Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।।।

evam uktas tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |

vimāna-sūrya-saṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||

tataḥ kāñcana-citrāṅgaṃ vaiḍūrya-maṇi-vedikam |

kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||

pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |

śobhitaṃ kāñcanair harmyaiḥ hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||

prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |

ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||

yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |

bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyaiḥ muktā-rajata-śobhitaiḥ ||

talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaiḍūryaiś ca varāsanaiḥ |

mahārha-āstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||

Así interpelado por Rāma, Vibhīṣaṇa, señor de los Rākṣasas, ordenó con presteza que trajeran el vimāna resplandeciente como el sol. Entonces apareció aquel carro celeste: con paneles de oro y plataformas incrustadas de gemas vaiḍūrya, rodeado de torrecillas y brillando como plata por todas partes; adornado con pálidos gallardetes y estandartes, espléndido con mansiones doradas ornadas con lotos de oro; cubierto de redes de cascabeles, con ventanas engastadas de perlas, ceñido por hileras de campanas de dulce sonido en derredor. Con forma de la cumbre del monte Meru, forjado por Viśvakarman, resplandecía con grandes palacios embellecidos con perlas y plata; sus pisos estaban labrados con cristal, provisto de asientos finos con vaiḍūrya, y de costosos tapices y abundantes riquezas.

उपस्थापयbring / have brought
उपस्थापय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-√स्था (धातु) + णिच् (causative)
Formलोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन (2nd person singular)
मेfor me
मे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, एकवचन, चतुर्थी/षष्ठी-रूप (Dative/Genitive singular), अत्र चतुर्थ्यर्थे (for me)
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
विमानम्aerial car
विमानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया-विभक्ति (Accusative singular)
राक्षसेश्वरO lord of the Rakshasas
राक्षसेश्वर:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराक्षस + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative singular), समासः: राक्षसानाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)
कृतकार्यस्यof (one) who has accomplished the task
कृतकार्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootकृत + कार्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी-विभक्ति (Genitive singular), समासः: कृतं कार्यं यस्य (कर्मधारय), विशेषण (of me)
मेof me / my
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, एकवचन, षष्ठी-विभक्ति (Genitive singular)
वासःdwelling / staying
वासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति (Nominative singular)
कथम्how
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)
स्यात्could be / would be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
सम्मतःapproved / acceptable
सम्मतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√मन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (Nominative singular), विधेय (predicate adjective)

Noble Vibheeshana! Please permit me to go. I am honoured by you, my friend. Do not be angry or feel sorry. Let me do my duty."

R
Rāma
V
Vibhīṣaṇa
R
Rākṣasas
V
Vimāna (Puṣpaka)
V
Viśvakarman
M
Meru

FAQs

Right use of power and wealth: splendor is presented as ordered service to dharmic aims (Rāma’s return to rightful duties), not as indulgence.

After Rāma asks for transport, Vibhīṣaṇa hastily summons the radiant Puṣpaka vimāna; the text describes its magnificence and craftsmanship.

Vibhīṣaṇa’s prompt obedience and service-minded kingship; the narrative also highlights sacred craftsmanship (Viśvakarman) supporting righteous action.