देवसान्त्वनम् (Devasāntvana) — “Consolation/Reassurance of the Gods”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्थं देवैः स्तुता देवी दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी । आविर्बभूव देवानां पुरतो जगदंबिका

Brahmā dijo: Así alabada por los dioses, la Diosa Durgā—destructora de la aflicción nacida del peligro—se manifestó ante los devas como Jagadambikā, la Madre del universo.

Verse 2

रथे रत्नमये दिव्ये संस्थिता परमाद्भुते । किंकिणीजालसंयुक्ते मृदुसंस्तरणे वरे

Sentada en un carro divino hecho de joyas—maravilloso en extremo—adornado con redes de campanillas tintineantes y provisto de un lecho excelente y suave, ella resplandecía en esplendor.

Verse 3

कोटिसूर्याधिकाभास रम्यावयवभासिनी । स्वतेजोराशिमध्यस्था वररूपा समच्छवि

Ella resplandecía con un fulgor que superaba al de millones de soles. Sus hermosos miembros eran luminosos por sí mismos; morando en medio de su propia masa de esplendor, aparecía en una forma excelente y auspiciosa, de brillo perfectamente parejo e impecable.

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवसान्त्वनं नाम चतुर्थोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la Segunda sección, la Rudra-saṃhitā; en la Tercera división, el Pārvatī-khaṇḍa—concluye el Capítulo Cuarto, titulado “Devasāntvana”, la Consolación de los Devas.

Verse 5

त्रिदेवजननी चण्डी शिवा सर्वार्तिनाशिनी । सर्वमाता महानिद्रा सर्वस्वजनतारिणी

Ella es Caṇḍī, la Madre que engendra a los tres dioses; ella es Śivā, la que destruye toda aflicción. Ella es la Madre de todo, la Gran Nidra cósmica (Mahānidrā), y la Salvadora que hace cruzar a todos los seres—que son suyos—más allá de la atadura mundana.

Verse 6

तेजोराशेः प्रभावात्तु सा तु दृष्ट्वा सुरैश्शिवा । तुष्टुवुस्तां पुनस्ते वै सुरा दर्शनकांक्षिणः

Por el resplandor de aquella masa de luz divina, los dioses contemplaron a Śivā (Pārvatī). Anhelando su bendita visión (darśana), los devas la alabaron de nuevo con himnos.

Verse 7

अथ देवगणास्सर्वे विष्ण्वाद्या दर्शनेप्सवः । ददृशुर्जगदम्बां तां तत्कृपां प्राप्य तत्र हि

Entonces todas las huestes de dioses—comenzando por Viṣṇu—ansiosas de contemplarla, vieron en verdad allí a Jagadambā, la Madre del universo, al haber alcanzado su gracia.

Verse 8

बभूवानन्दसन्दोहस्सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । पुनः पुनः प्रणेमुस्तां तुष्टुवुश्च विशेषतः

Un gran oleaje de dicha surgió en todos los moradores de los tres cielos. Una y otra vez se postraron ante Ella, y con reverencia especial la alabaron.

Verse 9

देवा ऊचुः । शिवे शर्वाणि कल्याणि जगदम्ब महेश्वरि । त्वां नतास्सर्वथा देवा वयं सर्वार्तिनाशिनीम्

Los dioses dijeron: «¡Oh Śivā, oh Śarvāṇī, oh Bienaventurada, Madre del universo, oh Gran Diosa! Nosotros, los dioses, nos inclinamos ante Ti de todas las maneras, pues Tú destruyes toda aflicción».

Verse 10

न हि जानन्ति देवेशि वेदश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमा ध्यानं तव वाङ्मनसोश्शिवे

Oh Diosa, Soberana de los dioses—oh Bienaventurada: en verdad, los Vedas y todos los śāstras no alcanzan a conocer plenamente Tu realidad. Tu grandeza trasciende incluso la meditación; oh Śivā, estás más allá del alcance de la palabra y de la mente.

Verse 11

अतद्व्यावृत्तितस्तां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिरपि परेषां का कथा मता

Porque Ella se retrae siempre de lo que no es lo Supremo, incluso la Śruti la describe como continuamente maravillada; ¿qué decir entonces de los demás seres—qué podrían comprender en verdad?

Verse 12

जानन्ति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागतभक्तानां न कुत्रापि भयादिकम्

Muchos devotos, al alcanzar Tu gracia mediante la devoción, llegan a conocerla. Para los devotos que se han refugiado en Ti, no existe en parte alguna temor ni nada semejante.

Verse 13

विज्ञप्तिं शृणु सुप्रीता यस्या दासास्सदाम्बिके । तव देवि महादेवि हीनतो वर्णयामहे

Oh Ambikā, sumamente benévola, complácete y escucha nuestra humilde súplica. Oh Devī, oh Mahādevī—aunque seamos inferiores e indignos, como tus servidores constantes ponemos ante ti nuestra petición.

Verse 14

पुरा दक्षसुता भूत्वा संजाता हरवल्लभा । ब्रह्मणश्च परेषां वा नाशयत्वमकंमहत्

Antaño, al nacer como hija de Dakṣa, vino al mundo como la amada de Hara (Śiva). Por esa manifestación divina, destruyó la gran soberbia y la vana autoimportancia de Brahmā y también de otros.

Verse 15

पितृतोऽनादरं प्राप्यात्यजः पणवशात्तनुम् । स्वलोकमगमस्त्वं वालभद्दुःखं हरोऽपि हि

Al recibir desdén de tu padre, bajo el dominio del destino abandonaste aquel cuerpo y partiste a tu propio mundo. En verdad, Hara (Śiva) también aparta la pena de los sencillos como niños y de los afligidos.

Verse 16

न हि जातम्प्रपूर्णं तद्देवकार्यं महेश्वरि । व्याकुला मुनयो देवाश्शरणन्त्वां गता वयम्

Oh Maheśvarī, esa obra divina aún no ha sido llevada a su plena consumación. Afligidos, nosotros—junto con los sabios y los dioses—hemos venido a ti en busca de refugio.

Verse 17

पूर्णं कुरु महेशानि निर्जराणां मनोरथम् । सनत्कुमारवचनं सफलं स्याद्यथा शिवे

Oh Maheshanī, cumple el anhelo del corazón de los inmortales, para que las palabras de Sanatkumāra den fruto en verdad—oh Śive, así como en Śiva todo llega a buen término.

Verse 18

अवतीर्य क्षितौ देवि रुद्रपत्नी पुनर्भव । लीलां कुरु यथायोग्यं प्राप्नुयुर्निर्जरास्सुखम्

«Oh Diosa, desciende a la tierra y vuelve a ser la consorte de Rudra (Śiva). Realiza la līlā divina conforme al orden cósmico, para que los dioses inmortales alcancen la dicha.»

Verse 19

सुखी स्याद्देवि रुद्रोऽपि कैलासाचलसंस्थितः । सर्वे भवन्तु सुखिनो दुःखं नश्यतु कृत्स्नशः

Oh Diosa, que Rudra también—morando en el monte Kailāsa—sea siempre dichoso. Que todos los seres sean felices; que la pena sea destruida por completo.

Verse 20

ब्रह्मोवाच । इति प्रोच्यामरास्सर्वे विष्ण्वाद्याः प्रेमसंकुलाः । मौनमास्थाय संतस्थुर्भक्तिनम्रा त्ममूर्तयः

Brahmā dijo: Dicho esto, todos los dioses—comenzando por Viṣṇu—colmados de amorosa devoción, guardaron silencio y permanecieron serenos, inclinados en bhakti hasta lo más hondo de su ser.

Verse 21

शिवापि सुप्रसन्नाभूदाकर्ण्यामरसंस्तुतिम् । आकलय्याथ तद्धेतुं संस्मृत्य स्वप्रभुं शिवम्

Al oír el himno de alabanza entonado por los dioses, Śivā (Pārvatī) quedó sumamente complacida. Luego, comprendiendo la causa, recordó a su propio Señor: Śiva.

Verse 22

उवाचोमा तदा देवी सम्बोध्य विबुधांश्च तान् । विहस्य मापतिमुखान्सदया भक्तवत्सला

Entonces la Diosa Umā, compasiva y siempre afectuosa con los devotos, sonriendo se dirigió a aquellos devas—comenzando por Mā (Lakṣmī) y su señor (Viṣṇu)—y les habló.

Verse 23

उमोवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च गतव्यथाः । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं प्रसन्नाहं न संशयः

Dijo Umā: «¡Oh Hari, oh Vidhātā, Creador! ¡Oh dioses y sabios—ya libres de aflicción—escuchad todos mis palabras! Estoy complacida; de ello no hay duda».

Verse 24

चरितं मम सर्वत्र त्रैलोक्यस्य सुखावहम् । कृतं मयैवं सकलं दक्षमोहादिकं च तत्

«Mis hechos divinos, celebrados por doquier, son fuente de bienestar y gozo para los tres mundos. Así, yo misma hice que todo esto aconteciera—comenzando por el extravío de Dakṣa y los sucesos que le siguieron».

Verse 25

अवतारं करिष्यामि क्षितौ पूर्णं न संशयः । बहवो हेतवोऽप्यत्र तद्वदामि महादरात्

«Ciertamente manifestaré una encarnación plena sobre la tierra—sin duda alguna. Son muchas las razones de ello; las expondré aquí con gran solemnidad».

Verse 26

पुरा हिमाचलो देवा मेना चातिसुभक्तितः । सेवां मे चक्रतुस्तात जननीवत्सतीतनोः

Antaño, oh amado, el divino Himācala y Menā—dotados de una devoción purísima—me rindieron servicio, cuidándome con ternura como una madre amorosa a su hijo.

Verse 27

इदानीं कुरुतस्सेवां सुभक्त्या मम नित्यशः । मेना विशेषतस्तत्र सुतात्वेनात्र संशयः

Ahora, vosotros dos debéis servirme continuamente con devoción pura. Y tú, Menā—no hay duda alguna—de manera especial, ciertamente seré tu hija.

Verse 28

रुद्रो गच्छतु यूयं चावतारं हिमवद्गृहे । अतश्चावतरिष्यामि दुःखनाशो भविष्यति

«Que Rudra parta—y que vosotros también vayáis—para encarnar en la casa de Himavān. Después Yo también descenderé; entonces, sin duda, llegará la destrucción del sufrimiento».

Verse 29

सर्वे गच्छत धाम स्वं स्वं सुखं लभतां चिरम् । अवतीर्य सुता भूत्वा मेनाया दास्य उत्सुखम्

«Vosotros todos, volved a vuestras moradas y gozad de vuestra dicha por largo tiempo. Yo descenderé de nuevo, naciendo como hija, y con gozo estaré presta a servir a Menā».

Verse 30

हरपत्नी भविष्यामि सुगुप्तं मतमात्मनः । अद्भुता शिवलीला हि ज्ञानिनामपि मोहिनी

«Seré la consorte de Hara: éste es el voto más íntimo de mi corazón, guardado en secreto. En verdad, la lila divina de Śiva es maravillosa y puede hechizar incluso a los sabios».

Verse 31

यावत्प्रभृति मे त्यक्ता स्वतनुर्दक्षजा सुराः । पितृतोऽनादरं दृष्ट्वा स्वामिनस्तत्क्रतौ गता

«Desde el momento en que abandoné mi propio cuerpo, los dioses nacidos de Dakṣa—al ver el desdén mostrado por mi padre—fueron al sacrificio (yajña) de su señor.»

Verse 32

तदाप्रभृति स स्वामी रुद्रः कालाग्निसंज्ञकः । दिगम्बरो बभूवाशु मच्चिन्तनपरायणः

«Desde entonces, aquel Señor Rudra fue conocido como Kālāgni. Pronto se volvió Digambara—vestido sólo con las direcciones—y permaneció enteramente dedicado a contemplarme.»

Verse 33

मम रोषं क्रतौ दृष्ट्वा पितुस्तत्र गता सती । अत्यजत्स्वतनुं प्रीत्या धर्मज्ञेति विचारतः

Al ver mi ira en el sacrificio, Satī fue allí, a la casa de su padre. Entonces, con discernimiento firme—conociendo las exigencias del dharma—abandonó gozosa su propio cuerpo.

Verse 34

योग्यभूत्सदनं त्यक्त्वा कृत्वा वेषमलौकिकम् । न सेहे विरहं सत्या मद्रूपाया महेश्वरः

Abandonando su morada apropiada y asumiendo un atuendo de otro mundo, Mahādeva no pudo soportar la separación de Satī—ella que se manifestó en mi propia forma (como Pārvatī).

Verse 35

मम हेतोर्महादुःखी स बभूव कुवेषभृत् । अत्यजत्स तदारभ्य कामजं सुखमुत्तमम्

«Por mi causa, él quedó hondamente afligido y vistió un severo atuendo de asceta. Desde entonces, renunció incluso a los más excelsos placeres nacidos del deseo.»

Verse 36

अन्यच्छृणुत हे विष्णो हे विधे मुनयः सुराः । महाप्रभोर्महेशस्य लीलां भुवनपालिनीम्

«Escuchad aún otro relato—oh Viṣṇu, oh Vidhātā (Brahmā), oh sabios y dioses—acerca de la līlā de Maheśa, el Gran Señor, que sostiene los mundos.»

Verse 37

विधाय मालां सुप्रीत्या ममास्थ्नां विरहाकुलः । न शान्तिं प्राप कुत्रापि प्रबुद्धो ऽप्येक एव सः

Afligido por la angustia de la separación, con amor formó una guirnalda con mis huesos; y, aunque plenamente despierto, no halló paz en parte alguna, quedando enteramente solo.

Verse 38

इतस्ततो रुरोदोच्चैरनीश इव स प्रभुः । योग्यायोग्यं न बुबुधे भ्रमन्सर्वत्र सर्वदा

Él—aunque Señor—vagaba de un lado a otro, llorando en voz alta como si estuviera desvalido. Errando por todas partes y en todo momento, ya no discernía lo apropiado de lo inapropiado.

Verse 39

इत्थं लीलां हरोऽकार्षीद्दर्शयन्कामिनां प्रभुः । ऊचे कामुकवद्वाणीं विरहव्याकुलामिव

Así, el Señor Hara, soberano entre los señores, realizó este līlā divino, mostrando a los amantes los senderos del amor. Y pronunció palabras como las de un amante apasionado, como si Él mismo estuviera turbado por el dolor de la separación.

Verse 40

वस्तुतोऽविकृतोऽदीनोऽस्त्यजितः परमेश्वरः । परिपूर्णः शिवः स्वामी मायाधीशोऽखिलेश्वरः

En verdad, el supremo Parameśvara es inmutable e imperecedero, el Invicto. Ese Śiva, el Señor, es plenamente perfecto: Señor de Māyā y soberano de todo cuanto existe.

Verse 41

अन्यथा मोहतस्तस्य किं कामाच्च प्रयोजनम् । विकारेणापि केनाशु मायालिप्तो न स प्रभुः

De otro modo, ¿qué propósito podría tener el deseo para Aquel que está más allá del engaño? ¿Por qué modificación podría el Señor Supremo ser manchado con prontitud por Māyā?

Verse 42

रुद्रोऽतीवेच्छति विभुस्स मे कर्तुं करग्रहम् । अवतारं क्षितौ मेनाहिमाचलगृहे सुराः

Rudra, el Señor omnipresente, desea ardientemente tomar mi mano en matrimonio. Por ello, oh dioses, descenderé a la tierra y naceré en la casa de Menā y Himācala.

Verse 43

अतश्चावतरिष्यामि रुद्रसन्तोषहेतवे । हिमागपत्न्यां मेनाया लौकिकीं गतिमाश्रिता

«Por ello descenderé, con el único fin de colmar de gozo a Rudra. Asumiendo una condición mundana, entraré en el seno de Menā, esposa de Himālaya.»

Verse 44

भक्ता रुद्रप्रिया भूत्वा तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । देवकार्यं करिष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः

«Hecha devota y amada de Rudra, practicaré una austeridad (tapas) sumamente difícil de soportar. Cumpliré la obra de los dioses; verdad, verdad, sin duda alguna.»

Verse 45

गच्छत स्वगृहं सर्वे भव भजत नित्यशः । तत्कृपातोऽखिलं दुःखं विनश्यति न संशयः

Volved todos a vuestros hogares. Adorad a Bhava (el Señor Śiva) cada día. Por su gracia, toda pena se destruye—no hay duda alguna.

Verse 46

भविष्यति कृपालोस्तु कृपया मंगलं सदा । वन्द्या पूज्या त्रिलोकेऽहं तज्जायेति च हेतुतः

Por su compasión, el Señor compasivo concederá sin falta la dicha auspiciosa siempre. Y por esta misma razón—porque he de ser su consorte—seré venerada y adorada en los tres mundos.

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा जगदम्बा सा देवानां पश्यतान्तदा । अन्तर्दधे शिवा तात स्वं लोकम्प्राप वै द्रुतम्

Dijo Brahmā: Habiendo hablado así, aquella Jagadambā, la Madre del universo, mientras los dioses miraban, desapareció de la vista. Oh querido, Śivā alcanzó con presteza su propio mundo.

Verse 48

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च मुदान्विताः । कृत्वा तद्दिशि संनामं स्वस्वधामानि संययुः

Entonces Viṣṇu y los demás devas, junto con los sabios—colmados de alegría—tras ofrecer su reverente salutación hacia aquella dirección, partieron cada uno a sus propias moradas.

Verse 49

इत्थं दुर्गासुचरितं वर्णितं ते मुनीश्वर । सर्वदा सुखदं नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

Así, oh señor entre los sabios, te ha sido narrado el noble relato de la Diosa Durgā. Siempre otorga dicha a los hombres, concediendo tanto el goce mundano como la liberación (mokṣa).

Verse 50

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । पठेद्वा पाठयेद्वापि सर्वान्कामान वाप्नुयात्

Quien lo escuche a diario, o—con mente recogida—haga que otros lo escuchen; o lo recite, o incluso haga que se recite, alcanzará el cumplimiento de todos los deseos dignos.