Sarga 13

Verse 1

पुन: प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णस्संवत्सरोऽभवत्।प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान्।।1.13.1।।

Cuando la primavera volvió y se cumplió un año entero, el valiente rey partió para celebrar el Aśvamedha, el sacrificio del caballo, en busca de descendencia.

Verse 2

अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायत: परिपूज्य च।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम्।।1.13.2।।

Habiendo saludado con reverencia a Vasiṣṭha y honrado debidamente, conforme a la norma, a aquel excelso entre los dos veces nacidos, el rey habló con humildad, buscando el medio para obtener descendencia.

Verse 3

यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन्यथोक्तं मुनिपुङ्गव।यथा न विघ्न: क्रियते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम्।।1.13.3।।

Y todos los oficiantes del rito informaron al sabio Vasiṣṭha de cuanto había sido debidamente dispuesto para el yajña.

Verse 4

भवान् स्निग्धस्सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान्।ओढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यत:।।1.13.4।।

Tú eres para mí un amigo afectuoso y también mi venerable y excelso maestro. Por ello, el peso de este yajña, ahora emprendido, debe ser llevado ciertamente por ti.

Verse 5

तथेति च स राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः।करिष्ये सर्वमेवैतद्भवता यत्समर्थितम्।।1.13.5।।

El más excelso de los brāhmaṇas respondió al rey: «Así sea. Cumpliré por completo todo lo que tú has determinado y confirmado».

Verse 6

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्।।1.13.6।।कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्।।1.13.7।। तथा शुचीन्शास्त्रविद: पुरुषान् सुबहुश्रुतान्।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्।।1.13.8।। इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति। 0उपकार्या: क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विता:।।1.13.9।।

Entonces se dirigió a los venerables brāhmaṇas ancianos, firmes en los deberes del yajña, y también a los ancianos expertos en arquitectura, hombres de la más alta rectitud.

Verse 7

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्।।1.13.6।।कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्।।1.13.7।। तथा शुचीन्शास्त्रविद: पुरुषान् सुबहुश्रुतान्।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्।।1.13.8।। इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति। 0उपकार्या: क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विता:।।1.13.9।।

También convocó a obreros y artesanos: fabricantes de ladrillos, carpinteros y excavadores; así como contables, artífices y, del mismo modo, actores y danzantes.

Verse 8

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्।।1.13.6।।कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्।।1.13.7।। तथा शुचीन्शास्त्रविद: पुरुषान् सुबहुश्रुतान्।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्।।1.13.8।। इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति। 0उपकार्या: क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विता:।।1.13.9।।

Asimismo convocó a hombres de conducta pura, versados en los śāstras y de vasta erudición, y dijo: «Por mandato del rey, emprended debidamente la obra del yajña».

Verse 9

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्।।1.13.6।।कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्।।1.13.7।। तथा शुचीन्शास्त्रविद: पुरुषान् सुबहुश्रुतान्।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्।।1.13.8।। इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति। 0उपकार्या: क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विता:।।1.13.9।।

«Que se traigan en seguida muchos miles de ladrillos; y que se construyan alojamientos provisionales, provistos en todo con abundancia, dignos de los reyes».

Verse 10

ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याश्शतशश्शुभा:।भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिस्समुपेतास्सुनिष्ठिता:।।1.13.10।।

Debían prepararse por centenares moradas auspiciosas para los brāhmanes, bien dispuestas y plenamente provistas de abundantes alimentos y bebidas.

Verse 11

तथा पौरजनस्यापि कर्तव्या बहुविस्तरा:।आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिता:।।1.13.11।।

Asimismo, para los ciudadanos y los visitantes debían hacerse alojamientos amplios, con abundante comida y provistos de todo confort y deleite.

Verse 12

तथा जानपदस्यापि जनस्य बहुशोभनम्।दातव्यमन्नं विधिवत्सत्कृत्य न तु लीलया।।1.13.12।।

Asimismo, a la gente del campo debe dársele alimento verdaderamente digno, ofrecido según la debida costumbre y con respetuosa hospitalidad, no con ligereza ni juego.

Verse 13

सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृता:।न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि।।1.13.13।।

Que todas las varṇas reciban honor mediante una buena hospitalidad; y que a nadie se le trate con desprecio, ni siquiera bajo el influjo del deseo o la ira.

Verse 14

यज्ञकर्मसु ये व्यग्रा: पुरुषाश्शिल्पिनस्तथा।तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम्।।1.13.14।।ते च स्युस्सम्भृतास्सर्वे वसुभिर्भोजनेन च।

Aquellos hombres —en especial los artesanos— que se afanan en las labores del yajña deben ser honrados de manera especial, cada cual según su función; y a todos se les ha de mantener satisfechos con paga y con alimento.

Verse 15

यथा सर्वं सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते।।1.13.15।। तथा भवन्त: कुर्वन्तु प्रीतिस्निग्धेन चेतसा।

Procurad que todo quede bien dispuesto y que nada en absoluto se deje sin hacer; cumplid la tarea con el corazón enternecido por el afecto y la benevolencia.

Verse 16

ततस्सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन्।।1.13.16।।यथोक्तं तत्सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते।यथोक्तं तत्करिष्यामो न किञ्चित्परिहास्यते।।1.13.17।।

Entonces todos se reunieron y dijeron a Vasiṣṭha: «Tal como ordenaste, todo ha quedado bien dispuesto; nada falta. Tal como ordenaste, así lo haremos: nada en absoluto será omitido».

Verse 17

ततस्सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन्।।1.13.16।।यथोक्तं तत्सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते।यथोक्तं तत्करिष्यामो न किञ्चित्परिहास्यते।।1.13.17।।

Entonces todos se reunieron y dijeron a Vasiṣṭha: «Tal como ordenaste, todo ha quedado bien dispuesto; nada falta. Tal como ordenaste, así lo haremos: nada en absoluto será omitido».

Verse 18

ततस्सुमन्त्रमानीय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्।निमन्त्रयस्व नृपतीन्पृथिव्यां ये च धार्मिका:।।1.13.18।।

Entonces Vasiṣṭha mandó llamar a Sumantra y dijo: «Invita a los reyes de la tierra que sean justos y virtuosos».

Verse 19

ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्छूद्रांश्चैव सहस्रश:।समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान्।।1.13.19।।

Reúne, con el debido honor, a miles de personas —brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras— de todas las regiones.

Verse 20

मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम्।निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम्।।1.13.20।।तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम्।पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा तत: पूर्वं ब्रवीमि ते।।1.13.21।।

Haz venir a Janaka, el heroico señor de Mithilā, cuyo valor se funda en la verdad; firmemente establecido en todos los śāstras y asimismo versado en los Vedas. Tráelo, a ese ilustre y afortunado, y hónralo tú mismo con la debida reverencia; sabiendo que es aliado por antiguos vínculos, te lo digo de antemano.

Verse 21

मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम्।निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम्।।1.13.20।।तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम्।पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा तत: पूर्वं ब्रवीमि ते।।1.13.21।।

Haz venir a Janaka, el heroico señor de Mithilā, cuyo valor se funda en la verdad; firmemente establecido en todos los śāstras y asimismo versado en los Vedas. Tráelo, a ese ilustre y afortunado, y hónralo tú mismo con la debida reverencia; sabiendo que es aliado por antiguos vínculos, te lo digo de antemano.

Verse 22

तथा काशीपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम्।वयस्यं राजसिंहस्य स्वयमेवानयस्व ह।।1.13.22।।

Asimismo, trae personalmente al rey de Kāśī, siempre afectuoso y de palabras gratas, íntimo amigo del león entre los reyes.

Verse 23

तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम्।श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं त्वमिहानय।।1.13.23।।

Trae también aquí al anciano rey de Kekaya, supremamente justo en el dharma, suegro del león entre los reyes, junto con sus hijos.

Verse 24

अङ्गेश्वरम् महाभागं रोमपादं सुसत्कृतम्।वयस्यं राजसिंहस्य समानय यशस्विनम्।।1.13.24।।

Trae con el debido honor a Romapāda, el ilustre señor de Aṅga, afortunado y renombrado, amigo del león entre los reyes.

Verse 25

प्राचीनान्सिन्धु सौवीरान्सौराष्ट्रेयांश्च पार्थिवान्।दाक्षिणात्यान्नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह।।1.13.25।।

Invita también a todos los soberanos: a los reyes de las regiones orientales, de Sindhu y Sauvīra, a los monarcas de Saurāṣṭra y a los reyes de las tierras del sur.

Verse 26

सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजान: पृथिवीतले।तानानय यथाक्षिप्रं सानुगान्सह बान्धवान्।।1.13.26।।

Y cualesquiera otros reyes que haya sobre la tierra, afectuosos y amistosos, tráelos cuanto antes, con sus séquitos y con sus parientes.

Verse 27

वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितस्तदा।व्यादिशत्पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान्।।1.13.27।।

Al oír las palabras de Vasiṣṭha, Sumantra se apresuró al instante y envió allí a virtuosos y auspiciosos emisarios para traer a los reyes.

Verse 28

स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रययौ मुनिशासनात्।सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महीक्षित:।।1.13.28।।

En verdad, el justo Sumantra partió él mismo con presteza, conforme al mandato del sabio, para escoltar a los reyes.

Verse 29

ते च कर्मान्तिकास्सर्वे वसिष्ठाय च धीमते।सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम्।।1.13.29।।

Y todos los oficiantes del rito informaron al sabio Vasiṣṭha de cuanto había sido debidamente dispuesto para el yajña.

Verse 30

तत:प्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वानिदमब्रवीत् ।अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयाऽपि वा।।1.13.30।। अवज्ञया कृतं हन्याद्दातारं नात्र संशय:। 28

Entonces Vasiṣṭha, complacido, les dijo a todos: «No debe darse nada a nadie con desprecio, ni siquiera a la ligera. Un don hecho con irreverencia hiere al dador; de ello no hay duda».

Verse 31

तत: कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षित:।।1.13.31।।बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य वै।

Después de ello, en pocos días y noches llegaron muchos reyes, trayendo innumerables joyas y preciosos presentes para el rey Daśaratha.

Verse 32

ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत्।।1.13.32।।उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात्।मयापि सत्कृता: सर्वे यथार्हं राजसत्तमा:।।1.13.33।।

Entonces Vasiṣṭha, muy complacido, dijo al rey: «Oh tigre entre los hombres, los reyes han llegado obedeciendo tu mandato; y yo también he honrado a todos esos excelentes soberanos, a cada uno según su debido rango».

Verse 33

ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत्।।1.13.32।।उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात्।मयापि सत्कृता: सर्वे यथार्हं राजसत्तमा:।।1.13.33।।

Entonces Vasiṣṭha, muy complacido, dijo al rey: «Oh tigre entre los hombres, los reyes han llegado obedeciendo tu mandato; y yo también he honrado a todos esos excelentes soberanos, a cada uno según su debido rango».

Verse 34

यज्ञीयं च कृतं राजन् पुरुषैस्सुसमाहितै:।निर्यातु च भवान्यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात्।।1.13.34।।

«Oh Rey, los preparativos del yajña han sido completados por hombres de mente firme y recogida. Ahora, por favor, dirígete al cercano recinto del sacrificio para realizar el rito».

Verse 35

सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं च समन्तत:। द्रष्टुमर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम्।।1.13.35।।

Oh señor de reyes, debes contemplar el recinto del yajña, provisto por doquier de toda ofrenda deseable, tan perfecto que parece forjado por la propia mente.

Verse 36

तथा वसिष्ठवचनादृश्यशृङ्गस्य चोभयो:।शुभे दिवसनक्षत्रे निर्यातो जगतीपति:।।1.13.36।।

Así, conforme a las palabras de Vasiṣṭha y de Ṛśyaśṛṅga, el señor de la tierra partió en un día propicio, bajo una constelación favorable.

Verse 37

ततो वसिष्ठप्रमुखास्सर्व एव द्विजोत्तमा:।ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभन् तदा।।1.13.37।।यज्ञवाटगतास्सर्वे यथाशास्त्रं यथाविधि। 3

Entonces, todos los más excelsos brāhmaṇas, con Vasiṣṭha a la cabeza y poniendo a Ṛśyaśṛṅga al frente, entraron en el recinto del yajña y comenzaron los ritos, tal como ordenan los śāstras y según el debido procedimiento.

Verse 38

Tú eres para mí un amigo afectuoso y también mi venerable y excelso maestro. Por ello, el peso de este yajña, ahora emprendido, debe ser llevado ciertamente por ti.