Sarga 77

Verse 1

गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।

Cuando Rāma Bhārgava hubo partido, Rāma, hijo de Daśaratha, con el ánimo sereno, puso el arco junto con su flecha en la mano de Varuṇa, de poder inconmensurable.

Verse 2

अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन्। पितरं विह्वलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दन:।।1.77.2।।

Después, Rāma, deleite de los Raghu, tras saludar a Vasiṣṭha y a los demás ṛṣis, y al ver a su padre afligido, le habló.

Verse 3

जामदग्न्यो गतो राम: प्रयातु चतुरङ्गिणी।अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता।।1.77.3।।

«Jāmadagnya Rāma (Paraśurāma) se ha marchado. Que el ejército de cuatro divisiones, bajo tu mando, avance hacia Ayodhyā.»

Verse 4

सन्दिशस्व महाराज सेनां त्वच्छासने स्थिताम्।शासनं काङ्क्षते सेना चातकालिर्जलं यथा।।1.77.4।।

Oh Mahārāja, da tu orden al ejército que permanece dispuesto bajo tu autoridad; pues el ejército anhela tu mandato como las hileras de aves cātaka anhelan el agua.

Verse 5

रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।

Al oír las palabras de Rāma, el rey Daśaratha abrazó a su hijo con ambos brazos y, con ternura, besó (aspiró) la cabeza de Rāghava.

Verse 6

रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।

Al oír: «Rāma (Paraśurāma) se ha marchado», el rey se alegró en gran manera; entonces sintió que tanto su hijo como él mismo habían renacido.

Verse 7

चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।

Entonces apremió a aquel ejército y, sin demora, se encaminó a la ciudad, hermosa con estandartes y banderas, resonante con el clamor de las trompetas.

Verse 8

चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।

Sus calzadas reales, rociadas con agua, eran encantadoras y estaban colmadas de flores esparcidas; y los ciudadanos, de rostro radiante ante la entrada del rey, pronunciaban aclamaciones auspiciosas.

Verse 9

पौरै: प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभि:। पुत्रैरनुगत श्श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशा: ।।1.77.9।। प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं पुनः।

Recibido desde lejos por los moradores de la ciudad—ciudadanos y brahmanes por igual—el ilustre rey, de gran fama, seguido por sus espléndidos hijos, volvió a entrar en su palacio, resplandeciente como el Himavat.

Verse 10

ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।

En su morada, el rey se regocijó con su pueblo y sus parientes, pues habían sido debidamente honrados y gratamente agasajados. Kauśalyā, Sumitrā y la esbelta Kaikeyī—junto con las demás damas reales—se ocuparon de recibir a las novias.

Verse 11

ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।

En su morada, el rey se regocijó con su pueblo y sus parientes, pues habían sido debidamente honrados y gratamente agasajados. Kauśalyā, Sumitrā y la esbelta Kaikeyī—junto con las demás damas reales—se ocuparon de recibir a las novias.

Verse 12

ततस्सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्।कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नय:।।1.77.12।।

Después, las reinas recibieron a la muy afortunada Sītā y a la ilustre Ūrmilā, así como a las dos hijas de Kuśadhvaja.

Verse 13

मङ्गलालम्भनैश्चापि शोभिता: क्षौमवासस:। देवतायतनान्याशु सर्वास्ता: प्रत्यपूजयन्।।1.77.13।।

Con objetos auspiciosos en las manos y resplandecientes con finas vestiduras de lino, todas ellas acudieron presto a rendir culto en los santuarios de las deidades.

Verse 14

अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।

Entonces todas las princesas, tras rendir una y otra vez reverencia a quienes merecen veneración, entraron en sus respectivas moradas, espléndidas como el palacio de Kubera. Y, habiendo satisfecho a los más excelsos brāhmaṇas con dones de vacas, riquezas y grano, ellas—gozosas—pasaron en privado tiempo junto a sus esposos.

Verse 15

अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।

Entonces todas las princesas, tras rendir una y otra vez reverencia a quienes merecen veneración, entraron en sus respectivas moradas, espléndidas como el palacio de Kubera. Y, habiendo satisfecho a los más excelsos brāhmaṇas con dones de vacas, riquezas y grano, ellas—gozosas—pasaron en privado tiempo junto a sus esposos.

Verse 16

कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि ।कृतदारा: कृतास्त्राश्च सधना: ससुहृज्जना:।।1.77.16।।शुश्रूषमाणा: पितरं वर्तयन्ति नरर्षभा:।

Aquellos príncipes, magnánimos e inigualables en la tierra por su valor, ya casados, adiestrados en las armas y provistos de riquezas, se movían con sus amigos mientras servían y atendían a su padre, el mejor de los hombres.

Verse 17

कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथ: सुतम्।1.77.17।।भरतं कैकयीपुत्र मब्रवीद्रघुनन्दन:।

Pasado algún tiempo, el rey Daśaratha—gozo del linaje de Raghu—se dirigió a su hijo Bharata, nacido de Kaikeyī.

Verse 18

अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक।।1.77.18।।त्वां नेतुमागतो वीर युधाजिन्मातुलस्तव।

«Hijo mío, aquí se hospeda el hijo del rey de Kekaya—tu tío materno Yudhājit—, oh valiente; ha venido para llevarte consigo.»

Verse 19

प्रार्थितस्तेन धर्मज्ञ मिधिलायामहं तथा।।1.77.19।।ऋषिमध्ये तु तस्य त्वं प्रीतिं कर्तुमिहार्हसि।

«Oh conocedor del dharma, en Mithilā, en medio de los ṛṣis, él me lo pidió; por ello, aquí debes complacerlo concediendo su ruego.»

Verse 20

श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।

Al oír las palabras de Daśaratha, Bharata—hijo de Kaikeyī—hizo reverencia a su padre y a Rāma, abrazó a Lakṣmaṇa y entonces emprendió la partida junto con Śatrughna.

Verse 21

श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।

El valeroso Bharata, el mejor de los hombres, tras despedirse de su padre, de Rāma—incansable en la acción—y también de las madres, partió acompañado de Śatrughna.

Verse 22

आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम्।मातृश्चापि नरश्रेष्ठ श्शत्रुघ्नसहितो ययौ।।1.77.22।।

El valeroso Bharata, el mejor de los hombres, tras despedirse de su padre, de Rāma—incansable en la acción—y también de las madres, partió acompañado de Śatrughna.

Verse 23

गते तु भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबल:।पितरं देवसंङ्काशं पूजयामासतुस्तदा।।1.77.23।।

Cuando Bharata partió, Rāma y el poderoso Lakṣmaṇa continuaron entonces honrando y sirviendo a su padre, resplandeciente como un dios.

Verse 24

पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वश:। चकार रामो धर्मात्मा प्रियाणि च हितानि च।।1.77.24।।

Teniendo por suprema la orden de su padre, el justo Rāma cumplió por completo los deberes del reino, haciendo lo que era a la vez grato y beneficioso para el bienestar del pueblo.

Verse 25

मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रित:।गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत।।1.77.25।।

Con estricta disciplina de sí mismo, cumplió sus deberes hacia sus madres; y a su debido tiempo atendía también—y velaba por—sus responsabilidades hacia los mayores y los maestros espirituales.

Verse 26

एवं दशरथ: प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा।रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिन:।।1.77.26।।

Así, Daśaratha quedó complacido; también los brāhmaṇas y los ciudadanos—en verdad todos los habitantes del reino—se alegraron por el carácter y la conducta de Rāma.

Verse 27

तेषामतियशा लोके राम स्सत्यपराक्रमः।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तर:।।1.77.27।।

En el mundo llegó a ser grandemente célebre entre ellos; Rāma, cuyo valor se funda en la verdad, se mostró superior en virtudes, como el Autoengendrado Brahmā para todos los seres.

Verse 28

रामस्तु सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून् ।मनस्स्वी तद्गतस्तस्याः नित्यं हृदि समर्पित:।।1.77.28।।

Rāma, junto con Sītā, gozó de muchas estaciones; noble de mente, siempre vuelto hacia ella, la llevaba constantemente ofrecida en su corazón.

Verse 29

प्रिया तु सीता रामस्य दारा: पितृकृता इति।गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभ्यवर्धत।।1.77.29।।

Aunque Sītā se convirtió en esposa de Rāma por disposición de su padre, ella le fue cada vez más querida; por sus virtudes y también por su hermosura, su amor creció aún más.

Verse 30

तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते।अन्तर्जातमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा।।1.77.30।।

Y para Sītā, su esposo ocupaba su corazón por partida doble; aun los pensamientos nacidos dentro se manifestaban con claridad, de corazón a corazón, por mutua comprensión.

Verse 31

Maithilī Sītā, hija de Janaka, le era aún más querida; en hermosura igualaba a las diosas, y en su forma encarnada parecía la misma Śrī (Lakṣmī).

Verse 32

गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।

Unido a aquella encantadora princesa, la excelsa hija de un rey, Rāma, hijo del regio ṛṣi (Daśaratha), resplandeció sobremanera, como Viṣṇu, señor de los inmortales, radiante en compañía de Śrī (Lakṣmī).