मेना-शिवदर्शन-प्रस्थानम् | Menā’s Quest to Behold Śiva (Departure for Śiva’s Darśana)

Verse 1

मेनोवाच । निरीक्षिष्यामि प्रथमं मुने तं गिरिजापतिम् । कीदृशं शिवरूपं हि यदर्थे तप उत्तमम्

Mena dijo: «Oh sabio, deseo ante todo contemplar al Señor de Girijā (Pārvatī). ¿Cuál es la forma de Śiva—Aquel por cuya causa se emprende esta austeridad suprema?»

Verse 2

ब्रह्मोवाच । इत्यज्ञानपरा सा च दर्शनार्थं शिवस्य च । त्वया मुने समं सद्यश्चन्द्रशालां समागता

Brahmā dijo: «Así, aunque ella aún estaba bajo el dominio de la ignorancia, deseando el darśana de Śiva, llegó de inmediato contigo, oh sabio, a la Candraśālā.»

Verse 3

तावद्ब्रह्मा समायातस्तेजसां गशिरुत्तमः । सर्षिवर्य्यसुतस्साक्षाद्धर्मपुंज इव स्तुतः

En ese mismo instante llegó Brahmā—supremo entre los resplandecientes, el más excelso en fulgor—alabado como si fuese el propio cúmulo de Dharma hecho persona, manifiesto en cuerpo, cual ilustre hijo del más eminente de los ṛṣi.

Verse 4

शिव उवाच । मदाज्ञया युवान्तातौ सदेवौ च पृथक्पृथक् । गच्छतं हि गिरिद्वारं वयं पश्चाद्व्रजेमहि

Śiva dijo: «Por Mi mandato, vosotros dos—junto con los dioses—id por separado hacia la puerta de la montaña. Nosotros iremos detrás de vosotros».

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य हरिस्सर्वानाहूयोवाच तन्मयाः । सुरास्सर्वे तथैवाशु गमनं चक्रुरुत्सुकाः

Dijo Brahmā: Al oír esto, Hari (Viṣṇu) convocó a todos y habló, enteramente consagrado a aquel propósito. Entonces todos los devas, con el corazón anhelante, emprendieron presto su camino.

Verse 6

स्थितां शिरोगृहे मेनां मुने विश्वेश्वर त्वया । तथैव दर्शयामास हृद्विभ्रंशो यथा भवेत्

Oh sabio, tú—Viśveśvara—mostraste a Menā tal como estaba en su cámara interior, de modo que su corazón se estremeció y su compostura quedó quebrantada.

Verse 7

एतस्मिन्समये मेना सेनां च परमां शुभाम् । निरीक्षन्ती मुने दृष्ट्वा सामान्यं हर्षिताऽभवत्

En aquel momento, oh sabio, Menā, al contemplar aquel ejército sumamente auspicioso y excelso, vio que todo marchaba con orden y corrección, y se llenó de alegría.

Verse 8

प्रथमं चैव गन्धर्वास्सुन्दरास्सुभगास्तदा । आयाताश्शुभवस्त्राढ्या नानालंकारभूषिताः

Primero llegaron los Gandharvas, hermosos y de aspecto auspicioso. Venían ricamente vestidos con finas vestiduras y adornados con múltiples ornamentos.

Verse 9

नानावाहनसंयुक्ता नानावाद्यपरा यणा । पताकाभिर्विचित्राभिरप्सरोगणसंयुताः

Iban provistos de diversos vehículos y se deleitaban con múltiples instrumentos musicales; lucían estandartes maravillosamente variados y venían acompañados por huestes de Apsarās.

Verse 10

अथ दृष्ट्वा वसुं तत्र तत्पतिं परमप्रभुम् । मेना प्रहर्षिता ह्यासीच्छिवोयमिति चाब्रवीत्

Entonces Menā vio allí a Vasu—su señor, el supremo y resplandeciente Maestro. Menā se colmó de júbilo y dijo: «Éste, en verdad, es Śiva».

Verse 11

शिवस्य गणका एते न शिवोयं शिवापतिः । इत्येवं त्वं ततस्तां वै अवोच ऋषिसत्तम

«Estos son sólo los gaṇas, servidores de Śiva; éste no es Śiva mismo, sino Śivapati, el Señor de Śivā (Pārvatī)». Dicho así, oh el mejor de los sabios, entonces le hablaste esas palabras a ella.

Verse 12

एवं श्रुत्वा तदा मेना विचारे तत्पराऽभवत् । इतश्चाभ्यधिको यो वै स च कीदृग्भविष्यति

Al oír esto, Menā se entregó por completo a la reflexión. «Si en verdad existe alguien aún más grande que él —pensó—, ¿qué clase de Ser será ese?»

Verse 13

एतस्मिन्नन्तरे यक्षा मणिग्रीवादयश्च ये । तेषां सेना तया दृष्टा शोभादिद्विगुणीकृता

Entretanto, los Yakṣas—encabezados por Maṇigrīva y los demás—la contemplaron; y su ejército, al verla, se vio duplicado en esplendor y ardor.

Verse 14

तत्पतिं च मणिग्रीवं दृष्ट्वा शोभान्वितं हि सा । अयं रुद्रश्शिवास्वामी मेना प्राहेति हर्षिता

Al ver a su señor Maṇigrīva, radiante de esplendor, ella se llenó de gozo. Entonces Menā, jubilosa, dijo: «Este es Rudra: Śiva mismo, el Señor supremo».

Verse 15

नायं रुद्रश्शिवास्वामी सेवकोयं शिवस्य वै । इत्यवोचोगपत्न्यै त्वं तावद्वह्निस्स आगतः

«Él no es Rudra, ni es un señor como Śiva; en verdad, no es más que un servidor de Śiva». Dicho esto a la esposa del sabio, en ese mismo instante llegó allí Agni, el dios del Fuego.

Verse 16

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

Al ver en Él un esplendor aún duplicado, ella dijo: «Éste es Rudra, el Señor de Girijā». Pero entonces tú respondiste: «No, no es así».

Verse 17

तावद्यमस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता

En ese instante llegó Yama, resplandeciente con un fulgor doble. Al verlo, Menā exclamó gozosa: «¡Este es Rudra (Śiva)!».

Verse 18

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावन्निरृतिरागतः । बिभ्राणो द्विगुणां शोभां शुभः पुण्यजनप्रभुः

Mientras le decías: «No, no», en ese mismo instante llegó Nirṛti, auspicioso, señor de las huestes de los bienaventurados, portando una belleza de esplendor doble.

Verse 19

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता । नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्वरुण आगतः

Al verlo, Menā exclamó gozosa: «¡Este es Rudra (Śiva)!». Pero tú le respondiste: «No». Justo entonces llegó Varuṇa.

Verse 20

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तद्वा नेति त्वमब्रवीः

Al ver que su esplendor se volvía dos veces más radiante, ella dijo: «Éste es en verdad Rudra, el Señor de Girijā (Pārvatī)». Pero tú respondiste: «¿Es así—o no lo es?»

Verse 21

तावद्वायुस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोयमिति हर्षिता

En ese instante llegó Vāyu, resplandeciendo con un fulgor dos veces mayor que antes. Al verlo, Menā, colmada de júbilo, declaró: «Éste es en verdad Rudra».

Verse 22

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्धनद आगतः । ततोऽपि द्विगुणां शोभां बिभ्राणो गुह्यकाधिपः

Cuando le dijiste: «No», en ese mismo instante llegó Dhanada (Kubera); y el Señor de los Guhyakas se manifestó, llevando un esplendor dos veces más radiante que antes.

Verse 23

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता । नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावदीशान आगतः

Al verlo, Menā exclamó gozosa: «¡Este es Rudra (Śiva)!». Pero tú le respondiste: «No». En ese mismo instante llegó Īśāna (el Señor Śiva, el Supremo).

Verse 24

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

Luego, al ver en él un esplendor aún doble, ella dijo: «Este es Rudra, el Señor de Girijā». Pero entonces tú respondiste: «No, no lo es».

Verse 25

तावदिन्द्रस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । सर्वामरवरो नानादिव्यभस्त्रिदिवेश्वरः

Entonces llegó Indra, y su fulgor se duplicó aún más. El más excelso entre los inmortales, señor de los tres mundos, vino adornado con múltiples resplandores divinos y con la ceniza sagrada (vibhūti).

Verse 26

तं दृष्ट्वा शंकरस्सोऽयमिति सा प्राह मेनका । शक्रस्सुरपतिश्चायं नेति त्वं तदाब्रवीः

Al verlo, Menakā dijo: «Éste es en verdad Śaṅkara». Pero tú respondiste entonces: «No: éste es Śakra, señor de los dioses».

Verse 27

तावच्चन्द्रस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत । दृष्ट्वा तं प्राह रुद्रोऽयं तां तु नेति त्वमब्रवीः

Entonces llegó la Luna, portando un esplendor doble. Al verla, Rudra dijo: «Ésta es», pero tú respondiste acerca de ella: «No, no es ella».

Verse 28

तावत्सूर्यस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत् । दृष्ट्वा तं प्राह सा सोयन्तांतु नेति त्वमब्रवीः

Entonces llegó el Sol, con un fulgor dos veces más radiante que antes. Al verlo, ella habló; pero tú respondiste: «No—no permitas que venga aquí».

Verse 29

तावत्समागतास्तत्र भृग्वाद्याश्च मुनीश्वराः । तेजसो राशयस्सर्वे स्वशिष्यगणसंयुताः

Entonces llegaron allí los señores de los sabios—Bhrigu y los demás—todos como masas radiantes de tejas (esplendor espiritual), acompañados por sus propios grupos de discípulos.

Verse 30

तन्मध्ये चैव वागीशं दृष्ट्वा सा प्राह मेनका । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

Al ver allí, entre ellos, a Vāgīśa, Menakā dijo: «Éste es Rudra, el Señor de Girijā (Pārvatī)». Pero entonces tú respondiste: «No, no lo es».

Verse 32

दृष्ट्वा सा तं तदा मेना महाहर्षवती मुने । सोऽयं शिवापतिः प्राह तां तु नेति त्वमब्रवीः

Oh sabio, cuando Menā lo vio entonces, se llenó de gran júbilo y dijo: «Éste es en verdad Śiva, el Señor y esposo de nuestra hija». Pero tú le respondiste: «No, no es así».

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विष्णुर्देवस्समागतः । सर्वशोभान्वितः श्रीमान्मेघश्यामश्चतुर्भुजः

En ese mismo instante, allí, llegó el Señor Viṣṇu: resplandeciente con toda clase de hermosura, ilustre y glorioso, de tez oscura como nube y de cuatro brazos.

Verse 34

कोटिकन्दर्प्यलावण्यः पीताम्बरधरस्स्वराट् । राजीवलोचनश्शान्तः पक्षीन्द्रवरवाहनः

Posee una hermosura que eclipsa a millones de Kāma-devas; viste vestiduras amarillas, soberano por sí mismo y resplandeciente. De ojos de loto y en perfecta serenidad, es llevado sobre el supremo señor de las aves.

Verse 35

शंखादिलक्षणैर्युक्तो मुकुटादिविभूषितः । श्रीवत्सवक्षा लक्ष्मीशो ह्यप्रमेय प्रभान्वितः

Está dotado de signos auspiciosos como la concha y otros, adornado con corona y ornamentos divinos; en su pecho resplandece el Śrīvatsa. Es el Señor de Lakṣmī: inconmensurable, colmado de una radiancia sin límite.

Verse 36

तं दृष्ट्वा चकिताक्ष्यासीन्महाहर्षेण साब्रवीत् । सोऽयं शिवापतिः साक्षाच्छिवो वै नात्र संशयः

Al verlo, quedó con los ojos muy abiertos de asombro y, colmada de gran júbilo, dijo: «Éste es en verdad el Señor y consorte de Śivā: Śiva mismo en persona; no hay duda alguna».

Verse 37

अथ त्वं मेनकावाक्यमाकर्ण्योवाच ऊतिकृत् । नायं शिवापतिरयं किन्त्वयं केशवो हरिः

Entonces, al oír las palabras de Menakā, el mensajero dijo: «Éste no es el Señor (pati) de Śivā; más bien, éste es Keśava: Hari (Viṣṇu) mismo».

Verse 38

शंकरोखिलकार्य्यस्य ह्यधिकारी च तत्प्रियः । अतोऽधिको वरो ज्ञेयस्स शिवः पार्वतीपतिः

Śaṅkara es el Señor legítimo de todas las obras, y es el amado de esa Realidad Suprema. Por ello, sabed que el don más alto y principal es éste: Śiva, Señor de Pārvatī.

Verse 39

तच्छोभां वर्णितुं मेने मया नैव हि शक्यते । स एवाखिलब्रह्माण्डपतिस्सर्वेश्वरः स्वराट्

Consideré que en verdad no me es posible describir aquel resplandor. Sólo Él es el Señor de todos los universos: el Soberano, el Supremo Regidor de todo, que se gobierna a Sí mismo, independiente y libre.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य मेना मेने च तां शुभाम् । महाधनां भाग्यवती कुलत्रयसुखावहाम्

Dijo Brahmā: Al oír sus palabras, Menā consideró que aquella doncella auspiciosa era verdaderamente digna: rica en prosperidad, bendecida con buena fortuna y destinada a traer dicha a las tres familias (la de su nacimiento, la de su esposo y la de su descendencia).

Verse 41

उवाच च प्रसन्नास्या प्रीतियुक्तेन चेतसा । स्वभाग्यमधिकं चापि वर्णयन्ती मुहुर्मुहुः

Con el rostro radiante de gozo y la mente colmada de amorosa alegría, habló, ensalzando una y otra vez su propia fortuna excelsa.

Verse 42

मेनोवाच । धन्याहं सर्वथा जाता पार्वत्या जन्मनाधुना । धन्यो गिरीश्वरोप्यद्य सर्वं धन्यतमं मम

Menā dijo: «En todo sentido soy bendita hoy, pues ahora ha nacido Pārvatī. Bendito es también hoy Girīśvara (Śiva). Todo lo que es mío se ha vuelto lo más bendito».

Verse 43

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवाद्भुतलीलावर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

Así concluye el capítulo cuadragésimo tercero, titulado «Descripción del prodigioso juego divino de Śiva», en el Pārvatī-khaṇḍa (tercera sección) de la Rudra-saṃhitā (segunda división) del Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 44

अस्याः किं वर्ण्यते भाग्यमपि वर्षशतैरपि । वर्णितुं शक्यते नैव तत्प्रभुप्राप्तिदर्शनात

¿Qué puede decirse de su buena fortuna, aun a lo largo de cientos de años? No puede describirse en verdad, pues se manifiesta en haber alcanzado a ese Señor y en la visión directa de Él.

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्यवादीच्च सा मेना प्रेमनिर्भरमानसा । तावत्समागतो रुद्रोऽद्भुतोतिकारकः प्रभुः

Dijo Brahmā: Habiendo hablado así, Menā, con el corazón colmado de amor, prosiguió; y en ese mismo instante llegó el Señor Rudra, soberano cuya presencia maravillosa rebasa toda medida.

Verse 47

तमागतमभिप्रेत्य नारद त्वं मुने तदा । मेनामवोचः सुप्रीत्या दर्शयंस्तं शिवापतिम्

Oh sabio Nārada, cuando llegaste y comprendiste el propósito de tu venida, hablaste entonces a Menā con gran júbilo, mostrándole a ese mismo Señor Śiva, el supremo Esposo y Protector de Śivā (Pārvatī).

Verse 48

नारद उवाच । अयं स शंकरस्साक्षाद्दृश्यतां सुन्दरि त्वया । यदर्थे शिवया तप्तं तपोऽति विपिने महत्

Dijo Nārada: «Oh hermosa, mira: éste es Śaṅkara en persona, manifiesto ante ti. Por Él, Śivā realizó una gran austeridad en lo hondo del bosque»។

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा हर्षिता मेना तं ददर्श मुदा प्रभुम् । अद्भुताकृतिमीशानमद्भुतानुगमद्भुतम्

Dijo Brahmā: «Dicho esto, Menā, colmada de júbilo, contempló con deleite al Señor, Īśāna: de forma maravillosa, con séquito maravilloso, todo Él enteramente prodigioso.»

Verse 50

तावदेव समायाता रुद्रसेना महाद्भुता । भूतप्रेतादिसंयुक्ता नानागणसमन्विता

En ese mismo instante llegó el maravilloso ejército de Rudra, acompañado por huestes de bhūtas, pretas y semejantes, y colmado de muchas clases de gaṇas, los asistentes de Śiva.

Verse 51

वात्यारूपधराः केचित्पताकामर्मरस्वना । वक्रतुंडास्तत्र केचिद्विरूपाश्चापरे तथा

Algunos tomaban la forma de un viento arremolinado; otros, portando estandartes, producían un sonido de roce y murmullo. Allí también había algunos de pico torcido, y otros igualmente de aspecto deforme.

Verse 52

करालाः श्मश्रुलाः केचित्केचित्खञ्जा ह्यलोचनाः । दण्डपाशधराः केचित्केचिन्मुद्गरपाणयः

Unos eran feroces y aterradores, otros barbados; unos cojos, y otros sin ojos. Unos portaban bastones y lazos, y otros sostenían mazas en sus manos.

Verse 53

विरुद्धवाहनाः केचिच्छृंगनादविवादिनः । डमरोर्वादिनः केचित्केचिद्गोमुखवादिनः

Unos llevaban monturas extrañas y contrarias; otros eran pendencieros, disputando entre bramidos de cuernos. Unos hacían resonar el tambor ḍamaru, y otros tocaban el cuerno gomukha, armando un tumulto en el séquito reunido en torno al Señor.

Verse 54

अमुखा विमुखाः केचित्केचिद्बहुमुखा गणाः । अकरा विकराः केचित्केचिद्बहुकरा गणाः

Entre los gaṇas de Śiva, unos no tenían rostro; otros estaban vueltos de espaldas; otros tenían muchos rostros. Unos carecían de manos; otros las tenían deformes; y otros poseían muchas manos.

Verse 55

अनेत्रा बहुनेत्राश्च विशिराः कुशिरास्तथा । अकर्णा बहुकर्णाश्च नानावेषधरा गणाः

Los gaṇas aparecían en incontables formas extrañas: unos sin ojos, otros con muchos ojos; unos deformes, otros bien formados; unos sin orejas, otros con muchas orejas, y cada cual llevaba un atuendo distinto.

Verse 56

इत्यादिविकृताकारा अनेके प्रबला गणाः । असंख्यातास्तथा तात महावीरा भयंकराः

Así, entre muchas formas deformes y temibles, había innumerables gaṇas poderosos—sin cuenta, oh amado—grandes héroes, aterradores por su fuerza.

Verse 57

अंगुल्या दर्शयंस्त्वं तां मुने रुद्रगणांस्ततः । हरस्य सेवकान्पश्य हरं चापि वरानने

Señalando con el dedo, la dama de bello rostro dijo: «Oh sabio, mira allí: contempla las huestes de los Rudra-gaṇa. Mira también a los servidores de Hara, y contempla a Hara mismo, oh de hermoso semblante».

Verse 58

असंख्यातान् गणान् दृष्ट्वा भूतप्रेतादिकान् मुने । तत्क्षणादभवत्सा वै मेनका त्राससंकुला

Oh sabio, al ver innumerables gaṇas —acompañados de seres como bhūtas y pretas—, Menakā, en ese mismo instante, quedó sobrecogida por el temor.

Verse 59

तन्मध्ये शंकरं चैव निर्गुणं गुणवत्तरम् । वृषभस्थं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रं भूतिभूषितम्

En medio de todo aquello, contempló a Śaṅkara mismo—más allá de los guṇas y, sin embargo, manifestado como el Señor supremo con atributos—sentado sobre el toro, de cinco rostros, tres ojos y adornado con la ceniza sagrada (bhasma).

Verse 60

कपर्दिनं चन्द्रमौलिं दशहस्तं कपालि नम् । व्याघ्रचर्मोत्तरीयञ्च पिनाकवरपाणिनम्

Me postro ante el Señor de cabellera enmarañada, coronado por la luna; ante el Kapālī que porta la copa de cráneo; ante Aquel de diez manos, vestido con piel de tigre y que sostiene en su mano el excelso arco Pināka.

Verse 61

शूलयुक्तं विरूपाक्षं विकृताकारमाकुलम् । गजचर्म वसानं हि वीक्ष्य त्रेसे शिवाप्रसूः

Al verlo portar el tridente, con ojos de aspecto extraño, de figura deformada y turbadora, y vestido con piel de elefante, la Madre de Śivā (Menā) se llenó de terror.

Verse 62

चकितां कम्पसंयुक्तां विह्वलां विभ्रमद्धियम् । शिवोऽयमिति चांगुल्या दर्शयंस्तां त्वमब्रवीः

Al verla sobresaltada, temblorosa, abatida y con la mente confundida, señalaste con el dedo diciendo: «Éste es Śiva», y entonces le hablaste.

Verse 63

त्वदीयं तद्वचः श्रुत्वा वाताहतलता इव । सा पपात द्रुतम्भूमौ मेना दुःखभरा सती

Al oír esas palabras dichas por ti, Menā—casta y colmada de dolor—cayó velozmente al suelo, como una enredadera abatida por un viento impetuoso.

Verse 64

किमिदं विकृतं दृष्ट्वा वञ्चिताहं दुराग्रहे । इत्युक्त्वा मूर्च्छिता तत्र मेनका साऽभवत्क्षणात्

Al ver aquel giro extraño y trastornado de los hechos, exclamó: «¿Qué es esto? ¡Por mi obstinación insensata he sido engañada!» Dicho esto, Menakā se desvaneció al instante allí mismo.

Verse 65

अथ प्रयत्नैर्विविधैस्सखीभिरुपसेविता । लेभे संज्ञां शनै मेना गिरीश्वरप्रिया तदा

Entonces, atendida por sus compañeras con diversos y cuidadosos esfuerzos, Menā—amada del señor de las montañas—recobró poco a poco el sentido.

Verse 446

अद्भुतात्मागणास्तात मेनागर्वापहारकाः । आत्मानं दर्शयन् मायानिर्लिप्तं निर्विकारकम्

Oh, querido, aquellas huestes de seres espirituales, maravillosas y sublimes—que despojan a Menā de su orgullo—mostraron su verdadera naturaleza: el Sí mismo, no manchado por Māyā y enteramente libre de cambio.