Ghuśmeśa-jyotirliṅga-māhātmya (The Greatness of the Ghuśmeśa Jyotirlinga)

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं च घुश्मेशं ज्योतिर्लिंगमुदाहृतम् । तस्यैव च सुमाहात्म्यं श्रूयतामृषिसत्तमः

Dijo Sūta: «A continuación se proclama el Jyotirliṅga llamado Ghuśmeśa. Oh el mejor de los sabios, escuchad ahora la gran y auspiciosa gloria de ese mismo Señor».

Verse 2

दक्षिणस्यां दिशि श्रेष्ठो गिरिर्देवेति संज्ञकः । महाशोभान्वितो नित्यं राजतेऽद्भुत दर्शनः

En la dirección del sur se alza una montaña excelsa llamada “Deva”. Siempre adornada con gran esplendor, resplandece sin cesar, maravillosa a la vista.

Verse 3

तस्यैव निकटे कश्चिद्भारद्वाजकुलोद्भवः । सुधर्मा नाम विप्रश्च न्यवसद्ब्रह्मवित्तमः

Muy cerca de aquel mismo lugar vivía un brahmán nacido en el linaje de Bharadvāja, llamado Sudharmā, excelso conocedor de Brahman y firmemente establecido en la sabiduría sagrada.

Verse 4

तस्य प्रिया सुदेहा च शिवधर्मपरायणः । पतिसेवापरा नित्यं गृहकर्मविचक्षणा

Su amada esposa, Sudekhā, estaba enteramente consagrada al dharma de Śiva. Siempre dedicada al servicio de su esposo, era diestra y prudente en los deberes del hogar.

Verse 5

सुधर्मा च द्विजश्रेष्ठो देवतातिथिपूजकः । वेदमार्गपरो नित्यमग्नि सेवापरायणः

Y Sudharmā, el más excelso entre los nacidos dos veces, rendía culto a las deidades y honraba a los huéspedes. Siempre fiel al sendero védico, se consagraba sin cesar al servicio del fuego sagrado (Agni).

Verse 6

त्रिकालसंध्यया युक्तस्सूर्य्यरूपसमद्युतिः । शिष्याणां पाठकश्चैव वेदशास्त्रविचक्षणः

Era constante en las tres devociones diarias de Sandhyā; resplandecía con un fulgor comparable al del sol en forma y brillo. También instruía a sus discípulos y era perspicaz en los Vedas y en los tratados sagrados.

Verse 7

धनवांश्च परो दाता सौजन्यगुणभाजनः । शिवकर्मरतो नित्यं शैवश्शैवजनप्रियः

Era próspero y un dador eminente, receptáculo de las virtudes de la noble conducta. Siempre ocupado en las obras de Śiva, era en verdad un Śaiva, amado entre los devotos de Śiva.

Verse 8

आयुर्बहु व्यतीयाय तस्य धर्मं प्रकुर्वतः । पुत्रश्च नाभवत्तस्य ऋतुः स्यादफलः स्त्रियाः

Aunque cumplía con diligencia el dharma que le correspondía, muchos años de su vida transcurrieron; sin embargo, no le nació hijo alguno, y la estación fértil de su esposa resultó estéril.

Verse 9

तेन दुःखं कृतं नैव वस्तुज्ञानपरेण हि । आत्मनस्तारकश्चात्मा ह्यात्मनः पावनश्च सः

Para quien está consagrado al conocimiento de la Realidad, no se produce en verdad dolor alguno. Pues el Ser mismo se vuelve el liberador de uno, y ese mismo Ser es el purificador del propio ser.

Verse 10

इत्येवं मानसं धृत्वा दुःखं न कृतवान्स्तदा । सुदेहा च तदा दुःखं चकार पुत्रसम्भवम्

Así, habiendo afirmado su mente, en aquel momento no se entregó al dolor. Pero Sudehā entonces se afligió, angustiada por el asunto de obtener un hijo.

Verse 11

नित्यं च स्वामिनं सा वै प्रार्थयद्यत्नसाधने । पुत्रोत्पादनहेतोश्च सर्वविद्याविशारदम्

Y ella suplicaba sin cesar a su esposo, versado en toda ciencia, que emprendiera un esfuerzo sincero, para que pudiera nacer un hijo.

Verse 12

सोऽपि स्त्रियं तदा भर्त्स्य किं पुत्रश्च करिष्यति । का माता कः पिता पुत्रः को बंधुश्च प्रियश्च कः

Él también entonces reprenderá a la mujer; ¿y qué podrá hacer el hijo? ¿Quién es en verdad “madre”, quién “padre”, quién “hijo”? ¿Quién es realmente “pariente”, y quién es “querido”?

Verse 13

सर्वं स्वार्थपरं देवि त्रिलोक्यां नात्र संशयः । जानीहि त्वं विशेषेण बुद्ध्या शोकं न वै कुरु

Oh Devī, en los tres mundos todos se inclinan por su propio provecho; de ello no hay duda. Compréndelo con discernimiento claro y no te entregues al duelo.

Verse 14

तस्माद्देवि त्वया दुःखं त्यजनीयं सुनिश्चितम् । नित्यं मह्यं त्वया नैव कथनीयं शुभव्रते

Por eso, oh Devī, debes abandonar con certeza el dolor. Y tú, de votos auspiciosos, no vuelvas a hablarme de ello jamás—nunca.

Verse 15

एवं तां सन्निवार्य्यैव भगवद्धर्मतत्परः । आसीत्परमसंतुष्टो द्वन्द्वदुःखं समत्यजत्

Así, tras contenerla con firmeza, él—entregado al dharma del Señor—quedó supremamente satisfecho y arrojó lejos el dolor nacido de los pares de opuestos.

Verse 16

कदाचिच्च सुदेहा वै गेहे च सहवासिनः । जगाम प्रियगोष्ठ्यर्थं विवादस्तत्र संगतः

En cierta ocasión, Sudehā, junto con quienes moraban en la misma casa, salió para una grata reunión; mas allí surgió una disputa.

Verse 17

तत्पत्नी स्त्रीस्वभावाच्च भर्त्सिता सा तया तदा । उक्ता चेति दुरुक्त्या वै सुदेहा विप्रकामिनी

Entonces la esposa de aquel hombre, movida por el natural impulso femenino (celos), la reprendió duramente en ese momento. Con palabras hirientes habló a Sudehā, enamorada del brāhmaṇa.

Verse 18

द्विजपत्न्युवाच अपुत्रिणि कथं गर्वं कुरुषे पुत्रिणी ह्यहम् । मद्धनं भोक्ष्यते पुत्रो धनं ते कश्च भोक्ष्यते

La esposa del brahmán dijo: «Oh mujer sin hijos, ¿cómo puedes envanecerte? Yo estoy bendecida con un hijo. Mi hijo heredará y gozará de mi riqueza; ¿quién, en verdad, gozará de tu riqueza?»

Verse 19

नूनं हरिष्यते राजा त्वद्धनं नात्र संशयः । धिग्धिक्त्वां ते धनं धिक्च धिक्ते मानं हि वन्ध्यके

«Sin duda el rey se apoderará de tu riqueza; de ello no hay duda. ¡Vergüenza para ti! ¡Vergüenza para tus riquezas, y vergüenza para ese orgullo tuyo, oh mujer estéril!»

Verse 20

सूत उवाच । भर्त्सिता ताभिरिति सा गृहमागत्य दुःखिता । स्वामिने कथयामास तदुक्तं सर्वमादरात्

Sūta dijo: Reprendida así por aquellas mujeres, ella volvió a su casa afligida y, con respeto, contó a su esposo todo lo que se había dicho.

Verse 21

ब्राह्मणोऽपि तदा दुःखं न चकार सुबुद्धिमान् । कथितं कथ्यतामेव यद्भावि तद्भवेत्प्रिये

Entonces aquel sabio brāhmaṇa no se entregó a la pena. Dijo: «Habla sin vacilar lo que tengas que decir, amada; lo que esté destinado a suceder, sucederá en verdad.»

Verse 22

इत्येवं च तदा तेन ह्याश्वस्तापि पुनः पुनः । न तदा सात्यजद्दुःखं ह्याग्रहं कृतवत्यसौ

Así, aunque él la consoló una y otra vez, ella no abandonó entonces su pena; en verdad, permaneció firme en su obstinada determinación.

Verse 23

सुदेहोवाच । यथा तथा त्वया पुत्रस्समुत्पाद्यः प्रियोऽसि मे । त्यक्षामि ह्यन्यथाहं च देहं देहभृतां वर

Dijo Sudehā: «Sea como sea, debes engendrar un hijo; eres querido para mí. De lo contrario, oh el mejor entre los seres encarnados, ciertamente abandonaré este cuerpo».

Verse 24

सूत उवाच । एवमुक्तं तया श्रुत्वा सुधर्मा ब्राह्मणोत्तमः । शिवं सस्मार मनसा तदाग्रहनिपीडितः

Dijo Sūta: Al oír las palabras pronunciadas por ella, Sudharmā—el mejor de los brāhmaṇas—oprimido por tal insistencia, recordó en su mente al Señor Śiva.

Verse 25

अग्नेरग्रेऽक्षिपत्पुष्पद्वयं विप्रो ह्यतंद्रितः । मनसा दक्षिणं पुष्पं तन्मेने पुत्रकामदम्

Ante el fuego sagrado, el brāhmaṇa vigilante arrojó sin demora dos flores. En su mente consideró la flor de la derecha como la que concede el don de un hijo.

Verse 26

एवं कृत्वा पणं पत्नीमुवाच ब्राह्मणस्स च । अनयोर्ग्राह्यमेकं ते पुष्पं पुत्र फलाप्तये

Hecho así el acuerdo, el brāhmaṇa dijo a su esposa: «De estas dos flores, toma una sola, la que elijas, para alcanzar el fruto de un hijo».

Verse 27

तया च मनसा धृत्वा पुत्रश्चैव भवेन्मम । तदा च स्वामिना यच्च धृतं पुष्पं समेतु माम्

Teniéndome en su mente, ojalá yo llegue a ser verdaderamente su hijo. Y que esa misma flor que entonces sostuvo el Señor (su esposo) en su mano venga a mí.

Verse 28

इत्युक्त्वा च तया तत्र नमस्कृत्य शिवं तदा । नत्वा चाग्निं पुनः प्रार्थ्य गृहीतं पुष्पमेककम्

Dicho esto, allí mismo se inclinó con reverencia ante el Señor Śiva. Luego, tras postrarse ante el fuego sagrado y orar una vez más, tomó una sola flor.

Verse 29

स्वामिना चिंतितं यच्च तद्गृहीतं तया न हि । सुदेहया विमोहेन शिवेच्छासंभवेन वै

Lo que su esposo había dispuesto, ella no lo aceptó; pues en Sudehā había surgido un extravío, nacido ciertamente de la propia voluntad de Śiva.

Verse 30

तद्दृष्ट्वा पुरुषश्चैव निश्वासं पर्यमोचयत् । स्मृत्वा शिवपदांभोजमुवाच निजकामिनीम्

Al ver aquello, el hombre exhaló de inmediato un hondo suspiro. Luego, recordando los pies de loto del Señor Śiva, habló a su amada esposa.

Verse 31

सुधर्मोवाच । निर्मितं चेश्वरेणैव कथं चैवान्यथा भवेत् । आशां त्यज प्रिये त्वं च परिचर्य्यां कुरु प्रभोः

Sudharma dijo: «Puesto que ha sido formado por el propio Señor, ¿cómo podría ser de otro modo? Abandona la expectativa, amada mía, y entrégate al servicio devoto del Señor».

Verse 32

इत्युक्त्वा तु स्वयं विप्र आशां परिविहाय च । धर्मकार्यरतस्सोऽभूच्छंकरध्यानतत्परः

Dicho esto, aquel brāhmaṇa, abandonando toda expectativa mundana, se entregó a las obras del dharma y quedó por entero absorto en la meditación de Śaṅkara (el Señor Śiva).

Verse 33

सा सुदेहाग्रहं नैव मुमोचात्मजकाम्यया । प्रत्युवाच पतिं प्रेम्णा सांजलिर्नतमस्तका

Anhelando un hijo, ella no abandonó en absoluto su apego a su hermoso cuerpo. Entonces, con amorosa devoción, juntando las manos en reverencia y con la cabeza inclinada, respondió a su esposo.

Verse 34

सुदेहोवाच । मयि पुत्रो न चास्त्वन्या पत्नीं कुरु मदाज्ञया । तस्यां नूनं सुतश्चैव भविष्यति न संशयः

Dijo Sudehā: «Puesto que de mí no ha nacido un hijo, toma otra esposa por mi mandato. De ella, sin duda, nacerá un hijo; no hay duda alguna».

Verse 35

सूत उवाच । तदैव प्रथितो वै स ब्रह्मणश्शैवसत्तमः । उवाच स्वप्रियां तां च सुदेहां धर्म तत्परः

Dijo Sūta: En ese mismo momento, el renombrado Brahmā, el más excelso devoto de Śiva, siempre dedicado al dharma, habló a su amada Sudehā.

Verse 36

सुधर्मोवाच । त्वदीयं च मदीयं च सर्वं दुःखं गतं ध्रुवम् । तस्मात्त्वं धर्मविघ्नं च प्रियो मा कुरु सांप्रतम्

Sudharma dijo: «Ciertamente, toda pena—la tuya y la mía—ha desaparecido ya. Por eso, amada mía, no te conviertas ahora en un obstáculo para el dharma».

Verse 37

सूत उवाच । इत्येवं वारिता सा च स्वामातुः पुत्रिकां तदा । गृहमानीय भर्तारं वृणु त्वेनामिदं जगौ

Dijo Sūta: Así, al ser contenida de ese modo, entonces llevó a aquella doncella—la hija de su propia madre—de vuelta a casa y le dijo: «Elige un esposo».

Verse 38

सुधर्मोवाच । इदानीं वदसि त्वं च मत्प्रियेयं ततः पुनः । पुत्रसूश्च यदा स्याद्वै तदा स्पर्द्धां करिष्यसि

Dijo Sudharmā: «Aun ahora hablas de ella como “mi amada”; pero más tarde, cuando nazca un hijo, sin duda entrarás en rivalidad y contienda».

Verse 39

नाहं स्पर्द्धां भगिन्या वै करिष्ये द्विजसत्तम । उपयच्छस्व पुत्रार्थमिमामाज्ञापयामि च

¡Oh el mejor de los brahmanes! No entablaré rivalidad con mi hermana. Acéptala para obtener un hijo; esto también lo ordeno.

Verse 40

इत्येवं प्रार्थितस्सोऽपि सुधर्मा प्रियया तया । घुश्मां तां समुपायंस्त विवाहविधिना द्विजः

Así, suplicado de ese modo por su amada, Sudharmā también—siendo un dvija, dos veces nacido—aceptó a Ghuśmā y se casó con ella conforme a los ritos prescritos del matrimonio.

Verse 41

ततस्तां परिणीयाथ प्रार्थयामास तां द्विजः । त्वदीयेयं कनिष्ठा हि सदा पोष्यानघे प्रिये

Entonces, tras desposarla conforme al rito, el brāhmaṇa le habló con respeto: «Amada, oh inmaculada: esta hermana menor tuya te pertenece; debe ser siempre cuidada y sostenida».

Verse 42

उक्तैव स च धर्मात्मा सुधर्मा शैवसत्तमः । यथायोग्यं चकाराशु धर्मसंग्रहमात्मनः

Así instruido, Sudharmā, de alma justa y el más excelso entre los devotos de Śiva, organizó sin demora para sí un compendio adecuado del dharma, conforme a su capacidad y condición.

Verse 43

सा चापि मातृपुत्रीं तां दासीवत्पर्यवर्त्तत । परित्यज्य विरोधं हि पुपोषाहर्निशं प्रिया

Ella también sirvió a aquella madre y a su hija como si fuese su criada; dejando toda oposición, la amada las sostuvo y cuidó día y noche.

Verse 44

कनिष्ठा चैव या पत्नी स्वस्रनुज्ञामवाप्य च । पार्थिवान्सा चकाराशु श्रियमेकोत्तरं शतम्

Entonces la esposa menor, habiendo obtenido el consentimiento de su hermana, hizo fabricar sin demora ciento uno liṅgas de barro, para la prosperidad auspiciosa.

Verse 45

विधानपूर्वकं घुष्मा सोपचारसमन्वितम् । कृत्वा तान्प्राक्षिपत्तत्र तडागे निकटस्थिते

Ghuṣmā, tras cumplir debidamente los ritos prescritos con ofrendas y servicios apropiados, arrojó luego aquellos objetos al estanque cercano.

Verse 46

एवं नित्यं सा चकार शिवपूजां स्वकामदाम् । विसृज्य पुनरावाह्य तत्सपर्य्याविधानतः

Así, cada día ella realizaba la adoración a Śiva, cumplidor de sus deseos justos. Concluido el rito con reverencia, lo invocaba de nuevo y proseguía el servicio exactamente según el método prescrito de culto.

Verse 47

कुर्वन्त्या नित्यमेवं हि तस्याश्शंकरपूजनम् । लक्षसंख्याभवत्पूर्णा सर्वकामफलप्रदा

En verdad, al realizar cada día de este modo la adoración a Śaṅkara, su cuenta se completó hasta un lakh (cien mil); y ese culto se volvió dador del fruto de todos los fines deseados.

Verse 48

कृपया शंकरस्यैव तस्याः पुत्रो व्यजायत । सुन्दरस्सुभगश्चैव कल्याणगुणभाजम्

Por la misma gracia de Śaṅkara, le nació un hijo: hermoso, auspicioso y verdadero receptáculo de virtudes y benditas cualidades.

Verse 49

तं दृष्ट्वा परमप्रीतः स विप्रो धर्मवित्तमः । अनासक्तस्सुखं भेजे ज्ञानधर्मपरायणः

Al verlo, aquel brāhmaṇa —el más eminente entre los conocedores del dharma— se llenó de suprema alegría. Libre de apego, gozó en paz del verdadero bienestar, firme en la senda del conocimiento espiritual y de la recta conducta.

Verse 50

सुदेहा तावदस्यास्तु स्पर्द्धामुग्रां चकार सा । प्रथमं शीतलं तस्या हृदयं ह्यसिवत्पुनः

Entonces Sudehā, colmada de una rivalidad feroz, obró en consecuencia. Al principio su corazón había sido fresco y sereno; pero de nuevo se volvió duro y cortante, como si fuese una espada.

Verse 51

ततः परं च यज्जातं कुत्सितं कर्म दुःखदम् । सावधानेन मनसा श्रूयतां तन्मुनीश्वरा

Después, cuanto surgió como acto censurable que trae sufrimiento—oh señores entre los sabios—escuchadlo ahora con mente vigilante y atenta.