मित्रसह-राज्ञो रक्षत्व-शापकथा — The Curse that Turns King Mitrasaha into a Rakshasa (Vasiṣṭha’s Śāpa Narrative)

Verse 1

सूत उवाच । श्रीमतीक्ष्वाकुवंशे हि राजा परमधार्मिकः । आसीन्मित्रसहो नाम श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम्

Dijo Sūta: En el ilustre linaje de Ikṣvāku hubo un rey sumamente justo, llamado Mitrasaha, el más excelso entre todos los arqueros.

Verse 2

तस्य राज्ञः सुधर्मिष्ठा मदयन्ती प्रिया शुभा । दमयन्ती नलस्येव बभूव विदिता सती

Aquel rey tenía una reina bendita y amada, llamada Madayantī, firmísima en el dharma. Era célebre como mujer casta y noble, como Damayantī, esposa de Nala.

Verse 3

स एकदा हि मृगयास्नेही मित्रसहो नृपः । महद्बलेन संयुक्तो जगाम गहनं वनम्

Una vez, aquel rey—amante de la caza y acompañado por sus amigos—apoyado por una gran fuerza, se internó en un bosque espeso.

Verse 4

विहरंस्तत्र स नृपः कमठाह्वं निशाचरम् । निजघान महादुष्टं साधुपीडाकरं खलम्

Mientras vagaba allí, el rey abatió al demonio nocturno llamado Kamaṭha, un malvado sumamente perverso que afligía a los sādhus y hostigaba a los justos.

Verse 5

अथ तस्यानुजः पापी जयेयं छद्मनैव तम् । मत्वा जगाम नृपतेरन्तिक च्छद्मकारकः

Entonces su hermano menor, pecador, pensando: «Sólo con engaño lo venceré», se acercó al rey—él mismo, urdidor de disfraces y traiciones.

Verse 6

तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् । चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः

Al verlo de porte humilde, como quien venía a servir de criado, el rey—por ignorancia—lo nombró superintendente de la gran cocina real.

Verse 7

अथ तस्मिन्वने राजा कियत्कालं विहृत्य सः । निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीमाययौ मुदा

Luego el rey, tras recrearse algún tiempo en aquel bosque, desistió; dejando la caza, volvió gozoso a su propia ciudad.

Verse 8

पितुः क्षयाहे सम्प्राप्ते निमंत्र्य स्वगुरुं नृपः । वसिष्ठं गृहमानिन्ये भोजयामास भक्तितः

Cuando llegó la observancia funeraria anual de su padre, el rey invitó a su propio venerado gurú Vasistha, lo llevó a su casa con honor y lo alimentó con devoción.

Verse 9

रक्षसा सूदरूपेण संमिश्रितनरामिषम् । शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्

Al ver el plato de verduras puesto ante él, pero mezclado con carne humana por un rakshasa disfrazado de cocinero, el Gurú habló entonces.

Verse 10

गुरुरुवाच । धिक् त्वां नरामिषं राजंस्त्वयैतच्छद्मकारिणा । खलेनोपहृतं मह्यं ततो रक्षो भविष्यसि

El Gurú dijo: «¡Vergüenza sobre ti, oh rey, que vives de carne humana! Por tu engaño, lo que me era debido ha sido arrebatado por un malvado. Por ello, te convertirás en un rākṣasa (ser demoníaco)».

Verse 11

रक्षःकृतं च विज्ञाय तदैवं स गुरुस्तदा । पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्

Al comprender que el acto había sido cometido por un rākṣasa, el gurú reflexionó de nuevo en el acto y pronunció una maldición que duraría doce años.

Verse 12

स राजानुचितं शापं विज्ञाय क्रोधमूर्छितः । जलांजलिं समादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः

Al comprender que aquella maldición era impropia de un rey, quedó desfallecido por la ira. Tomando un puñado de agua en las palmas ahuecadas, se incorporó, dispuesto a maldecir a su propio gurú.

Verse 13

तदा च तत्प्रिया साध्वी मदयन्ती सुधर्मिणी । पतित्वा पादयोस्तस्य शापं तं हि न्यवारयत्

Entonces su amada—la virtuosa Madayantī, firme en el dharma—cayó a sus pies y detuvo aquella maldición, impidiendo que surtiera efecto.

Verse 14

ततो निवृत्तशापस्तु तस्या वचनगौरवात् । तत्याज पादयोरंभः पादौ कल्मषतां गतौ

Entonces, por el peso y la santidad de sus palabras, la maldición fue retirada. El agua a sus pies se apartó, y aquellos pies quedaron tocados por impureza.

Verse 15

ततःप्रभृति राजाभूत्स लोकेस्मिन्मुनीश्वराः । कल्मषांघ्रिरिति ख्यातः प्रभावात्तज्जलस्य हि

Desde entonces, oh excelentísimos sabios, aquel rey fue conocido en este mundo como “Kalmaṣāṅghri (de pies manchados de pecado)”, únicamente por la potencia de esa agua sagrada.

Verse 16

राजा मित्रसहः शापाद्गुरो ऋषिवरस्य हि । बभूव राक्षसो घोरो हिंसको वनगोचरः

Por la maldición de su venerable gurú—un sabio excelso—el rey Mitrasaha se convirtió en un terrible rākṣasa, un asesino violento que vagaba por el bosque.

Verse 17

स बिभ्रद्राक्षसं रूपं कालान्तकयमोपमम् । चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः

Asumiendo una forma semejante a la de un rākṣasa, parecida a Yama—el aniquilador al fin de los tiempos—este morador del bosque devoró a diversas criaturas, incluidos seres humanos y otras.

Verse 18

स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ । अपश्यदन्तकाकारो नवोढौ मुनिदम्पती

Una vez, en algún lugar de un bosque, aquel ser temible —con la apariencia de la Muerte— vio a una joven pareja de sabios recién casados, divirtiéndose juntos con deleite.

Verse 19

राक्षसः स नराहारः किशोरं मुनिनन्दनम् । जग्धुं जग्राह शापार्त्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा

Aquel rākṣasa antropófago, atormentado por la maldición, agarró al joven hijo del sabio para devorarlo, tal como un tigre atrapa a un cervatillo.

Verse 20

कुक्षौ गृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीता च तत्प्रिया । सा चक्रे प्रार्थनं तस्मै वदंती करुणं वचः

Al ver a su esposo atrapado y sujeto dentro de su vientre, su amada se asustó; y, pronunciando palabras llenas de compasión, le hizo una súplica sincera.

Verse 21

प्रार्थ्यमानोऽपि बहुशः पुरुषादः स निर्घृणः । चखाद शिर उत्कृत्य विप्रसूनोर्दुराशयः

Aunque se le suplicó repetidamente, aquel antropófago despiadado —de mente malvada— cortó la cabeza del hijo del brahmán y la devoró.

Verse 22

अथ साध्वी च सा दीना विलप्य भृशदुःखिता । आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे किलोल्बणाम्

Entonces aquella mujer virtuosa, desolada y llorando con hondo dolor, recogió los huesos de su esposo y, según se dice, preparó una gran y sobrecogedora pira funeraria.

Verse 23

भर्तारमनुगच्छन्ती संविशंती हुताशनम् । राजानं राक्षसाकारं सा शशाप द्विजाङ्गना

Siguiendo a su esposo y entrando en el fuego del sacrificio, la mujer brāhmaṇa maldijo al rey, que había asumido un talante y una apariencia demoníacos.

Verse 24

अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वं संगतो भवेः । तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती

«Desde hoy en adelante, si alguna vez te unes a otra mujer, entonces la muerte será tuya.» Dicho esto, Satī entró en el fuego llameante.

Verse 25

सोपि राजा गुरोश्शापमनुभूय कृतावधिम् । पुनः स्वरूपमास्थाय स्वगृहं मुदितो ययौ

Aquel rey también, tras soportar la maldición del gurú durante el tiempo señalado, recobró su verdadera forma y, lleno de gozo, regresó a su morada.

Verse 26

ज्ञात्वा विप्रसतीशापं मदयन्ती रतिप्रियम् । पतिं निवारयामास वैधव्यादतिबिभ्यती

Al conocer la maldición pronunciada por la casta esposa de un brahmán, Madayantī—amada de Ratipriya—contuvo a su esposo, temiendo en extremo la viudez.

Verse 27

अनपत्यो विनिर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः । विसृज्य सकलां लक्ष्मीं वनमेव जगाम ह

Sin descendencia y profundamente hastiado de los goces del reino, el soberano terrenal renunció a toda la prosperidad de Lakṣmī y, en verdad, se fue al bosque.

Verse 28

स्वपृष्ठतः समायान्तीं ब्रह्महत्यां सुदुःखदाम् । ददर्श विकटाकारां तर्जयन्ती मुहुर्मुहुः

Vio, a su espalda, a Brahmahatyā—el pecado aflictivo que trae dolor—acercándose: una forma monstruosa y terrible que lo amenazaba una y otra vez.

Verse 29

तस्या निर्भद्रमन्विच्छन् राजा निर्विण्णमानसः । चकार नानोपायान्स जपव्रतमखादिकान्

Buscando su bienestar y la liberación de la desdicha, el rey—con el ánimo abatido por la pena—emprendió muchos medios: japa de mantras, votos sagrados (vrata), sacrificios rituales (yajña) y otros.

Verse 30

नानोपायैर्यदा राज्ञस्तीर्थस्नानादिभिर्द्विजाः । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलां स ययौ तदा

Oh brāhmaṇas, cuando, pese a muchos remedios—como los baños en los tīrtha y otros ritos expiatorios—no se apaciguó para el rey el pecado de Brahmahatyā, entonces partió hacia Mithilā.

Verse 31

बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चितया परयार्दितः । ददर्श मुनिमायान्तं गौतमं पार्थिवश्च सः

Atormentado por la intensidad de la pira funeraria de ella, el rey salió al jardín exterior. Allí vio acercarse al sabio Gautama.

Verse 33

अभिसृत्य स राजेन्द्रो गौतमं विमलाशयम् । तद्दर्शनाप्तकिंचित्कः प्रणनाम मुहुर्मुहुः । अथ तत्पृष्टकुशलो दीर्घमुष्णं च निश्वसन् । तत्कृपादृष्टिसंप्राप्तसुख प्रोवाच तं नृपः

Acercándose el rey a Gautama, de intención inmaculada, con sólo verle obtuvo un leve alivio y, una y otra vez, se postró. Luego, cuando el sabio le preguntó por su bienestar, el soberano exhaló largos y ardientes suspiros y, confortado por la mirada compasiva de aquel santo vidente, le habló.

Verse 34

राजोवाच । मुने मां बाधते ह्येषा ब्रह्महत्या दुरत्यया । अलक्षिता परैस्तात तर्जयंती पदेपदे

Dijo el rey: «Oh sabio, me aflige este grave pecado de matar a un brāhmaṇa, difícil de superar. Aunque otros no lo perciban, venerable señor, me amenaza y me atormenta a cada paso».

Verse 35

यन्मया शापदग्धेन विप्रपुत्रश्च भक्षितः । तत्पापस्य न शान्तिर्हि प्रायश्चित्तसहस्रकैः

«Pues yo, abrasado por una maldición, llegué incluso a devorar al hijo de un brāhmaṇa; y no hay, en verdad, apaciguamiento para ese pecado, ni aun con miles de expiaciones».

Verse 36

नानोपायाः कृता मे हि तच्छान्त्यै भ्रमता मुने । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मम पापात्मनः किमु

Oh sabio, vagando he intentado en verdad muchos remedios para apaciguarlo; y, sin embargo, el pecado de brahmahatyā no se ha apartado de mí. ¿Qué puede hacerse por quien tiene el propio ser manchado por el pecado?

Verse 37

अद्य मे जन्मसाफल्यं संप्राप्तमिव लक्षये । यतस्त्वद्दर्शनादेव ममानन्दभरोऽभवत्

Hoy siento como si el propósito de mi nacimiento se hubiera cumplido; pues con solo contemplarte, una plenitud desbordante de dicha ha surgido en mi interior.

Verse 38

अद्य मे तवपादाब्ज शरणस्य कृतैनसः । शांतिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्

Hoy me acojo a tus pies de loto, aunque soy quien ha cometido faltas. Oh Señor noble, concédeme la paz, por la cual pueda alcanzar la dicha verdadera.

Verse 39

सूत उवाच । इति राज्ञा समादिष्टो गौतमः करुणार्द्रधीः । समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्

Dijo Sūta: Así, ordenado por el rey, Gautama —de mente enternecida por la compasión— prescribió entonces la debida expiación para aquellos terribles pecados.

Verse 40

गौतम उवाच । साधु राजेन्द्र धन्योसि महाघेभ्यो भयन्त्यज । शिवे शास्तरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम्

Dijo Gautama: «Bien hecho, oh rey de reyes: eres verdaderamente bendito. Desecha el temor incluso a los pecados más graves. Para los devotos que se refugian en Śiva, el Señor divino y Maestro, ¿dónde puede quedar el miedo en quienes buscan amparo?»

Verse 41

शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम् । महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं शिवालयम्

Escucha, oh Rey de gran fortuna: hay otra región sagrada y afamada, llamada Gokarṇa, morada de Śiva, célebre por destruir incluso los pecados más graves.

Verse 42

तत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि । महाबलाभिधानेन शिवः संनिहितः स्वयम्

En ese lugar sagrado, los pecadores no hallan dónde afirmarse; ni siquiera los más poderosos entre los grandes pueden permanecer allí con orgullo. Pues bajo el nombre de “Mahābala”, el propio Śiva mora allí, presente en persona.

Verse 43

सर्वेषां शिवलिंगानां सार्वभौमो महाबलः । चतुर्युगे चतुर्वर्णस्सर्वपापापहारकः

Entre todos los Śiva-liṅgas, éste es el soberano, de fuerza suprema. En los cuatro yugas, y para las gentes de las cuatro varṇas, elimina todo pecado.

Verse 44

पश्चिमाम्बुधितीरस्थं गोकर्णं तीर्थमुत्तमम् । तत्रास्ति शिवलिंगं तन्महापातकनाशकम्

En la orilla occidental del océano se halla Gokarṇa, un tīrtha excelso. Allí hay un Śiva-liṅga que destruye incluso los mayores pecados.

Verse 46

तथा त्वमपि राजेन्द्र गोकर्ण गिरिशालयम् । गत्वा सम्पूज्य तल्लिंगं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाः

Así también tú, oh rey excelso, ve a Gokarṇa, morada de Girīśa (el Señor Śiva). Tras adorar debidamente ese Liṅga, alcanzarás el estado de haber cumplido el verdadero propósito de la vida.

Verse 47

तत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकन्त्वमाप्नुयाः

Allí, tras bañarte en todos esos tīrtha sagrados y adorar al Señor Śiva, el Grande y Poderoso, quedarás libre de todo pecado y alcanzarás el mundo de Śiva.

Verse 48

सूत उवाच । इत्यादिष्टः स मुनिना गौतमेन महात्मना । महाहृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

Dijo Sūta: Instruido así por el sabio Gautama, de gran alma, el rey, con el corazón colmado de inmensa alegría, partió y se encaminó hacia Gokarṇa.

Verse 49

तत्र तीर्थेषु सुस्नात्वा समभ्यर्च्य महाबलम् । निर्धूताशेषपापौघोऽलभच्छंभोः परम्पदम्

Allí, tras bañarse debidamente en los tīrtha sagrados y adorar como es debido al Señor Grande y Poderoso, sacudió por completo la inundación de pecados y alcanzó la morada suprema de Śambhu: la liberación concedida por la gracia de Śiva.

Verse 50

य इमां शृणुयान्नित्यं महाबलकथां प्रियाम् । त्रिसप्तकुलजैस्सार्द्धं शिवलोके व्रजत्यसौ

Quien escuche cada día este amado relato del Mahābala (el gran poder del Señor Śiva), esa persona—junto con los nacidos en veintiuna generaciones de su linaje—alcanza Śivaloka.

Verse 51

इति वश्च समाख्यातं माहात्म्यं परमाद्भुतम् । महाबलस्य गिरिशलिंगस्य निखिलाघहृत्

Así os he narrado la gloria supremamente maravillosa del Girīśa-Liṅga de Mahābala, que borra por completo todos los pecados.