Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थंसा वानरी लक्ष्मणमप्रमेयम्।पुन स्सखेदं मदविह्वलञ्चभर्तुर्हितं वाक्यमिदं बभाषे।।।।

ity ēvam uktvā vacanaṁ mahārthaṁ sā vānarī lakṣmaṇam apramēyam |

punaḥ sakhēdaṁ madavihvalaṁ ca bhartuḥ hitaṁ vākyam idaṁ babhāṣē ||

Habiendo dicho así palabras de gran peso a Lakṣmaṇa, de poder inconmensurable, la reina vánara—juguetona y, no obstante, turbada por la embriaguez—volvió a pronunciar este consejo para el bien de su esposo.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), 'having said'
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
महा-अर्थम्of great import
महा-अर्थम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (महान् अर्थः = very meaningful)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
वानरीfemale monkey
वानरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवानरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अप्रमेयम्unfathomable
अप्रमेयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअप्रमेय (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (न प्रमेयः)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb: again)
सखेदम्with dejection
सखेदम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/भाव)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + खेद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (खेदेन सह)
मद-विह्वलम्overcome by intoxication
मद-विह्वलम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/भाव)
TypeAdjective
Rootमद (प्रातिपदिक) + विह्वल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (मदेन विह्वलम्)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
भर्तुःof (her) husband/lord
भर्तुः:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
हितम्beneficial
हितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहित (प्रातिपदिक; √धा/√हि? as adjective 'beneficial')
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वाक्यम्statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
बभाषेspoke
बभाषे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Overcome by drunkenness, Tara once again spoke to Lakshmana of unfathomable prowess, in a meaningful way keeping in view the welfare of her playful and drunken lord:

T
Tārā
L
Lakṣmaṇa
S
Sugrīva

FAQs

Dharma includes speaking timely, beneficial counsel (hita-vacana), even amid personal or courtly distractions, to protect rightful obligations and relationships.

The narrator marks a transition: after her initial reasoning, Tārā continues advising Lakṣmaṇa with Sugrīva’s welfare in view.

Hita-bhāṣitā (beneficial speech)—Tārā’s ability to counsel responsibly in a tense moment.