Sarga 57

Verse 1

स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।।।

Hanumān, veloz como el Viento, sin cansancio, saltó sobre el océano del cielo como una gran nave que cruza el mar: la luna era un loto blanco, el sol un ave acuática; las estrellas propicias, cisnes; las nubes, algas flotantes y riberas herbosas; las constelaciones y planetas, peces y cocodrilos; y los resplandores, como lotos y utpalas plenamente abiertos.

Verse 2

स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।5.57.1।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।5.57.2।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।5.57.3।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।5.57.4।।

Hanumān, veloz como el Viento e incansable, saltó por el cielo como si fuera un océano cruzado por una nave inmensa: la luna era como un loto blanco, el sol como un ave acuática; las estrellas auspiciosas, como cisnes; las nubes, como algas y riberas verdes; Punarvasu, como un gran pez; Marte, como un poderoso cocodrilo; Airāvata, como una gran isla; y Svātī, como un cisne que se desliza. Sus olas, alzadas por ráfagas, y sus aguas, frescas como rayos de luna, despertaban lotos y nenúfares como si fueran nāgas, yakṣas y gandharvas.

Verse 3

स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।5.57.1।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।5.57.2।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।5.57.3।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।5.57.4।।

Por aquel “océano del cielo”, Hanumān—veloz como el viento—saltó sin fatiga, como una gran nave que cruza el mar. Los cielos parecían aguas enfriadas por los rayos de la luna, con oleajes levantados por ráfagas de viento, y con Nāgas, Yakṣas y Gandharvas como lotos y nenúfares plenamente despiertos.

Verse 4

स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।5.57.1।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।5.57.2।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।5.57.3।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।5.57.4।।

Hanumān, veloz como el Viento, incansable, cruzó el océano del cielo sin límites, como una gran nave que atraviesa el mar.

Verse 5

ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवोल्लिखन्।हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम्।।।।मारुतस्यात्मजः श्रीमान्कपिर्व्योमचरो महान्।हनुमान्मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति।।।।

El glorioso Hanumān —gran mono, hijo de Māruta, que se mueve por el cielo— avanzaba como si devorara el espacio, como si rozara la luna, como si arrebatara el firmamento estrellado junto con el disco del sol, y como si arrastrara consigo bancos de nubes.

Verse 6

ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवोल्लिखन्।हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम्।।5.57.5।।मारुतस्यात्मजः श्रीमान्कपिर्व्योमचरो महान्।हनुमान्मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति।।5.57.6।।

Hanumān, el glorioso hijo de Māruta, el gran mono que surca el firmamento, avanza como si devorara el espacio y arrastrara tras de sí las redes de nubes.

Verse 7

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च।हरितारुणवर्णानि महाभ्राणि चकाशिरे।।।।

Las grandes nubes resplandecían en diversos tonos: pálidos y rojizos, azules y de rojo profundo, y de un rojo verdoso, mostrando con brillo sus colores.

Verse 8

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते।।।।

Entrando una y otra vez en los bancos de nubes y saliendo de nuevo, ora oculto, ora resplandeciente, se veía como la luna.

Verse 9

विविधाभ्रघनापन्नगोचरो धवलाम्बरः।दृश्यादृश्यतनुर्वीरस्तदा चन्द्रायतेऽम्बरे।।।।

En el cielo de blancura radiante, moviéndose entre densas y variadas masas de nubes, el héroe—cuyo cuerpo aparecía y desaparecía—parecía entonces la luna en los cielos.

Verse 10

तार्क्ष्यायमाणो गगने बभासे वायुनन्दनः।दारयन्मेघबृन्दानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।।।।नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः।

El hijo del Viento resplandecía en el cielo como Garuḍa, hendiendo racimos de nubes, desapareciendo y reapareciendo una y otra vez, y rugiendo con gran estruendo, como el trueno de los nubarrones.

Verse 11

प्रवरान्राक्षसान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः।।।।आकुलां नगरीं कृत्वा व्यथयित्वा च रावणम्।अर्दयित्वा बलं घोरं वैदेहीमभिवाद्य च।।।।आजगाम महातेजाः पुनर्मध्येन सागरम्।

Habiendo dado muerte a los eminentes Rākṣasas y difundido la fama de su propio nombre, tras sumir la ciudad en confusión y afligir a Rāvaṇa al quebrantar sus terribles huestes, el poderoso Hanumān saludó reverente a Vaidehī y partió de nuevo por el corazón del océano.

Verse 12

प्रवरान्राक्षसान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः।।5.57.11।।आकुलां नगरीं कृत्वा व्यथयित्वा च रावणम्।अर्दयित्वा बलं घोरं वैदेहीमभिवाद्य च।।5.57.12।।आजगाम महातेजाः पुनर्मध्येन सागरम्।

Habiendo matado a los eminentes Rākṣasas y extendido la fama de su propio nombre, tras poner la ciudad en confusión y angustiar a Rāvaṇa al aplastar sus fuerzas espantosas, el radiante Hanumān saludó con reverencia a Vaidehī y avanzó de nuevo por el centro del océano.

Verse 13

पर्वतेन्द्रं सुनाभं च समुपस्पृश्य वीर्यवान्।।।।ज्यामुक्त इव नाराचो महावेगोऽभ्युपागतः।

El valeroso rozó al soberano monte Sunābha y, luego, se lanzó con gran ímpetu, como una flecha soltada de la cuerda del arco.

Verse 14

स किञ्चिदनुसम्प्राप्तः समालोक्य महागिरिम्।।।।महेन्द्रं मेघसङ्काशं ननाद हरिपुङ्गवः।

Al acercarse un poco y contemplar el gran monte Mahendra, semejante a una nube, el más excelso de los monos lanzó un rugido triunfal.

Verse 15

स पूरयामास कपिर्दिशो दश समन्ततः।।।।नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः।

Con su gran rugido, semejante al trueno de las nubes, el mono llenó por doquier las diez direcciones.

Verse 16

स तं देशमनुप्राप्तः सुहृद्धर्शनलालसः।।।।ननाद हरिशार्दूलो लाङ्गूलं चाप्यकम्पयत्।

Al llegar a aquel lugar, anhelando ver a sus amigos, el tigre entre los monos rugió con fuerza y también sacudió su cola.

Verse 17

तस्य नानद्यमानस्य सुपर्णचरिते पथि।।।।फलतीवास्य घोषेण गगनं सार्कमण्डलम्।

Mientras rugía por el sendero hollado por Suparṇa (Garuḍa), el cielo—junto con el disco del sol—parecía, por aquel estruendo, como si fuera a partirse.

Verse 18

ये तु तत्रोत्तरे तीरे समुद्रस्य महाबलाः।।।।पूर्वं संविष्ठिताश्शूरा वायुपुत्रदिदृक्षवः।महतो वातनुन्नस्य तोयदस्येव गर्जितम्।।।।शुश्रुवुस्ते तदा घोषमूरुवेगं हनूमतः।

Entonces aquellos valientes y poderosos vānaras, que desde antes aguardaban en la orilla norte del océano, deseosos de ver al hijo de Vāyu, oyeron el clamor de Hanumān: como el trueno de una gran nube de tormenta empujada por el viento, nacido del ímpetu de sus muslos al precipitarse.

Verse 19

ये तु तत्रोत्तरे तीरे समुद्रस्य महाबलाः।।5.57.18।।पूर्वं संविष्ठिताश्शूरा वायुपुत्रदिदृक्षवः।महतो वातनुन्नस्य तोयदस्येव गर्जितम्।।5.57.19।।शुश्रुवुस्ते तदा घोषमूरुवेगं हनूमतः।

Aquellos poderosos y heroicos vānaras, ya apostados en la ribera norte del océano y anhelando ver al hijo de Vāyu, oyeron en ese instante el gran rugido de Hanumān—como el trueno de una nube de lluvia empujada por el viento—nacido de la fuerza y la velocidad de sus miembros en carrera.

Verse 20

ते दीनमनसस्सर्वे शुश्रुवुः काननौकसः।।।।वानरेन्द्रस्य निर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम्।

Todos aquellos vānaras moradores del bosque, con el ánimo abatido, oyeron el poderoso clamor de su señor—semejante al retumbar de las nubes de tormenta.

Verse 21

निशम्य नदतो नादं वानरास्ते समन्ततः।।।।बभूवुरुत्सुकास्सर्वे सुहृद्धर्शनकाङ्क्षिणः।

Al oír aquel clamor resonante, los vānaras de todas partes se llenaron de anhelo, deseosos de ver a su amigo.

Verse 22

जाम्बवान् स हरिश्रेष्ठः प्रीतिसंहृष्टमानसः।।।।उपामन्त्र्य हरीन् सर्वानिदं वचनमब्रवीत्।

Entonces Jāmbavān, el más excelso de los vānaras, con el corazón exultante de gozo, convocó a todos los monos y pronunció estas palabras.

Verse 23

सर्वथा कृतकार्योऽसौ हनुमान्नात्र संशयः।।।।न ह्यस्याकृतकार्यस्य नाद एवंविधो भवेत्।

«Sin duda Hanumān ha cumplido su misión por completo; no hay duda. Pues si su obra no estuviera hecha, no brotaría de él un clamor como éste.»

Verse 24

तस्य बाहूरुवेगं च निनादं च महात्मनः।।।।निशम्य हरयो हृष्टाः समुत्पेतुस्ततस्ततः।

Al oír el impetuoso vigor de los brazos y muslos del magnánimo, y su clamor resonante, los vānaras, llenos de júbilo, saltaron de un lado a otro.

Verse 25

ते नगाग्रान्नगाग्राणि शिखराच्छिखराणि च।।।।प्रहृष्टाः समपद्यन्त हनूमन्तं दिदृक्षवः।

Regocijados y ansiosos por contemplar a Hanumān, saltaron de copa en copa de los árboles y de cumbre en cumbre de las montañas.

Verse 26

ते प्रीताः पादपाग्रेषु गृह्य शाखाः सुविष्ठिताः।।।।वासांसीव प्रशाखाश्च समाविध्यन्त वानराः।

Complacidos, los vānaras se asentaron en las copas de los árboles; aferraron las ramas y sacudieron los extendidos ramajes como si fueran vestiduras agitadas en señal de bienvenida.

Verse 27

गिरिगह्वरसंलीनो यथा गर्जति मारुतः।।।।एवं जगर्ज बलवान् हनुमान्मारुतात्मजः।

Como el viento que truena al quedar encerrado en las cavernas de la montaña, así rugió el poderoso Hanumān, hijo del dios del Viento.

Verse 28

तमभ्रघनसङ्काशमापतन्तं महाकपिम्।।।।दृष्ट्वा ते वानरास्सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा।

Al ver a aquel gran mono precipitarse, semejante a una densa masa de nubes, todos los vānaras se detuvieron entonces con las manos juntas en reverencia.

Verse 29

ततस्तु वेगवांस्तस्य गिरेर्गिरिनिभः कपिः।।।।निपपात महेन्द्रस्य शिखरे पादपाकुले।

Entonces aquel veloz kapi, de figura semejante a una montaña, descendió sobre la cumbre del Mahendra, poblada de árboles.

Verse 30

हर्षेणापूर्यमाणोऽसौ रम्ये पर्वतनिर्झरे।।।।छिन्नपक्ष इवाऽकाशात्पपात धरणीधरः।

Lleno de júbilo, descendió del cielo a la orilla de un hermoso arroyo de montaña, como una montaña a la que le han cercenado las alas y cae desde el firmamento.

Verse 31

ततस्ते प्रीतमनसस्सर्वे वानरपुङ्गवाः।।।।हनुमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे।परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः।।।।

Entonces todos los caudillos Vānara, con el corazón complacido, se reunieron en torno al magnánimo Hanumān y permanecieron a su lado; y, rodeándolo así, se colmaron de la dicha más alta.

Verse 32

ततस्ते प्रीतमनसस्सर्वे वानरपुङ्गवाः।।5.57.31।।हनुमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे।परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः।।5.57.32।।

Entonces todos los jefes Vānara, gozosos de corazón, rodearon al magnánimo Hanumān y se mantuvieron junto a él; y, reunidos en torno suyo, alcanzaron la felicidad suprema.

Verse 33

प्रहृष्टवदना स्सर्वे तमरोगमुपागतम्।उपायनानि चादाय मूलानि च फलानि च।।।।प्रत्यर्चयन् हरिश्रेष्ठं हरयो मारुतात्मजम्।

Todos los Vānaras, con el rostro radiante de alegría, al verlo regresar ileso, honraron al hijo del Dios del Viento, el mejor de los monos, ofreciéndole presentes, raíces y frutos.

Verse 34

हनुमांस्तु गुरून् वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा।।।।कुमारमङ्गदं चैव सोऽवन्दत महाकपिः।

Entonces Hanumān, el gran mono, se inclinó ante los ancianos y maestros—con Jāmbavān a la cabeza—y también rindió homenaje al joven príncipe Aṅgada.

Verse 35

स ताभ्यां पूजितः पूज्यः कपिभिश्च प्रसादितः।।।।दृष्टा सीतेति विक्रान्त स्संक्षेपेण न्यवेदयत्।

Honrado por aquellos jefes y complacido también por los vānaras, el valiente Hanumān informó brevemente: «He visto a Sītā».

Verse 36

निषसाद च हस्तेन गृहीत्वा वालिनस्सुतम्।।।।रमणीये वनोद्देशे महेन्द्रस्य गिरेस्तदा।

Luego, tomando de la mano al hijo de Vāli, se sentó en un hermoso paraje boscoso del monte Mahendra.

Verse 37

हनुमानब्रवीद्धृष्टस्तदा तान्वानरर्षभान्।।।।अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा।रक्षमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता।।।।एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा।उपवासपरिश्रान्ता जटिला मलिना कृशा।।।।

Entonces Hanumān, lleno de gozo, habló a aquellos jefes de los vānaras, fuertes como toros: «Vi a Sītā, hija de Janaka, en la arboleda de Aśoka—sin mancha, pero custodiada por rākṣasīs terribles. Con una sola trenza, joven y anhelando ver a Rāma, está agotada por el ayuno: el cabello enmarañado, el cuerpo manchado y muy delgada».

Verse 38

हनुमानब्रवीद्धृष्टस्तदा तान्वानरर्षभान्।।5.57.37।।अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा।रक्षमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता।।5.57.38।।एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा।उपवासपरिश्रान्ता जटिला मलिना कृशा।।5.57.39।।

De nuevo Hanumān reiteró su informe: Sītā, hija de Janaka, fue vista en la arboleda de Aśoka—sin mancha, pero custodiada por rākṣasīs aterradoras.

Verse 39

हनुमानब्रवीद्धृष्टस्तदा तान्वानरर्षभान्।।5.57.37।।अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा।रक्षमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता।।5.57.38।।एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा।उपवासपरिश्रान्ता जटिला मलिना कृशा।।5.57.39।।

Llevaba una sola trenza; aún joven, anhelaba contemplar a Rāma. Agotada por el ayuno, con el cabello enmarañado, manchada y delgada: tal era su estado.

Verse 40

ततो दृष्टेति वचनं महार्थममृतोपमम्।निशम्य मारुतेस्सर्वे मुदिता वानराभवन्।।।।

Entonces, al oír las palabras de Māruti—«Ha sido vista»—tan llenas de sentido y semejantes al néctar, todos los vānaras se llenaron de alegría.

Verse 41

क्ष्वेलन्त्यन्ये नदन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये महाबलाः।चक्रुः किलकिलामन्ये प्रतिगर्जन्ति चापरे।।।।

Unos poderosos vānaras aullaban, otros parloteaban, otros rugían; algunos lanzaban chillidos agudos y otros respondían con rugidos resonantes.

Verse 42

केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः कपिकुञ्जराः।आयताञ्चितदीर्घाणि लाङ्गूलानि प्रविव्यधुः।।।।

Algunos monos, como elefantes entre los simios, rebosantes de júbilo, alzaron bien alto sus colas y golpearon el suelo con sus colas largas y esbeltas.

Verse 43

अपरे च हनूमन्तं वानरा वारणोपमम्।आप्लुत्य गिरिशृङ्गेभ्यस्संस्पृशन्ति स्म हर्षिताः।।।।

Otros, llenos de júbilo, saltaron desde las cumbres de los montes y abrazaron a Hanumān, semejante a un elefante en poder.

Verse 44

उक्तवाक्यं हनूमन्तमङ्गदस्तमथाब्रवीत्।सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वचनमुत्तमम्।।।।

Entonces Aṅgada se dirigió a Hanumān, cuyas palabras ya habían sido dichas; y, en medio de todos los héroes vánaras, pronunció una respuesta excelente.

Verse 45

सत्त्वे वीर्ये न ते कश्चित्समो वानर विद्यते।यदवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनरागतः।।।।

¡Oh Vānara! En fuerza y valor nadie entre los monos es tu igual, pues saltaste el vasto océano y regresaste de nuevo.

Verse 46

अहो स्वामिनि ते भक्तिरहो वीर्यमहो धृतिः।दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी।।।।दिष्ट्या त्यक्ष्यति काकुत्स्थ श्शोकं सीतावियोगजम्।

¡Ah, cuán grande es tu devoción a tu señor; ah, tu valor y tu firme constancia! Por buena fortuna has visto a la ilustre reina, esposa de Rāma. Por esa misma fortuna, el Kakutstha desechará el dolor nacido de la separación de Sītā.

Verse 47

ततोऽङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः।।।।परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाश्शिलाः।

Entonces los vánaras, gozosos, rodearon a Aṅgada, a Hanumān y a Jāmbavān; y, en su alegría, tomaron asiento sobre las anchas rocas.

Verse 48

श्रोतुकामास्समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः।।।।दर्शनं चापि लङ्कायास्सीताया रावणस्य च।तस्थुः प्राञ्जलयस्सर्वे हनुमद्वचनोन्मुखाः।।।।

Deseosos de oír el cruce del océano, y también la visión de Laṅkā, de Sītā y de Rāvaṇa, todos los más excelsos vānara permanecieron en pie con las manos juntas, atentos a las palabras de Hanumān.

Verse 49

श्रोतुकामास्समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः।।5.57.48।।दर्शनं चापि लङ्कायास्सीताया रावणस्य च।तस्थुः प्राञ्जलयस्सर्वे हनुमद्वचनोन्मुखाः।।5.57.49।।

Deseosos de oír el cruce del océano y lo que se vio en Laṅkā —a Sītā y también a Rāvaṇa—, todos los principales vānara se mantuvieron con las manos juntas, concentrados en las palabras de Hanumān.

Verse 50

तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान् वानरैर्बहुभिर्वृतः।उपास्यमानो विबुधैर्दिवि देवपतिर्यथा।।।।

Allí se hallaba el espléndido Aṅgada, rodeado de muchos vānara, atendido como el señor de los dioses en el cielo, servido por los seres celestiales.

Verse 51

हनूमता कीर्तिमता यशस्विना तथाङ्गदेनाङ्गदबद्धबाहुना।मुदा तदाऽध्यासितमुन्नतं महन्महीधराग्रं ज्वलितं श्रियाभवत्।।।।

Entonces el alto y gran pico de la montaña, alegremente ocupado por el célebre Hanumān y por el renombrado Aṅgada, cuyos brazos lucían brazaletes, resplandeció con esplendor.