Prakarana 9

Verse 168 (चौपाई)

मूदेउँ नयन त्रसित जब भयउँ। पुनि चितवत कोसलपुर गयऊँ।। मोहि बिलोकि राम मुसुकाहीं। बिहँसत तुरत गयउँ मुख माहीं।। उदर माझ सुनु अंडज राया। देखेउँ बहु ब्रह्मांड निकाया।। अति बिचित्र तहँ लोक अनेका। रचना अधिक एक ते एका।। कोटिन्ह चतुरानन गौरीसा। अगनित उडगन रबि रजनीसा।। अगनित लोकपाल जम काला। अगनित भूधर भूमि बिसाला।। सागर सरि सर बिपिन अपारा। नाना भाँति सृष्टि बिस्तारा।। सुर मुनि सिद्ध नाग नर किंनर। चारि प्रकार जीव सचराचर।।

mūdeuṁ nayan trasit jab bhayauṁ, puni citavat kosalapura gayauṁ. mohi biloki rāma musukāhīṁ, bihaṁsat turata gayauṁ mukha māhīṁ. udara mājha sunu aṇḍaja rāyā, dekheuṁ bahu brahmāṇḍa nikāyā. ati bicitra tahaṁ loka anekā, racanā adhika eka te ekā. koṭinhiṁ caturānana gaurīsā, aganita uḍagana rabi rajanīsā. aganita lokapāla jama kālā, aganita bhūdhara bhūmi bisālā. sāgara sari sara bipina apārā, nānā bhāँti sṛṣṭi bistārā. sura muni siddha nāga nara kiṁnara, cāri prakāra jīva sacarācara.

Cuando el miedo me invadió, cerré los ojos; y al mirar de nuevo, me hallé en Ayodhyā. Rāma me miró y sonrió; y, al reír, al instante estuve dentro de Su boca. Dentro de Su vientre —escucha, oh rey de las aves— contemplé huestes y más huestes de universos. Había mundos incontables, maravillosísimos, cada creación más vasta que la anterior: millones de Brahmās de cuatro rostros y de Śivas; innumerables estrellas, soles y lunas; innumerables guardianes de las direcciones, Yamas y tiempos; innumerables montañas y anchas tierras; océanos sin límite, ríos, lagos y bosques; la creación desplegada en infinitas variedades: dioses, sabios, seres perfectos, serpientes, hombres y Kinnaras, y la vida cuádruple, móvil e inmóvil.

Verse 169 (दोहा/सोरठा)

जो नहिं देखा नहिं सुना जो मनहूँ न समाइ। सो सब अद्भुत देखेउँ बरनि कवनि बिधि जाइ।।80(क)।। एक एक ब्रह्मांड महुँ रहउँ बरष सत एक। एहि बिधि देखत फिरउँ मैं अंड कटाह अनेक।।80(ख)।।

jo nahiṁ dekhā nahiṁ sunā jo manahūṁ na samāi, so saba adbhuta dekheuṁ barani kavan bidhi jāi. 80(ka) eka eka brahmāṇḍa mahuṁ rahauṁ baraṣa sata eka, ehi bidhi dekhat phirauṁ maiṁ aṇḍa kaṭāha aneka. 80(kha)

Lo que jamás se vio ni se oyó, lo que ni siquiera la mente puede contener: toda esa maravilla la vi; ¿cómo podría describirse? En cada universo permanecí cien años completos; así vagué, contemplando innumerables “cáscaras de huevo” cósmicas, una tras otra.

Verse 170 (चौपाई)

लोक लोक प्रति भिन्न बिधाता। भिन्न बिष्नु सिव मनु दिसित्राता।। नर गंधर्ब भूत बेताला। किंनर निसिचर पसु खग ब्याला।। देव दनुज गन नाना जाती। सकल जीव तहँ आनहि भाँती।। महि सरि सागर सर गिरि नाना। सब प्रपंच तहँ आनइ आना।। अंडकोस प्रति प्रति निज रुपा। देखेउँ जिनस अनेक अनूपा।। अवधपुरी प्रति भुवन निनारी। सरजू भिन्न भिन्न नर नारी।। दसरथ कौसल्या सुनु ताता। बिबिध रूप भरतादिक भ्राता।। प्रति ब्रह्मांड राम अवतारा। देखउँ बालबिनोद अपारा।।

loka loka prati bhinna bidhātā, bhinna biṣṇu siva manu disitrātā. nara gandharba bhūta betālā, kiṁnara nisicara pasu khaga byālā. deva danuja gana nānā jātī, sakala jīva tahaṁ ānahi bhāँtī. mahi sari sāgara sara giri nānā, saba prapañca tahaṁ ānai ānā. aṇḍakosa prati prati nija rūpā, dekheuṁ jinasa aneka anūpā. avadhapurī prati bhuvana ninārī, sarajū bhinna bhinna nara nārī. dasaratha kausalya sunu tātā, bibidha rūpa bharatādika bhrātā. prati brahmāṇḍa rāma avatārā, dekhauṁ bāla-binoda apārā.

En mundo tras mundo, el creador era distinto; distintos eran Viṣṇu, Śiva, Manu y los guardianes de las direcciones. Había hombres, Gandharvas, fantasmas y Vetālas; Kinnaras, demonios, bestias, aves y serpientes; dioses y asuras de muchas clases: toda suerte de seres vivientes, en incontables formas. Había tierras, ríos, océanos, lagos y montañas: todo el andamiaje de la existencia, cada cual a su modo. En cada huevo cósmico vi variedades distintas e incomparables. En cada universo reconocí una Ayodhyā; también el Sarayū era diferente, con hombres y mujeres distintos. Daśaratha y Kauśalyā —escucha, oh amado— y los hermanos comenzando por Bharata aparecían en formas variadas. En cada universo vi el descenso de Rāma y Su ilimitado juego infantil.

Verse 171 (दोहा/सोरठा)

भिन्न भिन्न मै दीख सबु अति बिचित्र हरिजान। अगनित भुवन फिरेउँ प्रभु राम न देखेउँ आन।।81(क)।। सोइ सिसुपन सोइ सोभा सोइ कृपाल रघुबीर। भुवन भुवन देखत फिरउँ प्रेरित मोह समीर।।81(ख)

bhinna bhinna maiṁ dīkha sabu ati bicitra harijān, aganita bhuvana phireuṁ prabhu rāma na dekheuṁ ān. 81(ka) soi sisupan soi sobhā soi kṛpāla raghubīra, bhuvana bhuvana dekhat phirauṁ prerita moha samīra. 81(kha)

Todo era distinto —cada cosa maravillosa a su manera—, oh siervo de Hari. Recorrí innumerables mundos, y sin embargo no vi a nadie sino al Señor Rāma. La misma infancia, la misma belleza, el mismo héroe compasivo de Raghu: impulsado por el viento del engaño, vagué de mundo en mundo, todavía buscando.

Verse 172 (चौपाई)

भ्रमत मोहि ब्रह्मांड अनेका। बीते मनहुँ कल्प सत एका।। फिरत फिरत निज आश्रम आयउँ। तहँ पुनि रहि कछु काल गवाँयउँ।। निज प्रभु जन्म अवध सुनि पायउँ। निर्भर प्रेम हरषि उठि धायउँ।। देखउँ जन्म महोत्सव जाई। जेहि बिधि प्रथम कहा मैं गाई।। राम उदर देखेउँ जग नाना। देखत बनइ न जाइ बखाना।। तहँ पुनि देखेउँ राम सुजाना। माया पति कृपाल भगवाना।। करउँ बिचार बहोरि बहोरी। मोह कलिल ब्यापित मति मोरी।। उभय घरी महँ मैं सब देखा। भयउँ भ्रमित मन मोह बिसेषा।।

bhramat mohi brahmāṇḍa anekā, bīte manahuṁ kalpa sata ekā. phirat phirat nija āśrama āyauṁ, tahaṁ puni rahi kachu kāla gavāँyauṁ. nija prabhu janma avadha suni pāyauṁ, nirbhara prema haraṣi uṭhi dhāyauṁ. dekhauṁ janma mahotsava jāī, jehi bidhi prathama kahā maiṁ gāī. rāma udara dekheuṁ jaga nānā, dekhat banai na jāi bakhānā. tahaṁ puni dekheuṁ rāma sujānā, māyā pati kṛpāla bhagavānā. karauṁ bicāra bahori bahorī, moha kalila byāpita mati morī. ubhau ghari mahaँ maiṁ saba dekhā, bhayauṁ bhramita mana moha biseṣā.

Mientras vagaba por incontables universos, me pareció que habían pasado cien yugas. Andando y andando, regresé a mi ermita y permanecí allí algún tiempo. Entonces oí del nacimiento de mi Señor en Ayodhyā; con amor sin límites me alcé gozoso y corrí a contemplar la fiesta de Su nacimiento, tal como lo relaté al comienzo de mi historia. De nuevo vi en el vientre de Rāma los muchos mundos —tantos que, aunque mire, no pueden describirse. Y allí otra vez contemplé a Rāma, el Omnisciente, el Señor compasivo, dueño de la māyā. Reflexiono una y otra vez, y sin embargo mi entendimiento se enturbia en el fango del engaño. En ambos estados lo vi todo, y mi mente quedó especialmente desconcertada.

Verse 173 (दोहा/सोरठा)

देखि कृपाल बिकल मोहि बिहँसे तब रघुबीर। बिहँसतहीं मुख बाहेर आयउँ सुनु मतिधीर।।82(क)।।

dekhi kṛpāla bikala mohi bihaṁse taba raghubīra | bihaṁsatahiṁ mukha bāhera āyuṁ sunu matidhīra ||82(ka)||

Al verme sobrecogido, el Héroe Compasivo de la estirpe de Raghu sonrió. En el mismo instante en que sonrió, salí de Su boca —escucha, oh de mente firme.

Verse 174 (चौपाई)

सोइ लरिकाई मो सन करन लगे पुनि राम। कोटि भाँति समुझावउँ मनु न लहइ बिश्राम।।82(ख)।।

soi larikāī mo sana karana lage puni rāma | koṭi bhāṁti samujhāvuṁ manu na lahai biśrāma ||82(kha)||

Entonces Rama volvió a jugar conmigo de aquel modo infantil. Procuro comprenderlo de incontables maneras, y sin embargo mi mente no halla sosiego.

Verse 175 (दोहा/सोरठा)

देखि चरित यह सो प्रभुताई। समुझत देह दसा बिसराई।। धरनि परेउँ मुख आव न बाता। त्राहि त्राहि आरत जन त्राता।। प्रेमाकुल प्रभु मोहि बिलोकी। निज माया प्रभुता तब रोकी।। कर सरोज प्रभु मम सिर धरेऊ। दीनदयाल सकल दुख हरेऊ।। कीन्ह राम मोहि बिगत बिमोहा। सेवक सुखद कृपा संदोहा।। प्रभुता प्रथम बिचारि बिचारी। मन महँ होइ हरष अति भारी।। भगत बछलता प्रभु कै देखी। उपजी मम उर प्रीति बिसेषी।। सजल नयन पुलकित कर जोरी। कीन्हिउँ बहु बिधि बिनय बहोरी।।

dekhi carita yaha so prabhutāī | samujhata deha dasā bisarāī || dharani pareuṁ mukha āva na bātā | trāhi trāhi ārata jana trātā || premākula prabhu mohi bilokī | nija māyā prabhutā taba rokī || kara saroja prabhu mama sira dhareū | dīnadayāla sakala dukha hareū || kīnha rāma mohi bigata bimoha | sevaka sukhada kṛpā saṁdoha || prabhutā prathama bicāri bicārī | mana mahaṁ hoi haraṣa ati bhārī || bhagata bachalatā prabhu kai dekhī | upajī mama ura prīti biseṣī || sajala nayana pulakita kara jorī | kīnhiuṁ bahu bidhi binaya bahorī ||

Beholding that act—such sovereign majesty—I understood, and forgot the body’s condition. I fell upon the earth; no words came to my mouth: “Save me, save me, O rescuer of the afflicted!” The Lord, stirred with love, looked upon me; then He checked His own majesty by His māyā. Placing His lotus-hand upon my head, the Merciful to the lowly removed all my sorrow. Rama freed me from delusion—He, a heap of grace, who gives joy to His servant. When I first reflected on His lordship, my heart swelled with immense gladness; but seeing the Lord’s tenderness for devotees, a special love arose within me. With tears in my eyes, my hands joined and my body thrilled, I again and again offered supplication in many ways.

Verse 176 (चौपाई)

सुनि सप्रेम मम बानी देखि दीन निज दास। बचन सुखद गंभीर मृदु बोले रमानिवास।।83(क)।।

suni saprema mama bānī dekhi dīna nija dāsa | bacana sukhada gambhīra mṛdu bole ramānivāsa ||83(ka)||

Al oír mis palabras amorosas y ver a Su propio siervo tan desvalido, la Morada de Lakshmi habló—con palabras suaves, profundas y apaciguadoras.

Verse 177 (दोहा/सोरठा)

काकभसुंडि मागु बर अति प्रसन्न मोहि जानि। अनिमादिक सिधि अपर रिधि मोच्छ सकल सुख खानि।।83(ख)।।

kāka-bhasuṇḍi māgu bara ati prasanna mohi jāni | aṇimādika sidhi apara ridhi moccha sakala sukha khāni ||83(kha)||

«Kakbhushundi, pide una gracia», dijo, sabiendo cuán complacido me hallaba: «las perfecciones que comienzan con aṇimā, otras riquezas, la liberación, un tesoro de toda dicha».

Verse 178 (चौपाई)

एवमस्तु कहि रघुकुलनायक। बोले बचन परम सुखदायक।। सुनु बायस तैं सहज सयाना। काहे न मागसि अस बरदाना।। सब सुख खानि भगति तैं मागी। नहिं जग कोउ तोहि सम बड़भागी।। जो मुनि कोटि जतन नहिं लहहीं। जे जप जोग अनल तन दहहीं।। रीझेउँ देखि तोरि चतुराई। मागेहु भगति मोहि अति भाई।। सुनु बिहंग प्रसाद अब मोरें। सब सुभ गुन बसिहहिं उर तोरें।। भगति ग्यान बिग्यान बिरागा। जोग चरित्र रहस्य बिभागा।। जानब तैं सबही कर भेदा। मम प्रसाद नहिं साधन खेदा।।

evamastu kahi raghukulanāyaka | बोले bacana parama sukhadāyaka || sunu bāyasa taiṁ sahaja sayānā | kāhe na māgasi asa baradānā || saba sukha khāni bhagati taiṁ māgī | nahiṁ jaga kou tohi sama baṛabhāgī || jo muni koṭi jatana nahiṁ lahahīṁ | je japa joga anala tana dahahīṁ || rīझeuँ dekhi tori caturāī | māgehu bhagati mohi ati bhāī || sunu bihaṅga prasāda aba moreṁ | saba subha guna basihahiṁ ura toreṁ || bhagati gyāna bigyāna birāgā | joga caritra rahasya bibhāgā || jānaba taiṁ sabahī kara bhedā | mama prasāda nahiṁ sādhana kheḍā ||

Diciendo: «Así sea», el Señor de la estirpe de Raghu pronunció palabras que otorgan el supremo deleite: «Escucha, oh cuervo—sabio por naturaleza—, ¿por qué no pedirías tal gracia? La devoción es la mina misma de toda felicidad; nadie en el mundo es tan afortunado como tú. Lo que innumerables sabios no alcanzan pese a inmenso esfuerzo—abrasando el cuerpo con austeridad, repetición del Nombre y yoga—, Yo te lo he concedido, complacido por tu discernimiento: pediste devoción, que Me es sumamente querida. Escucha, oh ave: por Mi gracia, todas las nobles virtudes habitarán en tu corazón— devoción, conocimiento, discernimiento realizado, desapego, yoga, conducta santa y las divisiones de los misterios interiores. Conocerás las distinciones de todo; por Mi gracia no habrá para ti cansancio en el empeño espiritual».

Verse 179 (दोहा/सोरठा)

माया संभव भ्रम सब अब न ब्यापिहहिं तोहि। जानेसु ब्रह्म अनादि अज अगुन गुनाकर मोहि।।85(क)।। मोहि भगत प्रिय संतत अस बिचारि सुनु काग। कायँ बचन मन मम पद करेसु अचल अनुराग।।85(ख)।।

māyā saṁbhava bhrama saba aba na byāpihahiṁ tohi | jānesu brahma anādi aja aguna guṇākara mohi ||85(ka)|| mohi bhagata priya saṁtata asa bicāri sunu kāga | kāyaṁ bacana mana mama pada karesu acala anurāga ||85(kha)||

Todos los engaños nacidos de la māyā ya no te afligirán, pues Me conocerás como Brahman—sin comienzo, no nacido—más allá de las cualidades, y sin embargo el tesoro mismo de las cualidades. Mis devotos Me son siempre queridos: guarda siempre este pensamiento, oh cuervo; con cuerpo, palabra y mente, fija un amor inamovible en Mis pies.

Verse 180 (चौपाई)

अब सुनु परम बिमल मम बानी। सत्य सुगम निगमादि बखानी।। निज सिद्धांत सुनावउँ तोही। सुनु मन धरु सब तजि भजु मोही।। मम माया संभव संसारा। जीव चराचर बिबिधि प्रकारा।। सब मम प्रिय सब मम उपजाए। सब ते अधिक मनुज मोहि भाए।। तिन्ह महँ द्विज द्विज महँ श्रुतिधारी। तिन्ह महुँ निगम धरम अनुसारी।। तिन्ह महँ प्रिय बिरक्त पुनि ग्यानी। ग्यानिहु ते अति प्रिय बिग्यानी।। तिन्ह ते पुनि मोहि प्रिय निज दासा। जेहि गति मोरि न दूसरि आसा।। पुनि पुनि सत्य कहउँ तोहि पाहीं। मोहि सेवक सम प्रिय कोउ नाहीं।। भगति हीन बिरंचि किन होई। सब जीवहु सम प्रिय मोहि सोई।। भगतिवंत अति नीचउ प्रानी। मोहि प्रानप्रिय असि मम बानी।।

aba sunu parama bimala mama bānī | satya sugama nigamādi bakhānī || nija siddhānta sunāvaüṁ tohī | sunu mana dharu saba taji bhaju mohī || mama māyā saṁbhava saṁsārā | jīva carācara bibidhi prakārā || saba mama priya saba mama upajāe | saba te adhika manuja mohi bhāe || tinha maṁha dvija dvija maṁha śrutidhārī | tinha mahuṁ nigama dharama anusārī || tinha maṁha priya birakta puni gyānī | gyānihu te ati priya bigyānī || tinha te puni mohi priya nija dāsā | jehi gati mori na dūsari āsā || puni puni satya kahauṁ tohi pāhīṁ | mohi sevaka sama priya kou nāhīṁ || bhagati hīna birañci kina hoī | saba jīvahu sama priya mohi soī || bhagativanta ati nīcau prānī | mohi prānapriya asi mama bānī ||

Ahora escucha Mi palabra supremamente pura—verdadera, fácil de comprender, y proclamada por los Vedas y los demás. Te diré Mi doctrina establecida: guárdala en tu corazón—renunciando a todo lo demás, adórame. Este mundo surge de Mi māyā, con seres móviles e inmóviles de muchas clases. Todos Me son queridos, pues todos nacen de Mí; y sin embargo, entre todos, el humano Me complace más. Entre los humanos, los dos veces nacidos; entre ellos, los portadores de la śruti; entre éstos, quienes siguen el dharma védico. Entre ellos, los desapegados y los conocedores; y más queridos que los meros conocedores son los de discernimiento realizado. Pero aún más querido Me es Mi propio siervo, cuya única esperanza es Mi senda. Una y otra vez te digo la verdad: nadie Me es tan querido como Mi siervo. Aunque alguien fuese Brahmā, sin devoción ¿qué es? Tal es querido para Mí sólo como cualquier otra criatura. Pero un devoto—aunque sea de la condición más baja—Me es querido como Mi propia vida: tal es Mi palabra.

Verse 181 (दोहा/सोरठा)

सुचि सुसील सेवक सुमति प्रिय कहु काहि न लाग। श्रुति पुरान कह नीति असि सावधान सुनु काग।।86।।

suci susīla sevaka sumati priya kahu kāhi na lāga | śruti purāna kaha nīti asi sāvadhāna sunu kāga ||86||

¿Quién no amaría a un siervo que es puro, de conducta suave y de juicio recto? La Śruti y los Purāṇas proclaman esto como norma de la recta conducta: atiende, oh cuervo.

Verse 182 (चौपाई)

एक पिता के बिपुल कुमारा। होहिं पृथक गुन सील अचारा।। कोउ पंडिंत कोउ तापस ग्याता। कोउ धनवंत सूर कोउ दाता।। कोउ सर्बग्य धर्मरत कोई। सब पर पितहि प्रीति सम होई।। कोउ पितु भगत बचन मन कर्मा। सपनेहुँ जान न दूसर धर्मा।। सो सुत प्रिय पितु प्रान समाना। जद्यपि सो सब भाँति अयाना।। एहि बिधि जीव चराचर जेते। त्रिजग देव नर असुर समेते।। अखिल बिस्व यह मोर उपाया। सब पर मोहि बराबरि दाया।। तिन्ह महँ जो परिहरि मद माया। भजै मोहि मन बच अरू काया।।

eka pitā ke bipula kumārā | hohiṁ pṛthaka guna sīla acārā || kou paṇḍiṁta kou tāpasa gyātā | kou dhanavanta sūra kou dātā || kou sarbagya dharmarata koī | saba para pitahi prīti sama hoī || kou pitu bhagata bacana mana karmā | sapanehuँ jāna na dūsara dharmā || so suta priya pitu prāna samānā | jadyapi so saba bhāँti ayānā || ehi bidhi jīva carācara jete | trijaga deva nara asura samete || akhila bisva yaha mora upāyā | saba para mohi barābari dāyā || tinha maṁha jo parihari mada māyā | bhajai mohi mana baca arū kāyā ||

De un mismo padre pueden nacer muchos hijos, cada cual distinto en cualidades, temperamento y conducta: uno erudito, otro asceta conocedor; uno rico, otro heroico, otro dadivoso; uno de vasta sabiduría, otro entregado a la rectitud—y aun así el afecto del padre es igual hacia todos. Pero si un hijo es devoto del padre en palabra, mente y obra, sin conocer otro deber ni siquiera en sueños, ese hijo llega a ser querido para el padre como su propia vida—aunque sea ignorante en todo lo demás. Así ocurre con todos los seres, móviles e inmóviles, en los tres mundos—dioses, humanos y demonios por igual: este universo entero es Mi creación, y Mi compasión es igual hacia todos. Con todo, entre ellos, quien abandona el orgullo y el engaño y Me adora con mente, palabra y cuerpo—(ése Me es especialmente querido).

Verse 183 (दोहा/सोरठा)

पुरूष नपुंसक नारि वा जीव चराचर कोइ। सर्ब भाव भज कपट तजि मोहि परम प्रिय सोइ।।87(क)।। सत्य कहउँ खग तोहि सुचि सेवक मम प्रानप्रिय। अस बिचारि भजु मोहि परिहरि आस भरोस सब।।87(ख)।।

puruṣa napuṃsaka nāri vā jīva carācara koi | sarba bhāva bhaja kapaṭa taji mohi parama priya soi ||87(k)|| satya kahauṁ khaga tohi suci sevaka mama prāṇa-priya | asa bicāri bhaju mohi parihari āsa bharosa saba ||87(kh)||

Sea varón, mujer o de sexo neutro—cualquier criatura, móvil o inmóvil—, quien Me adore con todo el corazón, desechando todo engaño, Me es supremamente querido. Te digo la verdad, oh Rey de las aves: el siervo puro y sincero Me es querido como la vida misma. Por eso, reflexiona así y adórame, abandonando toda otra esperanza y apoyo.

Verse 184 (चौपाई)

कबहूँ काल न ब्यापिहि तोही। सुमिरेसु भजेसु निरंतर मोही।। प्रभु बचनामृत सुनि न अघाऊँ। तनु पुलकित मन अति हरषाऊँ।। सो सुख जानइ मन अरु काना। नहिं रसना पहिं जाइ बखाना।। प्रभु सोभा सुख जानहिं नयना। कहि किमि सकहिं तिन्हहि नहिं बयना।। बहु बिधि मोहि प्रबोधि सुख देई। लगे करन सिसु कौतुक तेई।। सजल नयन कछु मुख करि रूखा। चितइ मातु लागी अति भूखा।। देखि मातु आतुर उठि धाई। कहि मृदु बचन लिए उर लाई।। गोद राखि कराव पय पाना। रघुपति चरित ललित कर गाना।।

kabhū̃ kāla na byāpihi tohī | sumiresu bhajesu niraṃtara mohī || prabhu bacanāmṛta suni na aghāū̃ | tanu pulakita mana ati haraṣāū̃ || so sukha jānai mana aru kānā | nahiṁ rasanā pahiṁ jāi bakhānā || prabhu sobhā sukha jānahim̐ nayanā | kahi kimi sakahim̐ tinhahi nahiṁ bayanā || bahu bidhi mohi prabodhi sukha deī | lage karana sisu kautuka teī || sajala nayana kachu mukha kari rūkhā | citai mātu lāgī ati bhūkhā || dekhi mātu ātura uṭhi dhāī | kahi mṛdu bacana liye ura lāī || goda rākhi karāva paya pānā | raghupati carita lalita kari gānā ||

Jamás te afligirá el Tiempo, si me recuerdas y me adoras sin cesar. Oyendo las palabras-nectarinas del Señor, no me sacio; se estremece mi cuerpo y mi mente rebosa de dicha. Esa bienaventuranza la conocen la mente y el oído; la lengua no alcanza a expresarla. Los ojos conocen la hermosura y el deleite del Señor; ¿cómo podrían decirlo, si no tienen palabras? De muchas maneras Él me despertó y me otorgó gozo—como un niño absorto en el juego. Con los ojos llenos de lágrimas y, a veces, con un semblante severo fingido, miraba—como quien, muy hambriento, observa a su madre. Al verlo, la madre, afligida, corre hacia él; con palabras suaves lo estrecha contra su pecho. Sentándolo en su regazo, le da de beber leche y canta las graciosas hazañas del Señor de Raghu.

Verse 185 (दोहा/सोरठा)

जेहि सुख लागि पुरारि असुभ बेष कृत सिव सुखद। अवधपुरी नर नारि तेहि सुख महुँ संतत मगन।।88(क)।। सोइ सुख लवलेस जिन्ह बारक सपनेहुँ लहेउ। ते नहिं गनहिं खगेस ब्रह्मसुखहि सज्जन सुमति।।88(ख)।।

jehi sukha lāgi purāri asubha beṣa kṛta siva sukhada | avadhapurī nara nāri tehi sukha mahuṁ saṃtata magana ||88(k)|| soi sukha lava-lesa jinha bāraka sapanehū̃ laheu | te nahiṁ ganahiṁ khagesa brahmasukhahi sajjana sumati ||88(kh)||

Por esa dicha, aun Shiva—enemigo de Tripura—toma áspera apariencia de asceta; y, sin embargo, los hombres y mujeres de Ayodhya permanecen siempre sumergidos en ese mismo gozo. Quienes han obtenido siquiera un leve rastro de ella—ya de niños, ya en un sueño—¡oh Señor de las aves!, los sabios y virtuosos no tienen por nada la llamada dicha del Brahman.

Verse 186 (चौपाई)

मैं पुनि अवध रहेउँ कछु काला। देखेउँ बालबिनोद रसाला।। राम प्रसाद भगति बर पायउँ। प्रभु पद बंदि निजाश्रम आयउँ।। तब ते मोहि न ब्यापी माया। जब ते रघुनायक अपनाया।। यह सब गुप्त चरित मैं गावा। हरि मायाँ जिमि मोहि नचावा।। निज अनुभव अब कहउँ खगेसा। बिनु हरि भजन न जाहि कलेसा।। राम कृपा बिनु सुनु खगराई। जानि न जाइ राम प्रभुताई।। जानें बिनु न होइ परतीती। बिनु परतीति होइ नहिं प्रीती।। प्रीति बिना नहिं भगति दिढ़ाई। जिमि खगपति जल कै चिकनाई।।

maiṁ puni avadha raheuṁ kachu kālā | dekheuṁ bāla-binoda rasālā || rāma prasāda bhagati bara pāyauṁ | prabhu pada bandi nijāśrama āyauṁ || taba te mohi na byāpī māyā | jaba te raghunāyaka apanāyā || yaha saba gupta carita maiṁ gāvā | hari māyāṁ jimi mohi nacāvā || nija anubhava aba kahauṁ khagesā | binu hari bhajana na jāhi kalesā || rāma kṛpā binu sunu khagarāī | jāni na jāi rāma prabhutāī || jāneṁ binu na hoi paratītī | binu paratīti hoi nahiṁ prītī || prīti binā nahiṁ bhagati diṛhāī | jimi khagapati jala kai cikanāī ||

Yo también permanecí algún tiempo en Ayodhya y contemplé los juegos infantiles del Señor, colmados de rasa. Por la gracia de Rama obtuve el don de la bhakti; postrándome a los pies del Señor, regresé a mi propio eremitorio. Desde entonces Māyā no me dominó, desde el instante en que el Señor de Raghu me tomó por suyo. Todas estas tramas ocultas he cantado: cómo la Māyā de Hari me hizo danzar. Ahora hablo por experiencia propia, ¡oh Rey de las aves!: sin la adoración de Hari, la aflicción no se va. Sin la gracia de Rama—escucha, ¡oh rey de las aves!—no puede conocerse la soberanía de Rama. Sin conocer, no nace la convicción; sin convicción, no nace el amor. Sin amor, la devoción no tiene firmeza—como, ¡oh señor de las aves!, la resbaladiza inconstancia del agua.

Verse 187 (दोहा/सोरठा)

बिनु गुर होइ कि ग्यान ग्यान कि होइ बिराग बिनु। गावहिं बेद पुरान सुख कि लहिअ हरि भगति बिनु।।89(क)।। कोउ बिश्राम कि पाव तात सहज संतोष बिनु। चलै कि जल बिनु नाव कोटि जतन पचि पचि मरिअ।।89(ख)।।

binu guru hoi ki gyāna gyāna ki hoi birāga binu | gāvahiṁ beda purāna sukha ki lahi-a hari bhagati binu ||89(k)|| kou bisrāma ki pāva tāta sahaja saṃtoṣa binu | calai ki jala binu nāva koṭi jatana paci paci mari-a ||89(kh)||

¿Puede haber conocimiento sin Guru? ¿Y qué es el conocimiento sin desapego? Aunque uno cante los Vedas y los Purāṇas, ¿puede alcanzarse la dicha sin devoción a Hari? ¿Puede alguien hallar reposo, querido amigo, sin contentamiento natural? ¿Puede moverse una barca sin agua?—aunque se hagan millones de esfuerzos, uno sólo se consume y muere.