Sarga 61

Verse 1

विश्वामित्रो महात्माथ प्रस्थितान् प्रेक्ष्य तानृषीन्।अब्रवीन्नरशार्दूलस्सर्वांस्तान्वनवासिन:।।।।

Entonces, el de gran alma Vishvamitra, al ver partir a esos sabios del bosque, habló dirigiéndose a Rama, el tigre entre los hombres.

Verse 2

महान्विघ्न: प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम्।दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तप:।।1.61.2।।

Ha surgido un gran obstáculo, venido del rumbo del sur. Vayamos, pues, a otra región; allí emprenderemos nuestras austeridades.

Verse 3

पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मन:।सुखं तपश्चरिष्याम: परं तद्धि तपोवनम्।।।।

Oh magnánimos, en la vasta región occidental—en Puṣkara—practicaremos austeridades en paz; pues ése es, en verdad, un excelso bosque de penitencia.

Verse 4

एवमुक्त्वा महातेजा: पुष्करेषु महामुनि:।तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशन:।।।।

Dicho esto, el gran muni de inmenso fulgor, morando en Puṣkara, practicó austeridades feroces e inconquistables, sustentándose de raíces y frutos.

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्नृप:।अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे।।।।

Justo en ese tiempo, el rey que gobernaba Ayodhyā—conocido como Ambarīṣa—comenzó la empresa de celebrar un sacrificio (yajña).

Verse 6

तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह।प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत्।।।।

Mientras el rey oficiaba como sacrificante, Indra se llevó el animal destinado al sacrificio. Al desaparecer la víctima, el sacerdote dijo al rey estas palabras.

Verse 7

पशुरद्य हृतो राजन् प्रणष्टस्तव दुर्नयात् ।अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ।।।।

Oh rey, hoy ha sido arrebatada la víctima, y por tu mal gobierno se ha perdido sin remedio. Oh señor de los hombres, las faltas abaten al rey que no protege.

Verse 8

प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ ।आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत्कर्म प्रवर्तते।।।।

Oh el mejor de los hombres, esto exige una gran expiación: trae de inmediato el animal —o un sustituto humano— para que la obra del sacrificio prosiga.

Verse 9

उपाध्यायवचश्श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभ।अन्वियेष महाबुद्धि: पशुं गोभिस्सहस्रश:।।।।

Al oír las palabras del preceptor, aquel rey, de gran entendimiento, salió en busca de una víctima, ofreciendo miles de vacas a cambio.

Verse 10

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च।आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।।।स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।भृगुतुंदे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह।।।।

Oh niño, oh Rama, deleite del linaje de Raghu, buscando por tierras, ciudades, bosques y ermitas sagradas, el rey finalmente vio al sabio Richika sentado en Bhrigutunda con su esposa e hijos.

Verse 11

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च।आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।1.61.10।। स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।भृगुतुंदे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह।।1.61.11।।

Oh niño, oh Rama, deleite del linaje de Raghu, buscando por tierras, ciudades, bosques y ermitas sagradas, el rey finalmente vio al sabio Richika sentado en Bhrigutunda con su esposa e hijos.

Verse 12

तमुवाच महातेजा: प्रणम्याभिप्रसाद्य च।ब्रह्मर्षिं तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभ:।।।।पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलमृचीकं तमिदं वच:।

Entonces, el rey sabio de inmenso resplandor, inclinándose y propiciando a ese sabio brahmán Richika —que brillaba con el poder de la austeridad— preguntó por su bienestar y le dirigió estas palabras.

Verse 13

गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि।।।।पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव।

Oh afortunado Bhargava, si vendes a uno de tus hijos por cien mil vacas para servir como animal de sacrificio, entonces mi propósito se habrá cumplido.

Verse 14

सर्वे परिसृता देशा याज्ञीयं न लभे पशुम्।।।।दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम।4

He recorrido todas las regiones y no he hallado una víctima digna para el sacrificio; por ello, concédeme—por un precio—un hijo varón de entre los tuyos.

Verse 15

एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद्वच:।।।।नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथञ्चन।

Así interpelado, el resplandeciente Ṛcīka respondió: «Oh el mejor de los hombres, de ningún modo venderé a mi hijo primogénito».

Verse 16

ऋचीकस्य वचश्श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम्।।।।उवाच नरशार्दूलमम्बरीषं तपस्विनी।

Al oír las palabras de Ṛcīka, la madre asceta de aquellos nobles hijos habló a Ambarīṣa, tigre entre los hombres.

Verse 17

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गव:।।।।ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप।तस्मात्कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ।।।।

Dijo el venerable Bhārgava: «El hijo mayor no debe ser vendido. Y sabe, oh rey, que el menor, Śunaka, me es querido. Por eso, oh soberano, no te daré a mi hijo menor»

Verse 18

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गव:।।1.61.17।।ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप।तस्मात्कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ।।1.61.18।।

Dijo el venerable Bhārgava: «El hijo mayor no debe ser vendido. Y sabe, oh rey, que el menor, Śunaka, me es querido. Por eso, oh soberano, no te daré a mi hijo menor».

Verse 19

प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठा: पितृषु वल्लभा:।मातृ़णां तु कनीयांसस्तस्माद्रक्षे कनीयसम् ।।।।

«Oh el mejor de los hombres, por lo común los hijos mayores son queridos por los padres, mientras que los menores lo son por las madres. Por eso protegeré al menor.»

Verse 20

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनिपत्न्यां तथैव च।शुनश्शेफस्स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत्।।।।

Cuando el muni hubo hablado así—y también la esposa del muni—entonces Śunaḥśepa, oh Rāma, el hijo del medio, habló por su propia voluntad.

Verse 21

पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम्।विक्रीतं मध्यमं मन्ये राजन् पुत्रं नयस्व माम्।।।।

Mi padre dice: al primogénito no se le debe vender; mi madre dice: al menor no se le puede entregar. Por eso, oh rey, considero al del medio como ya vendido: llévame como tu hijo.

Verse 22

गवां शतसहस्रेण शुनश्शेफं नरेश्वर:।गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ।।।।

Oh Raghunandana, el rey, habiendo tomado a Śunaḥśepa a cambio de cien mil vacas, partió sumamente complacido.

Verse 23

अम्बरीषस्तु राजर्षी रथमारोप्य सत्वर:।शुनश्शेफं महातेजा जगामाशु महायशा:।।।।

El ilustre y resplandeciente rey-sabio Ambarīṣa, subiendo a Śunaḥśepa a su carro, partió con presteza, glorioso y de gran vigor.