Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम्

Sugriva on Surveying the Earth’s Regions

पुनरावर्तमानस्तु वालिनाऽभिद्रुतोद्रुतम्।दिशस्तस्यास्ततो भूयः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्।विन्ध्यपादपसङ्कीर्णां चन्दनद्रुमशोभिताम्।।।।

punar āvartamānas tu vālinābhidruto drutam |

diśas tasyās tato bhūyaḥ prasthito dakṣiṇāṁ diśam |

vindhyapādapasaṅkīrṇāṁ candanadrumaśobhitām ||

Volví a cambiar de rumbo; y mientras Vālī me perseguía con rapidez, me aparté de aquella dirección y corrí hacia el sur, colmado de las sierras Vindhya y embellecido por los árboles de sándalo.

पुनरावर्तमानःturning back again
पुनरावर्तमानः:
Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपुनर् (अव्यय) + आ-वृत् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्तः, पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘पुनः आवर्तमान’ (turning back again)
तुindeed/but
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपात
वालिनाby Vali
वालिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवालिन्/वालि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्
अभिद्रुतःchased
अभिद्रुतः:
Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअभि-द्रु/द्रव् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
उद्रुतम्swiftly
उद्रुतम्:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउद्-द्रु/द्रव् (धातु)
Formक्रियाविशेषण-प्रयोगः; नपुंसक-द्वितीया एकवचनरूपेण अव्ययीभावः (very fast)
दिशःdirection
दिशः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश्/दिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम् (दिशम्-अर्थे वैदिक/छान्दस-रूपम्)
तस्याःof that
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, षष्ठी (Genitive), एकवचनम्; दिशः-सम्बन्धः
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्
भूयःagain
भूयः:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरर्थक (again/further)
प्रस्थितःset out
प्रस्थितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु)
Formलङ्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; अर्थतः ‘प्रास्थाम्’
दक्षिणाम्southern
दक्षिणाम्:
Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; दिशम्-विशेषणम्
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश्/दिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
विन्ध्यपादपसङ्कीर्णाम्filled with Vindhya trees
विन्ध्यपादपसङ्कीर्णाम्:
Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक) + पादप (प्रातिपदिक) + सङ्कीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (विन्ध्य-पादपैः सङ्कीर्णा); स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; दक्षिणां दिशम्-विशेषणम्
चन्दनद्रुमशोभिताम्adorned with sandal trees
चन्दनद्रुमशोभिताम्:
Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootचन्दन (प्रातिपदिक) + द्रुम (प्रातिपदिक) + शोभित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (चन्दन-द्रुमैः शोभिता); स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; दिशम्-विशेषणम्

'I was looking at the trees and mountains in the southern direction, I reached the western quarter pursued by Vali.

V
Vālī
S
Southern quarter (Dakṣiṇā diś)
V
Vindhya

FAQs

Dharma is guided action under pressure—Sugrīva keeps seeking a non-violent escape route, aiming for safety rather than retaliation.

Sugrīva narrates how he shifted from the eastern route to the southern direction while being chased by Vālī.

Resourcefulness and restraint—choosing flight and refuge-seeking over destructive confrontation.