गौतमस्य शिवदर्शनं पापक्षयवचनं च | Gautama’s Vision of Śiva and the Teaching on Sin and Purification

Verse 1

सूत उवाच । एवं कृते तु ऋषिणा सस्त्रीकेन द्विजाश्शिवः । आविर्बभूव स शिवः प्रसन्नस्सगणस्तदा

Sūta dijo: Cuando el sabio—junto con su esposa—hubo realizado así el rito, el Señor Śiva se manifestó ante los dvija. Entonces ese Śiva, complacido y lleno de gracia, apareció acompañado de sus gaṇa, sus huestes.

Verse 2

अथ प्रसन्नस्स शिवो वरं ब्रूहि महामुने । प्रसन्नोऽहं सुभक्त्या त इत्युवाच कृपानिधिः

Entonces el Señor Śiva, complacido, dijo al gran sabio: «Habla: pide un don. Estoy satisfecho por tu devoción pura». Así habló Śiva, tesoro mismo de compasión.

Verse 3

तदा तत्सुंदरं रूपं दृष्ट्वा शंभोर्महात्मनः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या स्तुतिं चक्रे मुदान्वितः

Entonces, al contemplar la hermosísima forma del magnánimo Śambhu, se postró ante Śaṅkara con devoción y, colmado de gozo, comenzó a entonar himnos de alabanza.

Verse 4

स्तुत्वा बहु प्रणम्येशं बद्धाञ्जलिपुटः स्थितः । निष्पापं कुरु मां देवाब्रवीदिति स गौतमः

Tras alabar largamente y postrarse repetidas veces ante el Señor, Gautama permaneció con las manos juntas y dijo al Deva: «Oh Señor, hazme libre de pecado».

Verse 5

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गौतमस्य महात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा शिवो वाक्यमुपाददे

Dijo Sūta: Al oír así las palabras del magnánimo Gautama, el Señor Śiva, aún más complacido y benigno, tomó la palabra en respuesta.

Verse 6

शिव उवाच । धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि निष्पापोऽसि सदा मुने । एतैर्दुष्टैः किल त्वं च च्छलितोऽसि खिलात्मभिः

Śiva dijo: «Eres dichoso; tu propósito está cumplido; eres siempre sin pecado, oh sabio. Sin embargo, en verdad has sido engañado por estos malvados de naturaleza torcida».

Verse 7

त्वदीयदर्शनाल्लोका निष्पापाश्च भवंति हि । किं पुनस्त्वं सपापोऽसि मद्भक्तिनिरतस्सदा

Con sólo contemplarte, los seres del mundo quedan en verdad libres de pecado. ¿Cómo, entonces, podrías tú mismo ser pecador, si permaneces siempre entregado a la bhakti hacia Mí, Śiva?

Verse 8

उपद्रवस्त्वयि मुने यैः कृतस्तु दुरात्मभिः । ते पापाश्च दुराचारा हत्यावंतस्त एव हि

Oh sabio, aquellos de alma perversa que te causaron daño son en verdad pecadores y de conducta malvada; en realidad, ellos mismos son autores de crímenes homicidas.

Verse 9

एतेषां दर्शनादन्ये पापिष्ठाः संभवंतु च । कृतघ्नाश्च तथा जाता नैतेषां निष्कृतिः क्वचित्

Con sólo ver a tales personas, otros pueden volverse aún más pecaminosos; y ellos mismos se tornan ingratos. Para ellos no hay expiación en tiempo alguno.

Verse 10

सूत उवाच । इत्युक्त्वा शंकरस्तस्मै तेषां दुश्चरितं तदा । बहूवाच प्रभुर्विप्राः सत्कदोऽसत्सु दंडदः

Sūta dijo: Habiéndole hablado así, Śaṅkara describió entonces con detalle su mala conducta. Oh brāhmaṇas, el Señor—que recompensa a los justos y castiga a los malvados—habló largamente.

Verse 11

शर्वोक्तमिति स श्रुत्वा सुविस्मितमना ऋषिः । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या सांजलिः पुनरब्रवीत्

Al oír aquellas palabras pronunciadas por Śarva (el Señor Śiva), el sabio, con la mente colmada de asombro, se inclinó profundamente ante Śiva con devoción y, con las manos juntas, habló de nuevo.

Verse 12

गौतम उवाच । ऋषिभिस्तैर्महेशान ह्युपकारः कृतो महान् । यद्येवं न कृतं तैस्तु दर्शनं ते कुतो भवेत्

Gautama dijo: «Oh Maheśāna, aquellos sabios te prestaron en verdad un gran servicio. Si no hubieran obrado así, ¿de dónde habrían obtenido tu visión divina (darśana)?»

Verse 13

धन्यास्ते ऋषयो यैस्तु मह्यं शुभतरं कृतम् । तद्दुराचरणादेव मम स्वार्थो महानभूत्

«Benditos son esos sabios, pues por medio de ellos se hizo para mí algo sumamente auspicioso. En verdad, aun a través de aquella conducta errada, se cumplió un gran propósito mío.»

Verse 14

सूत उवाच । इत्येवं तद्वचश्श्रुत्वा सुप्रसन्नो महेश्वरः । गौतमं प्रत्युवाचाशु कृपादृष्ट्या विलोक्य च

Sūta dijo: Al oír tales palabras, Maheśvara (Mahādeva) quedó sumamente complacido. En seguida respondió a Gautama, mirándolo con una mirada compasiva, colmada de gracia.

Verse 15

शिव उवाच । ऋषि धन्योसि विप्रेंद्र ऋषे श्रेष्ठतरोऽसि वै । ज्ञात्वा मां सुप्रसन्नं हि वृणु त्वं वरमुत्तमम्

Śiva dijo: «Oh sabio, oh el mejor entre los brāhmaṇas, eres bienaventurado; en verdad eres el más excelso de los videntes. Sabiendo que Yo estoy plenamente complacido y lleno de gracia, elige ahora el don supremo».

Verse 16

सूत उवाच । गौतमोऽपि विचार्यैव लोके विश्रुतमित्युत । अन्यथा न भवेदेव तस्मादुक्तं समाचरेत्

Sūta dijo: Tras reflexionar, Gautama también afirmó: «En verdad, esto es célebre en el mundo; no puede ser de otro modo». Por ello, debe practicarse debidamente tal como ha sido prescrito.

Verse 17

निश्चित्यैवं मुनिश्रेष्ठो गौतमश्शिवभक्तिमान् । सांजलिर्नतशीर्षो हि शंकरं वाक्यमब्रवीत्

Habiendo tomado así una firme resolución, el más excelso de los sabios, Gautama—devoto de Śiva—con las manos juntas y la cabeza inclinada, dijo estas palabras a Śaṅkara.

Verse 18

गौतम उवाच । सत्यं नाथ ब्रवीषि त्वं तथापि पंचभिः कृतम् । नान्यथा भवतीत्यत्र यज्जातं जायतां तु तत्

Gautama dijo: «Es verdad, oh Señor, lo que Tú dices. Sin embargo, puesto que ha sido hecho por los cinco, no puede ser de otro modo. Por tanto, que aquello que aquí ha surgido llegue plenamente a su cumplimiento».

Verse 19

यदि प्रसन्नो देवेश गंगा च दीयतां मम । कुरु लोकोपकारं हि नमस्तेऽस्तु नमोऽस्तु ते

Oh Señor de los dioses, si estás complacido, concédeme el Gaṅgā. Hazlo para el bien de los mundos. ¡Saludación a Ti—una y otra vez me inclino ante Ti!

Verse 20

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तस्य धृत्वा वै पादपंकजम् । नमश्चकार देवेशं गौतमो लोककाम्यया

Dijo Sūta: Habiendo pronunciado así aquellas palabras, Gautama, asiendo los pies del Señor semejantes al loto, se postró con reverencia ante Śiva, Señor de los dioses, deseando el bien y la plenitud del mundo.

Verse 21

ततस्तु शंकरो देवः पृथिव्याश्च दिवश्च सः । सारं चैव समुद्धृत्य रक्षितं पूर्वमेव तत्

Entonces el Señor Śaṅkara —el Divino— extrajo la esencia misma de la tierra y del cielo, y esa misma esencia la preservó de antemano, para la protección y el bienestar de los mundos.

Verse 22

विवाहे ब्रह्मणा दत्तमवशिष्टं च किंचन । तत्तस्मै दत्तवाञ्च्छंभुर्मुनये भक्तवत्सलः

Cuanto poco quedaba de los dones otorgados por Brahmā en la boda, Śambhu —siempre afectuoso con sus devotos— concedió ese remanente al sabio.

Verse 23

गंगाजलं तदा तत्र स्त्रीरूपमभवत्परम् । तस्याश्चैव ऋषिश्रेष्ठः स्तुतिं कृत्वा नतिं व्यधात्

Entonces, en aquel mismo lugar, el agua del Gaṅgā tomó una forma femenina sumamente maravillosa. Al verla, el más excelso de los sabios entonó alabanzas y, con reverente humildad, se postró.

Verse 24

गौतम उवाच । धन्यासि कृतकृत्यासि पावितं भुवनं त्वया । मां च पावय गंगे त्वं पततं निरये ध्रुवम्

Dijo Gautama: «Dichosa eres; tu cometido está cumplido. Por ti han sido purificados los mundos. ¡Oh Gaṅgā, purifícame también, pues con certeza estoy cayendo en Naraka (infierno)!»

Verse 25

सूत उवाच । शंभुश्चापि तदोवाच सर्वेषां हितकृच्छृणु । गंगे गौतममेनं त्वं पावयस्व मदाज्ञया

Dijo Sūta: Entonces Śambhu (el Señor Śiva) también habló: «Escucha, oh tú que obras por el bien de todos. Oh Gaṅgā, por Mi mandato, purifica a este Gautama».

Verse 26

इति श्री शिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां । त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en la cuarta sección—Koṭirudra-saṃhitā—concluye el capítulo vigésimo sexto, titulado “Descripción de la Gloria de Tryambakeśvara”.

Verse 27

गंगोवाच । ऋषिं तु पावयित्वाहं परिवारयुतं प्रभो । गमिष्यामि निजस्थानं वचस्सत्यं ब्रवीमि ह

Dijo Gaṅgā: «Oh Señor, después de purificar a este sabio—junto con sus acompañantes—partiré a mi propia morada. En verdad, estas palabras son ciertas».

Verse 28

सूत उवाच । इत्युक्तो गंगया तत्र महेशो भक्तवत्सलः । लोकोपकरणार्थाय पुनर्गगां वचोऽब्रवीत्

Dijo Sūta: Así interpelado allí por Gaṅgā, Maheśa—siempre tierno con Sus devotos—volvió a dirigir palabras a Gaṅgā, buscando el bien y el provecho de los mundos.

Verse 29

शिव उवाच । त्वया स्थातव्यमत्रैव व्रजेद्यावत्कलिर्युगः । वैवस्वतो मनुर्देवि ह्यष्टाविंशत्तमो भवेत्

Śiva dijo: «Oh Diosa, permanece aquí mismo hasta que haya pasado el Kali Yuga. Entonces podrás partir, cuando Vaivasvata Manu, oh Devi, llegue a ser el vigésimo octavo Manu».

Verse 30

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य स्वामिनश्शंकरस्य तत् । प्रत्युवाच पुनर्गंगा पावनी सा सरिद्वरा

Dijo Sūta: Habiendo oído así las palabras de su Señor, Śaṅkara, la purificadora Gaṅgā—la mejor entre los ríos—volvió a hablar en respuesta.

Verse 31

गंगोवाच । माहात्म्यमधिकं चेत्स्यान्मम स्वामिन्महेश्वर । सर्वेभ्यश्च तदा स्थास्ये धरायां त्रिपुरान्तकः

Dijo Gaṅgā: «Oh Maheśvara, mi Señor: si mi grandeza ha de proclamarse como superior, entonces, oh Tripurāntaka, permaneceré en la tierra para el bien de todos».

Verse 32

किं चान्यच्च शृणु स्वामिन्वपुषा सुन्दरेण ह । तिष्ठ त्वं मत्समीपे वै सगणसांबिकः प्रभो

Y además, escucha, oh Señor: asumiendo tu hermosa forma, permanece aquí cerca de mí—oh Soberano—junto con tus gaṇas y con Ambikā (la Madre Divina).

Verse 33

सूत उवाच । एवं तस्या वचः श्रुत्वा शंकरो भक्तवत्सलः । लोकोपकरणार्थाय पुनर्गंगां वचोब्रवीत्

Dijo Sūta: Al oír así sus palabras, Śaṅkara—siempre afectuoso con sus devotos—volvió a hablar a Gaṅgā con la intención de beneficiar al mundo.

Verse 34

शिव उवाच । धन्यासि श्रूयतां गंगे ह्यहं भिन्नस्त्वया न हि । तथापि स्थीयते ह्यत्र स्थीयतां च त्वयापि हि

Dijo Śiva: «Bendita eres, oh Gaṅgā; escucha: en verdad no estoy separado de ti. Con todo, por esta sagrada manifestación, permaneceré establecido aquí; por ello, tú también permanece aquí».

Verse 35

सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा स्वामिनः परमेशितुः । प्रसन्नमानसा भूत्वा गंगा च प्रत्यपूजयत्

Dijo Sūta: Al oír así las palabras de su Señor, el Supremo Soberano (Śiva), Gaṅgā, con el corazón sereno y gozoso, le rindió veneración en respuesta.

Verse 36

एतस्मिन्नंतरे देवा ऋषयश्च पुरातनाः । सुतार्थान्यप्यनेकानि क्षेत्राणि विविधानि च

Entretanto, los dioses y los antiguos ṛṣis partieron también hacia muchas regiones sagradas y diversos lugares de peregrinación, por fines auspiciosos y metas espirituales.

Verse 37

आगत्य गौतमं सर्वे गंगां च गिरिशं तथा । जयजयेति भाषंतः पूजयामासुरादरात्

Entonces todos se acercaron a Gautama, y también a Gaṅgā y a Girīśa (el Señor Śiva). Clamando “¡Victoria! ¡Victoria!”, los adoraron con reverencia y devoción sincera.

Verse 38

ततस्ते निर्जरा सर्वे तेषां चक्रुः स्तुतिं मुदा । करान् बद्ध्वा नतस्कंधा हरिब्रह्मादयस्तदा

Entonces todos aquellos dioses inmortales ofrecieron con gozo himnos de alabanza. En ese mismo instante, Hari (Viṣṇu), Brahmā y los demás—uniendo las palmas y doblando el cuerpo con humildad—comenzaron a ensalzarlo.

Verse 39

गंगा प्रसन्ना तेभ्यश्च गिरिशश्चोचतुस्तदा । वरं ब्रूत सुरश्रेष्ठा दद्वो वः प्रियकाम्यया

Entonces Gaṅgā, complacida con ellos, y Girīśa (el Señor Śiva) dijeron: «Oh los mejores entre los dioses, expresad vuestro don. Para cumplir lo que os es querido, os lo concederemos».

Verse 40

देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश प्रसन्ना त्वं सरिद्वरे । स्थातव्यमत्र कृपया नः प्रियार्थं तथा नृणाम्

Los Devas dijeron: «Oh Señor de los dioses, si en verdad estás complacido—si eres propicio aquí, en este río supremo—entonces, por compasión, permanece aquí, para el cumplimiento de lo que nos es querido y también para el bien de la humanidad».

Verse 41

गंगोवाच । यूयं सर्वप्रियार्थं च तिष्ठथात्र न किं पुनः । गौतमं क्षालयित्वाहं गमिष्यामि यथागतम्

Gaṅgā dijo: «Vosotros quedaos aquí por aquello que es querido para todos—¿por qué dudar más? Después de lavar (purificar) a Gautama, partiré, regresando tal como vine».

Verse 42

भवत्सु मे विशेषोत्र ज्ञेयश्चैव कथं सुराः । तत्प्रमाणं कृतं चेत्स्यात्तदा तिष्ठाम्यसंशयम्

«Oh Devas, ¿cómo ha de conocerse aquí mi distinción entre vosotros? Si se establece una prueba adecuada de ello, entonces permaneceré—sin duda alguna».

Verse 43

सर्वे ऊचुः । सिंहराशौ यदा स्याद्वै गुरुस्सर्वसुहृत्तमः । तदा वयं च सर्वे त्वागमिष्यामो न संशयः

Todos dijeron: «Cuando Gurú—Bṛhaspati (Júpiter), el mayor bienhechor de todos—se halle en Leo, entonces todos nosotros también vendremos a ti sin falta; de ello no hay duda».

Verse 44

एकादश च वर्षाणि लोकानां पातकं त्विह । क्षालितं यद्भवेदेवं मलिनास्स्मः सरिद्वरे

«En verdad, los pecados de la gente aquí, acumulados durante once años, quedan lavados de este modo. Y, sin embargo, nosotros seguimos impuros—oh la mejor de las corrientes.»

Verse 45

तस्यैव क्षालनाय त्वायास्यामस्सर्वथा प्रिये । त्वत्सकाशं महादेवि प्रोच्यते सत्यमादरात्

Amada, sin falta iremos a ti precisamente para purificarlo. Oh Mahādevī, en tu presencia se dice la verdad con reverente sinceridad.

Verse 46

अनुग्रहाय लोकानामस्माकं प्रियकाम्यया । स्थातव्यं शंकरेणापि त्वया चैव सरिद्वरे

Para otorgar gracia a los mundos—y para cumplir lo que nos es querido—oh la mejor de los ríos, permanece aquí; y que Śaṅkara (el Señor Śiva) también habite aquí contigo.

Verse 47

यावत्सिंहे गुरुश्चैव स्थास्यामस्तावदेव हि । त्वयि स्नानं त्रिकालं च शंकरस्य च दर्शनम्

«Mientras permanezcamos en Siṁha-tīrtha, oh venerable preceptor, durante ese mismo tiempo habrá aquí baño sagrado tres veces al día y el bendito darśana de Śaṅkara (el Señor Śiva)».

Verse 48

कृत्वा स्वपापं निखिलं विमोक्ष्यामो न संशयः । स्वदेशांश्च गमिष्यामो भवच्छासनतो वयम्

Habiendo cumplido este acto de entrega y obediencia, quedaremos libres de todos nuestros pecados—sin duda alguna. Y por tu mandato, regresaremos a nuestras propias tierras.

Verse 49

सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितस्तैस्तु गौतमेन महर्षिणा । स्थितोऽसौ शंकरः प्रीत्या स्थिता सा च सरिद्वरा

Sūta dijo: Así, al ser suplicado por ellos—por el gran sabio Gautama—Śaṅkara, complacido en su corazón, permaneció allí; y también permaneció allí aquella excelsa corriente.

Verse 50

सा गंगा गौतमी नाम्ना लिंगं त्र्यंबकमीरितम् । ख्याता ख्यातं बभूवाथ महापातकनाशनम्

Esa Gaṅgā se hizo célebre con el nombre de “Gautamī”, y el Liṅga fue proclamado como “Tryambaka”. Así, ambos llegaron a ser renombrados como destructores de los mayores pecados.

Verse 51

तद्दिनं हि समारभ्य सिंहस्थे च बृहस्पतौ । आयांति सर्वतीर्थानि क्षेत्राणि देवतानि च

En verdad, desde aquel mismo día en adelante—cuando Bṛhaspati (Júpiter) se halla en Siṃha (Leo)—todos los tīrtha, todos los kṣetra de peregrinación y aun las deidades, se dice, acuden allí.

Verse 52

सरांसि पुष्करादीनि गंगाद्यास्सरितस्तथा । वासुदेवादयो देवाः संति वै गोतमीतटे

En la ribera de la Gautamī (Godāvarī) están presentes los lagos sagrados como Puṣkara, y los ríos santos comenzando por el Gaṅgā; y también los dioses—encabezados por Vāsudeva—en verdad moran allí.

Verse 53

यावत्तत्र स्थितानीह तावत्तेषां फलं न हि । स्वप्रदेशे समायातास्तर्ह्येतेषां फलं भवेत्

Mientras permanezcan allí, el fruto espiritual no se manifiesta aquí. Pero cuando regresan a su propia tierra, entonces el fruto de esos actos verdaderamente surge para ellos.

Verse 54

ज्योतिर्लिंगमिदं प्रोक्तं त्र्यंबकं नाम विश्रुतम् । स्थितं तटे हि गौतम्या महापातकनाशनम्

Este Jyotirliṅga es proclamado como célebre con el nombre de Tryambaka. Se alza en la ribera del río Gautamī y destruye los pecados más graves.

Verse 55

यः पश्येद्भक्तितो ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकनामकम् । पूजयेत्प्रणमेत्स्तुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

Quien, con devoción, contempla el Jyotirliṅga llamado Tryambaka, y luego lo adora, se postra y lo alaba, queda liberado de todos los pecados.

Verse 56

ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकं हि पूजितं गौतमेन ह । सर्वकामप्रदं चात्र परत्र परमुक्तिदम्

En verdad, el Jyotirliṅga de Tryambaka fue venerado por Gautama. Aquí concede el cumplimiento de todos los deseos dignos, y en el más allá otorga la liberación suprema (moksha).

Verse 57

इति वश्च समाख्यातं यत्पृष्टोऽहं मुनीश्वराः । किमन्यदिच्छथ श्रोतुं तद् ब्रूयां वो न संशयः

Así pues, oh venerables sabios, os he explicado por completo lo que me preguntasteis. ¿Qué más deseáis oír? Decídmelo: sin duda, os lo relataré.