देवगुरुप्रेषणम् (Himālaya Mission of the Gods’ Preceptor / The Gods Send Their Guru)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तयोर्भक्तिं शिवे ज्ञात्वा परामव्यभिचारिणीम् । सर्वे शक्रादयो देवाश्चिचिन्तुरिति नारद

Dijo Brahmā: Oh Nārada, al comprender la devoción suprema e inquebrantable de aquellos dos hacia Śiva, todos los dioses—comenzando por Śakra (Indra)—se sumieron en honda reflexión.

Verse 2

देवा ऊचुः । एकान्तभक्त्या शैलश्चेत्कन्यां तस्मै प्रदास्यति । ध्रुवं निर्वाणता सद्यस्स प्राप्स्यति च भारते

Dijeron los Devas: «Oh Bhārata, si la Montaña (Himālaya), con devoción de un solo punto, entrega a su hija a Él, entonces con certeza y de inmediato alcanzará el estado de nirvāṇa (liberación)».

Verse 3

अनन्तरत्नाधारश्चेत्पृथ्वी त्यक्त्वा प्रयास्यति । रत्नगर्भाभिधा भूमिर्मिथ्यैव भविता ध्रुवम्

Si la Tierra, sostén de incontables joyas, abandonara su propia naturaleza y se marchara, entonces la tierra llamada “Ratnagarbhā” (“la Tierra de vientre de joyas”) se volvería, con certeza, un mero nombre falso.

Verse 4

स्थावरत्वं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय सः । कन्यां शूलभृते दत्त्वा शिवलोकं गमिष्यति

Abandonando la condición de inmovilidad, asumirá una forma divina; y, tras ofrecer a la doncella al Portador del Tridente (Śiva), irá a Śivaloka.

Verse 5

महादेवस्य सारूप्यं लप्स्यते नात्र संशयः । तत्र भुक्त्वा वरान्भोगांस्ततो मोक्षमवाप्स्यति

Sin duda alcanzará el sārūpya, la semejanza con Mahādeva; de ello no hay duda. Allí, tras gozar de los excelsos deleites divinos concedidos por ese estado, finalmente obtiene mokṣa, la liberación última, por la gracia de Śiva.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । इत्यालोच्य सुरास्सर्वे कृत्वा चामन्त्रणं मिथः । प्रस्थापयितुमैच्छंस्ते गुरुं तत्र सुविस्मिताः

Dijo Brahmā: Tras deliberar así, todos los dioses, después de despedirse unos de otros, permanecieron allí en gran asombro, deseando enviar a su Gurú (en la misión prevista).

Verse 7

ततः शक्रादयो देवास्सर्वे गुरुनिकेतनम् । जग्मुः प्रीत्या सविनया नारद स्वार्थसाधकाः

Entonces Indra y los demás dioses —todos ellos—, oh Nārada, fueron con gozo y humildad a la morada del preceptor, decididos a lograr su propio propósito deseado.

Verse 8

गत्वा तत्र गुरुं नत्वा सर्वे देवास्सवासवाः । चक्रुर्निवेदनं तस्मै गुरवे वृत्तमादरात्

Al llegar allí, todos los dioses —junto con Indra— se inclinaron ante el Gurú; y con reverencia expusieron a ese preceptor todo lo sucedido, de principio a fin.

Verse 9

देवा ऊचुः । गुरो हिमालयगृहं गच्छास्मत्कार्य्यसिद्धये । तत्र गत्वा प्रयत्नेन कुरु निन्दाञ्च शूलिनः

Los dioses dijeron: «Oh Gurú, ve a la casa de Himālaya para que se cumpla nuestro propósito. Una vez allí, esfuérzate deliberadamente y pronuncia palabras de censura contra Śūlin (el Señor Śiva)».

Verse 10

पिनाकिना विना दुर्गा वरं नान्यं वरिष्यति । अनिच्छया सुतां दत्त्वा फलं तूर्णं लभिष्यति

Sin Pinākin (Śiva, portador del arco Pināka), Durgā no escogerá a ningún otro esposo. Aunque alguien entregue a su hija contra su voluntad, pronto cosechará el fruto inevitable de ese acto.

Verse 11

कालेनैवाधुना शैल इदानीं भुवि तिष्ठतु । अनेकरत्नाधारं तं स्थापय त्वं क्षितौ गुरौ

Por el poder mismo del Tiempo, que esta montaña permanezca ahora establecida sobre la tierra. Tú, oh venerable, aséntala firmemente en el suelo: montaña que es sostén y depósito de innumerables gemas.

Verse 12

ब्रह्मोवाच । इति देववचः श्रुत्वा प्रददौ कर्णयोः करम् । न स्वीचकार स गुरुस्स्मरन्नाम शिवेति च

Dijo Brahmā: Al oír las palabras de los dioses, el Gurú se llevó la mano a ambos oídos. Sin embargo, no aceptó, pues en su interior recordaba una y otra vez el Nombre: «Śiva».

Verse 13

अथ स्मृत्वा महादेवं बृहस्पतिरुदारधीः । उवाच देववर्यांश्च धिक्कृत्वा च पुनः पुनः

Entonces Bṛhaspati, de noble entendimiento, recordó a Mahādeva. Y, reprendiendo una y otra vez a los más excelsos entre los dioses, habló repetidamente con severa amonestación.

Verse 14

बृहस्पतिरुवाच । सर्वे देवास्स्वार्थपराः परार्थध्वंसकारकाः । कृत्वा शंकरनिंदा हि यास्यामि नरकं ध्रुवम्

Dijo Bṛhaspati: «Todos los dioses se han vuelto entregados a su propio interés, destruyendo el bien ajeno. Por haber difamado a Śaṅkara, ciertamente iré al infierno».

Verse 15

कश्चिन्मध्ये च युष्माकं गच्छेच्छैलान्तिकं सुराः । संपादयेत्स्वाभिमतं शैलेन्द्रं प्रतिबोध्य च

«Oh dioses, que alguno de entre vosotros vaya cerca de la montaña; tras despertar e informar al Señor de la Montaña, que cumpla lo que deseáis.»

Verse 16

अनिच्छया सुतां दत्त्वा सुखं तिष्ठतु भारते । तस्मै भक्त्या सुतां दत्त्वा मोक्षं प्राप्स्यति निश्चितम्

Oh Bhārata, aunque entregue a su hija sin querer, que después habite en bienestar. Pero quien, con devoción, entregue a su hija a ese digno varón, alcanzará con certeza la moksha.

Verse 17

पश्चात्सप्तर्षयस्सर्वे बोधयिष्यन्ति पर्वतम् । पिनाकिना विना दुर्गा वरं नान्यं वरिष्यति

Después, los Siete Sabios instruirán a Parvata (Himālaya). Sin Pinākin—Śiva, portador del arco Pināka—Durgā no escogerá otro don ni otro esposo: a nadie aceptará sino a Él.

Verse 18

अथवा गच्छत सुरा ब्रह्मलोकं सवासवाः । वृत्तं कथयत स्वं तत्स वः कार्यं करिष्यति

«De lo contrario, oh dioses—junto con Indra—id al mundo de Brahmā. Contadle por completo lo sucedido; él cumplirá la tarea que debe hacerse por vosotros.»

Verse 19

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा ते समालोच्याजग्मुर्मम सभां सुराः । सर्वे निवेदयांचक्रुर्नत्वा तद्गतमादरात्

Brahmā dijo: Al oír eso, los dioses deliberaron y acudieron a mi asamblea. Tras inclinarse con reverencia, todos expusieron el asunto tal como había sucedido, con esmero.

Verse 20

देवानां तद्वचः श्रुत्वा शिवनिन्दाकरं तदा । वेदवक्ता विलप्याहं तानवोचं सुरान्मुने

Oh sabio, al oír entonces las palabras de los dioses—palabras que eran una censura contra Śiva—yo, recitador del Veda, lamentándome, me dirigí a esos devas y les hablé.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । नाहं कर्तुं क्षमो वत्साः शिवनिन्दां सुदुस्सहाम् । संपद्विनाश रूपाञ्च विपदां बीजरूपिणीम्

Brahmā dijo: “Hijos queridos, no soy capaz de pronunciar la insoportable blasfemia contra Śiva—blasfemia que toma la forma de destruir la prosperidad y se vuelve semilla de calamidades.”

Verse 22

सुरा गच्छत कैलासं सन्तोषयत शंकरम् । प्रस्थापयत तं शीघ्रं हिमालयगृहं प्रति

Oh Devas, id a Kailāsa y regocijad a Śaṅkara. Apresuradlo para que parta sin demora hacia la morada del Himālaya.

Verse 23

स गच्छेदुपशैलेशमात्मनिन्दां करोतु वै । परनिन्दाविनाशाय स्वनिन्दा यशसे मता

Que él se acerque al Señor de la Montaña y, en verdad, hable con humildad, como quien se reprocha a sí mismo. Pues para destruir la maledicencia contra otros, el auto-reproche se tiene por fuente de honor verdadero.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वेति मद्वचो देवा मां प्रणम्य मुदा च ते । कैलासं प्रययुः शीघ्रं शैलानामधिपं गिरिम्

Dijo Brahmā: Al oír así mis palabras, los dioses se postraron ante mí con alegría y partieron presto hacia Kailāsa, la montaña soberana, señor entre las cumbres.

Verse 25

तत्र गत्वा शिवं दृष्ट्वा प्रणम्य नतमस्तकाः । सुकृतांजलयस्सर्वे तुष्टुवुस्तं सुरा हरम्

Al llegar allí y contemplar al Señor Śiva, los devas se postraron con la cabeza inclinada. Con las manos unidas en reverente añjali, todos alabaron a Hara—Śiva, el que disipa las ataduras y el dolor.

Verse 26

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । वयं त्वां शरणापन्नाः कृपां कुरु नमोऽस्तु ते

Dijeron los Devas: «¡Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, oh compasivo Śaṅkara! A Ti acudimos en busca de refugio; concédenos Tu gracia. ¡Salve, reverencia a Ti!»

Verse 27

त्वं भक्तवत्सलः स्वामिन्भक्तकार्यकरस्सदा । दीनोद्धरः कृपासिन्धुर्भक्तापद्विनिमोचकः

Oh Señor, siempre eres tierno con Tus devotos; siempre cumples los propósitos de Tus bhaktas. Levantas al humilde y al afligido; eres un océano de compasión y quien libra a los devotos de las calamidades.

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानं सर्वे देवास्सवासवाः । सर्वं निवेदयांचक्रुस्तद्वृत्तं तत आदरात्

Dijo Brahmā: «Habiendo así alabado a Maheśāna, todos los dioses—junto con Indra—le expusieron respetuosamente el relato completo de cuanto había sucedido.»

Verse 29

तच्छ्रुत्वा देववचनं स्वीचकार महेश्वरः । देवान् सुयापयामास तानाश्वास्य विहस्य सः

Al oír las palabras de los dioses, Mahādeva aceptó su ruego. Sonriendo, consoló a los devas y los aquietó, disipando su inquietud.

Verse 30

देवा मुमुदिरे सर्वे शीघ्रं गत्वा स्वमंदिरम् । सिद्धं मत्वा स्वकार्य्यं हि प्रशंसन्तस्सदाशिवम्

Todos los dioses se regocijaron. Regresaron pronto a sus moradas, considerando cumplido su propósito, y alabaron a Sadāśiva, el Señor eternamente auspicioso.

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवमायावर्णनं नामैकत्रिंशोऽध्यायः

Así concluye el capítulo trigésimo primero, titulado «La descripción de la Māyā de Śiva», en el Pārvatī-khaṇḍa (tercera sección) de la Rudra-saṃhitā (segunda división) del Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 32

यदा शैलस्सभामध्ये समुवास मुदान्वितः । बन्धुवर्गैः परिवृतः पार्वतीसहितस्स्वयम्

Cuando el Señor de las Montañas, Himālaya, se sentó gozoso en medio del salón de la asamblea, él mismo estaba rodeado por su parentela, con Pārvatī sentada a su lado.

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरे तत्र ह्याजगाम सदाशिवः । दण्डी छत्री दिव्यवासा बिभ्रत्तिलकमुज्ज्वलम्

En ese mismo instante, allí llegó Sadāśiva: portando un báculo y un parasol, vestido con ropajes divinos y con un tilaka resplandeciente en la frente.

Verse 34

करे स्फटिकमालाञ्च शालग्रामं गले दधत् । जपन्नाम हरेर्भक्त्या साधुवेषधरौ द्विजः

Con un rosario de cristal en la mano y un Śālagrāma al cuello, el dos veces nacido—vestido exteriormente con el porte de un santo mendicante—seguía recitando con devoción el Nombre de Hari.

Verse 35

तं च दृष्ट्वा समुत्तस्थौ सगणोऽपि हिमालयः । ननाम दण्डवद्भूमौ भक्त्यातिथिमपूर्वकम्

Al verle, Himālaya—con todos sus asistentes—se levantó de inmediato; y, con devoción, se postró en tierra como un bastón, ofreciendo una reverencia sin precedentes a aquel huésped divino.

Verse 36

ननाम पार्वती भक्त्या प्राणेशं विप्ररूपिणम् । ज्ञात्वा तं मनसा देवी तुष्टाव परया मुदा

Con devoción, Pārvatī se inclinó ante el Señor de su vida, que había asumido la forma de un brāhmaṇa. Al reconocerle en su interior, la Diosa le alabó con gozo supremo.

Verse 37

आशिषं युयुजे विप्रस्सर्वेषां प्रीतितश्शिवः । शिवाया अधिकं तात मनोभिलषितं हृदा

Complacido con todos, Śiva otorgó sus bendiciones a los sabios; pero, oh querido, a Śivā (Pārvatī) le concedió aún más: exactamente aquello que su corazón había anhelado desde hacía mucho.

Verse 38

मधुपर्कादिकं सर्वं जग्राह ब्राह्मणो मुदा । दत्तं शैलाधिराजेन हिमांगेन महादरात्

Con alegría, el brāhmaṇa aceptó todas las ofrendas—comenzando por el madhuparka—entregadas con gran reverencia por Himālaya, señor de las montañas.

Verse 39

पप्रच्छ कुशलं चास्य हिमाद्रिः पर्वतोत्तमः । तं द्विजेन्द्रं महाप्रीत्या सम्पूज्य विधिवन्मुने

Entonces Himādri, el mejor de los montes, tras honrar debidamente con gran júbilo a aquel brāhmaṇa excelso, preguntó por su bienestar, oh sabio.

Verse 40

पुनः पप्रच्छ शैलेशस्तं ततः को भवानिति । उवाच शीघ्रं विप्रेन्द्रो गिरीद्रं सादरं वचः

Luego el Señor de la montaña volvió a preguntar: «¿Quién eres tú?» Entonces el brāhmaṇa más eminente se dirigió prontamente al rey de las montañas con palabras respetuosas.

Verse 41

विप्रेन्द्र उवाच । ब्राह्मणोऽहं गिरिश्रेष्ठ वैष्णवो बुधसत्तमः । घटिकीं वृतिमाश्रित्य भ्रमामि धरणीतले

Viprendra dijo: «Oh el mejor de los montes (Giriśa), soy un brāhmaṇa, devoto de Viṣṇu y el más eminente entre los sabios. Viviendo con un sustento de apenas una ghaṭikā, deambulo por la faz de la tierra».

Verse 42

मनोयायी सर्व गामी सर्वज्ञोहं गुरोर्बलात् । परोपकारी शुद्धात्मा दयासिन्धुर्विकारहा

Por el poder de mi Gurú, me muevo veloz como la mente, puedo ir a todas partes y lo conozco todo. Estoy consagrado al bien de los demás, soy de alma pura, un océano de compasión y destructor de las impurezas y deformaciones interiores.

Verse 43

मया ज्ञातं हराय त्वं स्वसुतां दातुमिच्छसि । इमां पद्मसमां दिव्यां वररूपां सुलक्षणाम्

He comprendido que deseas entregar a tu propia hija a Hara (Śiva). Esta doncella, divina y semejante al loto, de belleza excelsa y dotada de signos auspiciosos, es en verdad digna de Él.

Verse 44

निराश्रयायासंगाय कुरूपायागुणाय च । श्मशानवासिने व्यालग्राहिरूपाय योगिने

Salutaciones al Señor sin apoyo y sin apego; de forma temible y más allá de los guṇa; morador de los campos de cremación; que asume la figura que domina a las serpientes; y que es el Yogi supremo.

Verse 45

दिग्वाससे कुगात्राय व्यालभूषणधारिणे । अज्ञातकुलनाम्ने च कुशीलायाविहारिणे

Salutaciones a Aquel que va vestido con las direcciones (cielo por vestidura), de cuerpo áspero y sin adorno; que porta serpientes como ornamentos; que trasciende linaje y nombre conocidos; y que vaga como asceta libre, fuera de convenciones.

Verse 46

विभूतिदिग्धदेहाय संक्रुद्धायाविवेकिने । अज्ञातवयसेऽतीव कुजटाधारिणे सदा

Siempre portando las trenzas de jaṭā, con el cuerpo untado de vibhūti (ceniza sagrada), aparecía ferozmente airado, como si no distinguiera; su edad ni siquiera podía conocerse: tal era Él en aquella forma extraordinaria.

Verse 47

सर्वाश्रयाय भ्रमिणे नागहाराय भिक्षवे । कुमार्गनिरतायाथ वेदाऽध्वत्यागिने हठात्

Salutación a Él, refugio de todos, que vaga libremente, que lleva serpientes por guirnalda y vive como mendicante. Salutación también a Él, que para confundir a los soberbios aparece entregado a sendas vedadas, y que—por su propia voluntad soberana—abandona de golpe el mero camino del formalismo védico.

Verse 48

इयं ते बुद्धिरचल न हि मंगलदा खलु । विबोध ज्ञानिनां श्रेष्ठ नारायणकुलोद्भव

Oh firme, esta comprensión tuya en verdad no es auspiciosa. Despierta al recto discernimiento, oh el mejor de los sabios, nacido en el linaje de Nārāyaṇa.

Verse 49

न ते पात्रानुरूपश्च पार्वतीदानकर्मणि । महाजनः स्मेरमुखः श्रुतमात्राद्भविष्यति

En el acto de dar en nombre de Pārvatī, no estás obrando de un modo acorde con un destinatario digno. La gente, con sólo oírlo, sonreirá: se burlará y lo tomará a chanza.

Verse 50

पश्य शैलाधिप त्वं च न तस्यैकोस्ति बान्धवः । महारत्नाकरस्त्वञ्च तस्य किञ्चिद्धनं न हि

Mira, oh señor de las montañas: él no tiene ni un solo pariente. Y aunque tú seas una gran mina de joyas, él no posee riqueza alguna. (Sin embargo, la carencia exterior no mengua la soberanía de Śiva: Él es pleno en Sí mismo y otorga la verdadera riqueza—devoción y liberación.)

Verse 51

बान्धवान्मेनकां कुध्रपते शीघ्रं सुतांस्तथा । सर्वान्पृच्छ प्रयत्नेन पण्डितान्पार्वती विना

«Pregunta pronto a tus parientes, y también a Menakā, y asimismo a tus hijos. Con el debido empeño, consulta a todos los sabios—pero hazlo sin involucrar a Pārvatī.»

Verse 52

रोगिणो नौषधं शश्वद्रोचते गिरिसत्तम । कुपथ्यं रोचतेऽभीक्ष्णं महादोषकरं सदा

Oh, el mejor de los montes: al enfermo, la medicina verdadera nunca le parece grata; en cambio, el alimento nocivo le agrada una y otra vez—aunque siempre cause gran daño.

Verse 53

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणः शीघ्रं स वै भुक्त्वा मुदान्वितः । जगाम स्वालयं शान्तो नानालीलाकर श्शिवः

Dijo Brahmā: Habiendo hablado así, el brāhmaṇa comió pronto y, colmado de gozo, partió a su propia morada. Aquel Śiva sereno—que realiza muchas līlās divinas—prosiguió su camino.