tú eres el seno y la tierra sustentadora de todos los mundos; sólo Tú eres la Prakṛti eterna, trascendente más allá de todo. Por Ti, incluso el principio llamado Brahman es puesto bajo gobierno y manifestado en forma. Oh Madre eterna, séme propicia hoy.

Verse 27

त्वं जातवेदोगतशक्तिरुग्रा त्वं दाहिका सूर्यकरस्य शक्तिः । आह्लादिका त्वं बहुचन्द्रिका या तान्त्वामहं स्तौमि नमामि चण्डीम्

Tú eres la fuerza feroz que mora en Jātavedas (Agni); tú eres la energía ardiente en los rayos del sol. Tú eres también la luz lunar, fresca y deleitosa, que resplandece de muchas maneras. Por ello te alabo y me inclino ante ti, oh Caṇḍī.

Verse 28

योषाणां सत्प्रिया च त्वं नित्या त्वं चोर्ध्वरेतसाम् । वांछा त्वं सर्वजगतां धाया च त्वं यथा हरेः

Tú eres la amada verdadera de las mujeres; y eres la eterna para los ascetas célibes de semilla elevada. Eres el anhelo mismo de todos los mundos; y eres el sostén que los mantiene, así como Lakṣmī lo es para Hari (Viṣṇu).

Verse 29

या चेष्टरूपाणि विधाय देवी सृष्टिस्थितानाशमयी च कर्त्री । ब्रह्माच्युतस्थाणुशरीरहेतुस्सा त्वं प्रसीदाद्य पुनर्नमस्ते

¡Oh Diosa! Tú que dispones todas las formas de acción; Tú, la Hacedora cuya naturaleza es crear, sostener y disolver; Tú, causa de la manifestación corpórea de Brahmā, Acyuta (Viṣṇu) y Sthāṇu (Śiva): sé hoy propicia. Una y otra vez, salutaciones a Ti.

Verse 30

ब्रह्मोवाच । तत इत्थं स्तुता दुर्गा कालिका पुनरेव हि । उवाच मेनकां देवीं वांछितं वरयेत्युत

Dijo Brahmā: Así alabada de este modo, Durgā—Kālikā en verdad—volvió a hablar a la diosa Menakā: «Elige el don que deseas».

Verse 31

उमोवाच । प्राणप्रिया मम त्वं हि हिमाचलविलासिनी । यदिच्छसि ध्रुवन्दास्ये नादेयं विद्यते मम

Dijo Umā: «Oh amada de mi aliento vital, oh señora que se deleita en la morada del Himālaya: si deseas permanecer firme en el servicio, no hay nada que yo no pueda concederte».

Verse 32

इति श्रुत्वा महेशान्याः पीयूषसदृशं वचः । उवाच परितुष्टा सा मेनका गिरिकामिनी

Al oír aquellas palabras, semejantes al néctar, pronunciadas por Maheśānī (Pārvatī), Menakā—amada del rey de las montañas—quedó plenamente complacida y entonces habló.

Verse 33

मेनोवाच । शिवे जयजय प्राज्ञे महेश्वरि भवाम्बिके । वरयोग्यास्महं चेत्ते वृणे भूयो वरं वरम्

Dijo Menā: «¡Victoria, victoria para Ti, oh Śivā! Oh Sabia, oh Maheśvarī, oh Madre Bhavāmbikā. Si en verdad soy digna de recibir de Ti una gracia, entonces vuelvo a pedir otra gracia aún más excelente».

Verse 34

प्रथमं शतपुत्रा मे भवन्तु जगदम्बिके । बह्वायुषो वीर्यवन्त ऋद्धिसिद्धिसमन्विताः

«Ante todo, oh Madre del universo, concédeme la bendición de cien hijos varones: longevos, vigorosos y dotados de prosperidad y de logros espirituales (siddhi)»។

Verse 35

पश्चात्तथैका तनया स्वरूपगुणशालिनी । कुलद्वयानंदकरी भुवनत्रयपूजिता

Después nació una sola hija, adornada con belleza de forma y excelencia de virtudes. Fue la dicha de ambos linajes y venerada en los tres mundos.

Verse 36

सुता भव मम शिवे देवकार्यार्थमेव हि । रुद्रपत्नी भव तथा लीलां कुरु भवाम्बिके

«Oh Śivā, sé Mi hija—en verdad, sólo para cumplir el propósito de los dioses. Y luego sé la consorte de Rudra. Oh Bhavāmbikā, manifiesta este līlā divino.»

Verse 37

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा मेनकोक्तं हि प्राह देवी प्रसन्नधीः । स्मितपूर्वं वचस्तस्याः पूरयन्ती मनोरथम्

Dijo Brahmā: Al oír lo que había dicho Menakā, la Diosa—serena y complacida—respondió con una suave sonrisa, concediendo y cumpliendo el anhelo de su madre.

Verse 38

देव्युवाच । शतपुत्रास्सं भवन्तु भवत्या वीर्यसंयुताः । तत्रैको बलवान्मुख्यः प्रधमं संभविष्यति

Dijo la Diosa: «Que te nazcan cien hijos, colmados de vigor heroico. Entre ellos, uno, fuerte y preeminente, nacerá en primer lugar».

Verse 39

सुताहं संभविष्यामि सन्तुष्टा तव भक्तितः । देव कार्यं करिष्यामि सेविता निखिलैस्सुरैः

Complacida por tu devoción, ciertamente naceré como tu hija. Cumpliré la obra de los dioses, y seré honrada y servida por todos los devas.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा जगद्धात्री कालिका परमेश्वरी । पश्यन्त्या मेनकायास्तु तत्रैवान्तर्दधे शिवा

Brahmā dijo: Habiendo hablado así, la Suprema Diosa Kālikā—sostén de los mundos—desapareció allí mismo, mientras Menakā la contemplaba.

Verse 41

मेनकापि वरं लब्ध्वा महेशान्या अभी प्सितम् । मुदं प्रापामितां तात तपःक्लेशोप्यनश्यत

Al obtener el don largamente anhelado por Maheśānī (Pārvatī), Menakā también se colmó de alegría; y, amado, se disipó asimismo la fatiga nacida de la austeridad.

Verse 42

दिशि तस्यां नमस्कृत्य सुप्रहृष्टमनास्सती । जयशब्दं प्रोच्चरंती स्वस्थानम्प्रविवेश ह

Inclinándose en esa misma dirección, Satī, con el corazón rebosante de júbilo, proclamó: «¡Victoria!», y luego entró en su propia morada.

Verse 43

अथ तस्मै स्वपतये शशंस सुवरं च तम् । स्वचिह्नबुद्धमिव वै सुवाचा पुनरुक्तया

Entonces, a su propio Señor y Esposo, ella proclamó aquel excelso don; y lo reafirmó de nuevo con dulces palabras, como si Él ya lo hubiese comprendido por su propia señal.

Verse 44

श्रुत्वा शैलपतिर्हृष्टोऽभवन्मेनावचो हि तत् । प्रशशंस प्रियां प्रीत्या शिवाभक्तिरतां च ताम्

Al oír las palabras de Menā, el señor de la montaña se llenó de gozo. Con alegría afectuosa alabó a su amada esposa, al verla firme y entregada en bhakti al Señor Śiva.

Verse 45

कालक्रमेणाऽथ तयोः प्रवृत्ते सुरते मुने । गर्भो बभूव मेनाया ववृधे प्रत्यहं च सः

Con el debido transcurrir del tiempo, oh sabio, cuando se consumó su unión, Menā concibió. Y aquel embrión crecía día tras día.

Verse 46

असूत सा नागवधूपभोग्यं सुतमुत्तमम् । समुद्रबद्धसत्सख्यं मैनाकाभिधमद्भुतम्

Ella dio a luz a un hijo excelso y maravilloso, llamado Maināka—digno de ser esposo de una doncella Nāga—ligado al océano y unido por verdadera amistad al Señor del Mar.

Verse 47

वृत्रशत्रावपि क्रुद्धे वेदनाशं सपक्षकम् । पविक्षतानां देवर्षे पक्षच्छिदि वराङ्गकम्

Oh sabio divino, aun cuando Indra—matador de Vṛtra—se enfurecía, esta fuerza destruía el sufrimiento junto con sus “alas”, es decir, sus causas sustentadoras. Para quienes eran heridos por el vajra, se volvía un noble medio de cortar las alas y extinguir la capacidad de dañar de nuevo.

Verse 48

प्रवरं शतपुत्राणां महाबलपराक्रमम् । स्वोद्भवानां महीध्राणां पर्वतेन्द्रैकधिष्ठितम्

Él fue el más excelso entre los cien hijos, dotado de inmensa fuerza y valor; nacido de la misma estirpe de las montañas, y establecido de modo único como el soberano entre los señores de los montes.

Verse 49

आसीन्महोत्सवस्तत्र हिमाचलपुरेऽद्भुतः । दम्पत्योः प्रमुदाधिक्यं बभूव क्लेशसंक्षयः

En la ciudad de Himācala tuvo lugar un maravilloso gran festival. Para la pareja divina, la dicha creció en gran medida y sus aflicciones se disiparon.

Verse 50

दानन्ददौ द्विजातिभ्योऽन्येभ्यश्च प्रददौ धनम् । शिवाशिवपदद्वन्द्वे स्नेहोऽभूदधिकस्तयोः

Con alegría otorgó dádivas a los dvija, los «dos veces nacidos», y también repartió riquezas a los demás. Entre ambos—en lo auspicioso y en lo inauspicioso—su afecto mutuo creció aún más.