Sarga 91

Verse 1

कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा।भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येनन्यमन्त्रयत्।।।।

Cuando Bharata, hijo de Kaikeyī, decidió pasar allí mismo la noche, el sabio lo invitó con la debida hospitalidad.

Verse 2

अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम्।पाद्यमर्घ्यं तथाऽतिथ्यं वने यदुपपद्यते।।।।

Bharata le dijo (a Bharadvāja): «En verdad, ya has cumplido con la hospitalidad: el agua para los pies, la ofrenda de arghya y toda acogida posible aquí en el bosque».

Verse 3

अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव।जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित्।।।।

Entonces Bharadvāja dijo a Bharata, como sonriendo suavemente: «Sé que estás colmado de afecto y que te contentas con cuanto se te ofrece».

Verse 4

सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम्।मम प्रीतिर्यथारूपा तथार्हो मनुजर्षभ।।।।

Deseo ofrecer un banquete a todo este ejército tuyo; sería para mí una dicha verdadera—por ello, oh el mejor de los hombres, acéptalo como es debido.

Verse 5

किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः।कस्मान्नेहोपयातोऽसि सबलः पुरुषर्षभः।।।।

¿Por qué has venido aquí dejando tu ejército apostado lejos? ¿Por qué no te acercaste con tus fuerzas, oh el mejor de los hombres?

Verse 6

भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम्।ससैन्यो नोपयातोऽस्मि भगवन्भगवद्भयात्।।।।

Con las palmas juntas, Bharata respondió a aquel sabio cuya riqueza era la austeridad: «Venerable señor, no me acerqué a usted con mi ejército, por reverencia y por temor de ofenderle».

Verse 7

राज्ञा च भगवन्नित्यं राजपुत्रेण वा सदा।यत्नतः परिहर्तव्या विषयेषु तपस्विनः।।।।

Oh venerable, ya sea por un rey o por un príncipe, a los ascetas que moran en sus propios dominios debe evitárseles siempre con cuidado, para no perturbar sus austeridades.

Verse 8

वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः।प्रच्छाद्य भगवन्भूमिं महतीमनुयान्ति माम्।।।।

«Oh venerable señor, briosos caballos, hombres y poderosos elefantes en celo me siguen detrás, extendiéndose y cubriendo una vasta extensión de tierra.»

Verse 9

ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजां स्तथा।न हिंस्युरिति तेनाऽहमेक एव समागतः।।।।

Pensando: «Que no dañen los árboles, el agua, la tierra ni las chozas de los ashrams», por eso vine aquí yo solo.

Verse 10

आनीयतामितस्सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा।ततस्तु चक्रे भरतस्सेनायास्समुपागमम्।।।।

Mandado por el gran rishi: «Traed aquí al ejército», Bharata dispuso entonces que las tropas se acercaran.

Verse 11

अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वाऽपः परिमृज्य च।आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत्।।।।

Entonces, entrando en el santuario del fuego, sorbió agua y se purificó; y, para disponer los ritos de hospitalidad, invocó a Viśvakarman.

Verse 12

आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्।।।।

«Invoco a Viśvakarman, y también a Tvaṣṭṛ. Deseo ofrecer hospitalidad; que se disponga para mí todo lo necesario para ello.»

Verse 13

आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा।आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम्।।।।

«Invoco a los tres guardianes divinos de los mundos, y a los dioses encabezados por Śakra (Indra). Deseo ofrecer hospitalidad; que se disponga todo conforme a ello.»

Verse 14

प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च।पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः।।।।

«Que los ríos—los que corren hacia el oriente y los que corren hacia el occidente—en la tierra y en el cielo, vengan hoy aquí desde todas las direcciones.»

Verse 15

अन्या स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्यास्सुविष्ठिताम्।अपरा श्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम्।।।।

«Que unos arroyos fluyan con licor maireya; que otros fluyan con surā bien preparada; y que otros más fluyan con agua fresca, dulce como el jugo de la caña de azúcar.»

Verse 16

आह्वये देवगन्धर्वान्विश्वावसुहहाहुहून्।तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्वीश्चापि सर्वशः।।।।

Invoco a los Gandharvas celestiales—Viśvāvasu, Hahā y Huhū—y asimismo a las Apsaras y a las divinas Gandharvīs desde todos los rumbos.

Verse 17

घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलंबुसाम्।नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम्।।।।

Y convoco a Ghṛtācī, Viśvācī, Miśrakeśī y Alambusā; y también a Nāgadantā, Hemā e Himā, cuya morada está entre las montañas.

Verse 18

शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः।सर्वास्तुम्बुरुणा सार्धमाह्वये सपरिच्छदाः।।।।

Convoco a todas las mujeres celestiales que asisten a Śakra (Indra) y a las que asisten a Brahmā, junto con Tumburu, trayendo todo su séquito musical.

Verse 19

वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्रवत्।दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च।।।।

Que venga aquí el divino bosque de Kubera en la tierra de los Kurus, donde las hojas mismas son vestidos y ornamentos, y donde las doncellas celestiales son sus ‘frutos’ perpetuos.

Verse 20

इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम्।भक्ष्यंभोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु।।।।

Aquí, que el venerable Soma me conceda el alimento más excelente—abundante y variado: lo que se come, se mastica, se chupa y se lame.

Verse 21

विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च।सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च।।।।

Y que haya guirnaldas multicolores, recién caídas de los árboles; vinos y otras bebidas, y también carnes de diversas clases.

Verse 22

एवं समाधिना युक्तस्तेजसाऽप्रतिमेन च।शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः।।।।

Así, unido a la profunda concentración, con un resplandor incomparable y la fuerza de la austeridad, habló el sabio; su voz llevaba los acentos prescritos por la enseñanza védica.

Verse 23

मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः।आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक्।।।।

Mientras meditaba en su mente, vuelto hacia el oriente y con las manos juntas en reverencia, llegaron todas aquellas deidades, cada una por su turno.

Verse 24

मलयं दर्दुरं चैव ततस्स्वेदनुदोऽनिलः।उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखश्शिवः।।।।

Entonces sopló, en justa medida, un viento que ahuyenta el sudor, tras rozar Malaya y Dardura: sumamente grato, apacible y auspicioso.

Verse 25

ततोऽभ्यवर्षन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः।दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे।।।।

Entonces, densas nubes celestiales derramaron una lluvia de flores, y el estruendo de los timbales divinos se oyó en todas las direcciones.

Verse 26

प्रववुश्चोत्तमा वाता ननृतुश्चाप्सरोगणाः।जगुश्च देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुस्स्वरान्।।।।

Soplaron brisas excelentes; danzaron las huestes de Apsaras; cantaron los divinos Gandharvas; y las vīṇās soltaron sus notas resonantes.

Verse 27

स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च।विवेशोच्चरितश्श्लक्ष्णस्समो लयसमन्वितः।।।।

Aquel sonido—suave al pronunciarse, parejo en su modulación y dotado de ritmo—penetró el cielo y la tierra, y entró en los oídos de los seres vivientes.

Verse 28

तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोत्र सुखे नृणाम्।ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः।।।।

Cuando aquel sonido celestial, grato al oído humano, se hubo apagado, el ejército de Bharata contempló disposiciones como la maravillosa obra de Viśvakarman.

Verse 29

बभूव हि समा भूमिस्समन्तात्पञ्चयोजना।शाद्वलैर्भहुभिश्चन्ना नीलवैढूर्यसन्निभैः।।।।

En verdad, la tierra quedó nivelada por todas partes a lo largo de cinco yojanas, y se cubrió de muchos prados de hierba, resplandecientes como gemas azules de vaidūrya.

Verse 30

तस्मिन्बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः।आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः।।।।

Allí brotaron árboles cargados de frutos—bilva, kapittha, jackfruit, bijapūraka (cidro), āmalakī y mango—adornados como si los frutos fueran sus joyas.

Verse 31

उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत्।आजगाम नदी दिव्या तीरजैर्भहुभिर्वृता।।।।

Desde los bosques de los Kurus del Norte, colmados de deleites celestiales, surgió un río divino, rodeado por incontables árboles que crecían en sus riberas.

Verse 32

चतुश्शालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च।।।।

Aparecieron luminosos patios cuadrangulares, junto con establos para elefantes y caballos, y auspiciosas puertas de entrada, apretadas entre mansiones y palacios.

Verse 33

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।।।

Apareció también una morada real auspiciosa, con finos pórticos semejantes a nubes blancas, adornada con guirnaldas celestiales y rociada de fragancia divina. Amplia y cuadrangular, estaba provista de lechos, asientos y vehículos; dotada de toda clase de bebidas divinas, junto con alimento y vestiduras celestiales. Se hallaba plenamente abastecida de toda variedad de manjares en vasijas lavadas e inmaculadas; con asientos dispuestos para todos y magníficos lechos primorosamente extendidos.

Verse 34

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।2.91.33।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।2.91.34।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।2.91.35।।

Apareció también una morada real auspiciosa, con finos pórticos semejantes a nubes blancas, adornada con guirnaldas celestiales y rociada de fragancia divina. Amplia y cuadrangular, estaba provista de lechos, asientos y vehículos; dotada de toda clase de bebidas divinas, junto con alimento y vestiduras celestiales. Se hallaba plenamente abastecida de toda variedad de manjares en vasijas lavadas e inmaculadas; con asientos dispuestos para todos y magníficos lechos primorosamente extendidos.

Verse 35

सितमेघनिभं चापि राजवेश्म सुतोरणम्।दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम्।।2.91.33।।चतुरश्रमसंबाधं शयनासनयानवत्।दिव्यैस्सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत्।।2.91.34।।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम्।क्लुप्तसर्वासनं श्रीमत्स्वास्तीर्णशयनोत्तमम्।।2.91.35।।

Apareció también una morada real auspiciosa, con finos pórticos semejantes a nubes blancas, adornada con guirnaldas celestiales y rociada de fragancia divina. Amplia y cuadrangular, estaba provista de lechos, asientos y vehículos; dotada de toda clase de bebidas divinas, junto con alimento y vestiduras celestiales. Se hallaba plenamente abastecida de toda variedad de manjares en vasijas lavadas e inmaculadas; con asientos dispuestos para todos y magníficos lechos primorosamente extendidos.

Verse 36

प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा।वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः कैकयीसुतः।।।।

Con el permiso del gran rishi, Bharata, el de largos brazos, hijo de Kaikeyī, entró en aquel palacio rebosante de joyas.

Verse 37

अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणस्सपुरोहिताः।बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम्।।।।

Todos los ministros, junto con los sacerdotes, lo siguieron; y al ver los espléndidos preparativos de aquella morada, se llenaron de alegría.

Verse 38

तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च।भरतो मन्त्रिभिस्सार्धमभ्यवर्तत राजवत्।।।।

Allí estaban dispuestos un trono real exquisito, un abanico y también el parasol; y Bharata, acompañado de sus ministros, tomó su lugar como corresponde a un rey.

Verse 39

आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च।वालव्यजनमादाय न्यषीदत्सचिवासने।।।।

Se inclinó con reverencia ante Rāma y honró el trono como si le perteneciera; luego, tomando el abanico de cola de yak, se sentó en el asiento de un ministro.

Verse 40

आनुपूर्व्यान्निषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः।ततस्सेनापतिः पश्चात्प्रशास्ताच निषेदतुः।।।।

En el debido orden se sentaron todos los ministros y sacerdotes; después de ellos tomaron asiento el comandante del ejército y, luego, el supervisor.

Verse 41

तत स्तत्र मुहूर्तेन नद्यः पायसकर्दमाः।उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात्।।।।

Entonces, allí mismo y en un instante, surgieron ríos cuyo ‘lodo’ era dulce pāyasa, y aguardaron para servir a Bharata—por mandato de Bharadvāja.

Verse 42

तासामुभयतः कूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः।रम्याश्चावसधा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजा:।।।।

A lo largo de ambas riberas de aquellos ríos aparecieron encantadoras moradas celestiales, enlucidas con arcilla blanca pálida, nacidas de la gracia de Brahmā.

Verse 43

तेनैव च मूहूर्तेन दिव्याऽभरणभूषिताः।आगुर्विंशतिसाहस्राः ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः।।।।

En aquel mismo instante llegaron veinte mil mujeres, engalanadas con ornamentos celestiales, enviadas por Brahmā.

Verse 44

सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः।आगुर्विंशतिसाहास्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः।।।।

Llegaron veinte mil mujeres, resplandecientes de oro, gemas, perlas y corales, enviadas por Kubera.

Verse 45

याभिर्गृहीतः पुरुषस्सोन्माद इव लक्ष्यते।आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः।।।।

Desde Nandana llegaron veinte mil compañías de apsaras: aquellas cuyo abrazo hace que un hombre parezca enloquecido por un deseo arrollador.

Verse 46

नारदस्तुम्भुरुर्गोपः प्रवरास्सूर्यवर्चसः।एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः।।।।

Nārada, Tumburu y Gopa—insignes reyes entre los gandharvas, radiantes como el sol—cantaron ante Bharata.

Verse 47

अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाऽथ वामना।उपानृत्यंस्तु भरतं भरद्वाजस्य शासनात्।।।।

Entonces Alambusā, Miśrakeśī, Puṇḍarīkā y Vāmanā danzaron junto a Bharata, conforme al mandato de Bharadvāja.

Verse 48

यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने।प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य शासनात्।।।।

Las mismas guirnaldas que se hallan entre los devas y en el bosque de Caitraratha aparecieron aquí en Prayāga, por orden de Bharadvāja.

Verse 49

बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः।अश्वत्था नर्तकाश्चासन्भरद्वाजस्य शासनात्।।।।

Por mandato de Bharadvāja, los bilva se volvieron tamboreros, los vibhītaka tañedores de címbalos, y los aśvattha se volvieron danzantes.

Verse 50

ततस्सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः।प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाऽथ वामनाः।।।।

Luego los sarala y los tāla, los tilaka y los naktamāla—rebosantes de gozo—se movieron allí, tomando formas de jorobados y enanos.

Verse 51

शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताःमालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः।प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमेऽवदन्।।।।

Śiṃśupā, āmalakī, jambu y otros árboles del bosque—y mālatī, mallikā, jāti y otras enredaderas del monte—tomaron forma de mujeres y hablaron en el āśrama de Bharadvāja.

Verse 52

सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः।।।।मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ।।।।

Que quienes beben vino beban licor; que los hambrientos participen del pāyasa; y que se coman las carnes bien consagradas y permitidas, cuanto cada cual desee.

Verse 53

सुरास्सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः।।2.91.52।।मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ।।2.91.53।।

Que quienes beben vino beban licor; que los hambrientos participen del pāyasa; y que se coman las carnes bien consagradas y permitidas, cuanto cada cual desee.

Verse 54

उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेष वल्गुषु।अप्येकमेकं पुरषं प्रमदास्सप्त चाष्ट च।।।।

En las hermosas riberas del río, siete u ocho mujeres atendían a cada hombre por turno: lo ungían y masajeaban, y luego lo bañaban.

Verse 55

संवाहन्त्यस्समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः।परिमृज्य तथाऽन्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः।।।।

Mujeres de hermosos ojos se acercaron para masajearlos; y las más nobles damas, tras secarlos, también les dieron de beber, sirviéndose unas a otras por turno.

Verse 56

हयान् गजान् खारानुष्ट्रान्तथैव सुरभेस्सुतान्।अभोजयन्वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि।।।।

Los cuidadores de los animales de transporte los alimentaron debidamente, según el rito: caballos, elefantes, asnos, camellos y la descendencia de Surabhī (ganado), con el alimento apropiado para cada cual.

Verse 57

इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान्।इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबला:।।।।

Los poderosos servidores instaban a las bestias de transporte de los guerreros de los príncipes de Ikṣvāku a comer, alimentándolas con caña de azúcar y dulce grano tostado mezclado con miel.

Verse 58

नाश्वबन्धोऽश्वमाजानान्नगजं कुञ्जरग्रहः।मत्तप्रमत्तमुदिता चमूः सा तत्र संबभौ।।।।

Allí el ejército resplandeció en un gozo ebrio y despreocupado: el jinete ya no reconocía a su caballo, ni el cuidador de elefantes a su elefante.

Verse 59

तर्पितास्सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः।अप्सरोगणसंयुक्तास्सैन्या वाचमुदैरयन्।।।।

Saciados en todos sus deseos, ungidos con pasta de sándalo rojo y acompañados por grupos de apsaras, los soldados alzaron la voz y hablaron.

Verse 60

नैवायोध्यां गमिष्यामो नगमिष्याम दण्डकान्।कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम्।।।।

«No volveremos a Ayodhyā, ni iremos a Daṇḍaka. Que Bharata esté bien, y que Rāma, asimismo, sea dichoso».

Verse 61

इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोहबन्धकाः।अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदीरयन्।।।।

Así hablaron los infantes, y también los jinetes de elefantes y caballos; habiendo recibido aquella hospitalidad, hablaron sin freno, como hombres sin amparo, sin atender ya a sus jefes.

Verse 62

संम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः।भरतस्यानुयातारस्स्वर्गोऽयमिति चाब्रुवन्।।।।

Allí, los seguidores de Bharata, jubilosos por millares, lanzaron clamores y decían: «¡Esto es el cielo en verdad!»

Verse 63

नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाःसमन्तात्परिधावन्ति माल्योपेतास्सहस्रशः।।।।

Miles de soldados, adornados con guirnaldas, corrían por todas partes, danzando, riendo y cantando.

Verse 64

ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम्।दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यां स्तानभवद्भक्षणे मतिः।।।।

Luego, aunque ya habían comido, al ver aquellos manjares celestiales—alimento semejante al néctar—les volvió el deseo de probarlos de nuevo.

Verse 65

प्रेष्याश्चेट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः।बभूवुस्ते भृशं दृप्तास्सर्वे चाहतवाससः।।।।

Mensajeros, sirvientas, mujeres asistentes y los que seguían al ejército—por millares—iban todos con vestiduras nuevas y se sentían grandemente ufanos.

Verse 66

कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोऽश्वाश्च मृगपक्षिणः।बभूवुस्सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत्।।।।

Allí, elefantes, asnos y camellos, vacas y caballos, e incluso bestias y aves, estaban bien alimentados; ninguno causaba daño al otro.

Verse 67

नाऽशुक्लवासा स्तत्राऽसीत्क्षुधितो मलिनोऽपि वा।रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत।।।।

En aquella hueste no se veía a ningún hombre con ropa sucia, ni hambriento, ni inmundo, ni con el cabello deshecho por el polvo.

Verse 68

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः।।।।पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः।।।।

Allí los hombres contemplaron, maravillados, miles de vasijas de hierro, adornadas con guirnaldas de flores y estandartes, colmadas por doquier de arroz blanco, junto con carne de cabra y de jabalí, los mejores condimentos, preparaciones de frutas y sopas fragantes y sabrosas.

Verse 69

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः।।2.91.68।।पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः।।2.91.69।।

Allí los hombres contemplaron, maravillados, miles de vasijas de hierro, adornadas con guirnaldas de flores y estandartes, colmadas por doquier de arroz blanco, junto con carne de cabra y de jabalí, los mejores condimentos, preparaciones de frutas y sopas fragantes y sabrosas.

Verse 70

बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः।ताश्चकामदुघा गावो द्रुमाश्चासन्मधुश्च्युतः।।।।

Junto a los linderos del bosque aparecieron pozos rebosantes de espeso y dulce payāsa; había vacas que concedían deseos, y árboles que destilaban miel.

Verse 71

वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः।प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः।।।।

Había estanques colmados de licor maireya, y alrededor montones de carnes escogidas; también había ollas calentadas, dispuestas con carne de ciervo, pavo real y aves.

Verse 72

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।।।

Había miles de vasijas y cientos de miles de platos; y también incontables recipientes más, hechos de oro puro, dispuestos en abundancia para los viajeros.

Verse 73

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।2.91.72।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।2.91.73।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।2.91.74।।

Jarras de barro, tinajas y ollas de boca ancha—bien preparadas y dispuestas con esmero—estaban llenas de cuajada fragante: fresca, pálida y del tono del kapīttha (wood-apple).

Verse 74

पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च।न्यर्बुधानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च।।2.91.72।।स्थाल्यः कुम्भ्य करम्भ्य श्च दधिपूर्णास्सुसंस्कृताः।यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः।।2.91.73।।ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दध्नश्श्वेतस्य चापरे।बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायावसञ्चयाः।।2.91.74।।

Unos estanques estaban llenos de rasāla, y otros de cuajada blanca; en otros lugares había estanques de dulce pāyasa, y montones de cebada mezclada con azúcar.

Verse 75

कल्कान्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च।ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरतां नराः।।।।

En los embarcaderos del río, los hombres vieron recipientes dispuestos con diversos enseres para el baño: pastas, polvos y decocciones aromáticas.

Verse 76

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।।।

Allí, por todas partes, vieron montones de blanquecinos palillos para limpiar los dientes; blancos grumos de pasta de sándalo en cuencos de hojas; espejos brillantes y bien pulidos; reservas de vestiduras; y miles de pares de sandalias y zapatos. Vieron también estuches de colirio, peines y cepillos; armas y arcos; vistosas protecciones para las partes vitales, así como lechos y asientos. Había estanques de agua para abrevar a asnos, camellos, elefantes y caballos; y excelentes ghāts para el baño, con lagunas adornadas de lotos y nenúfares. Contemplaron lagos de aguas claras, de tono azul celeste y gratos para nadar, y suaves montones de forraje —verdes como el kadamba y como zafiro— dispuestos por doquier para reanimar a los animales.

Verse 77

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।

Allí, por todas partes, vieron montones de blanquecinos palillos para limpiar los dientes; blancos grumos de pasta de sándalo en cuencos de hojas; espejos brillantes y bien pulidos; reservas de vestiduras; y miles de pares de sandalias y zapatos. Vieron también estuches de colirio, peines y cepillos; armas y arcos; vistosas protecciones para las partes vitales, así como lechos y asientos. Había estanques de agua para abrevar a asnos, camellos, elefantes y caballos; y excelentes ghāts para el baño, con lagunas adornadas de lotos y nenúfares. Contemplaron lagos de aguas claras, de tono azul celeste y gratos para nadar, y suaves montones de forraje —verdes como el kadamba y como zafiro— dispuestos por doquier para reanimar a los animales.

Verse 78

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।

Allí, por todas partes, vieron montones de blanquecinos palillos para limpiar los dientes; blancos grumos de pasta de sándalo en cuencos de hojas; espejos brillantes y bien pulidos; reservas de vestiduras; y miles de pares de sandalias y zapatos. Vieron también estuches de colirio, peines y cepillos; armas y arcos; vistosas protecciones para las partes vitales, así como lechos y asientos. Había estanques de agua para abrevar a asnos, camellos, elefantes y caballos; y excelentes ghāts para el baño, con lagunas adornadas de lotos y nenúfares. Contemplaron lagos de aguas claras, de tono azul celeste y gratos para nadar, y suaves montones de forraje —verdes como el kadamba y como zafiro— dispuestos por doquier para reanimar a los animales.

Verse 79

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।

Allí, por todas partes, vieron montones de blanquecinos palillos para limpiar los dientes; blancos grumos de pasta de sándalo en cuencos de hojas; espejos brillantes y bien pulidos; reservas de vestiduras; y miles de pares de sandalias y zapatos. Vieron también estuches de colirio, peines y cepillos; armas y arcos; vistosas protecciones para las partes vitales, así como lechos y asientos. Había estanques de agua para abrevar a asnos, camellos, elefantes y caballos; y excelentes ghāts para el baño, con lagunas adornadas de lotos y nenúfares. Contemplaron lagos de aguas claras, de tono azul celeste y gratos para nadar, y suaves montones de forraje —verdes como el kadamba y como zafiro— dispuestos por doquier para reanimar a los animales.

Verse 80

शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान्।शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः।।2.91.76।।दर्पणापरिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान्।पादुकोपानहां चैव युग्मानिच सहस्रशः।।2.91.77।।आञ्जनीः कङ्कतान्कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च।मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च।।2.91.78।।प्रतिपानह्रदान्पूर्णन्खरोष्ट्रगजवाजिनाम्।अवगाह्यसुतीर्थांश्चह्रदान् सोत्पलपुष्करान्।2.91.79।।आकाश वर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान्सुखप्लवान्।नीपवैडूर्यवर्णांश्च मृदून्यवससञ्चयान्।निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः।।2.91.80।।

Allí, por todas partes, vieron montones de blanquecinos palillos para limpiar los dientes; blancos grumos de pasta de sándalo en cuencos de hojas; espejos brillantes y bien pulidos; reservas de vestiduras; y miles de pares de sandalias y zapatos. Vieron también estuches de colirio, peines y cepillos; armas y arcos; vistosas protecciones para las partes vitales, así como lechos y asientos. Había estanques de agua para abrevar a asnos, camellos, elefantes y caballos; y excelentes ghāts para el baño, con lagunas adornadas de lotos y nenúfares. Contemplaron lagos de aguas claras, de tono azul celeste y gratos para nadar, y suaves montones de forraje —verdes como el kadamba y como zafiro— dispuestos por doquier para reanimar a los animales.

Verse 81

व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम्।दृष्ट्वाऽतिथ्यं कृतं तादृग्भरतस्य महर्षिणा।।।।

Aquellos hombres quedaron asombrados al ver la maravillosa hospitalidad que el gran rishi había dispuesto para Bharata, tan extraordinaria que parecía un sueño.

Verse 82

इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने।भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत।।।।

Así, mientras se deleitaban en el hermoso āśrama de Bharadvāja, como los devas en el jardín Nandana de Indra, aquella noche transcurrió.

Verse 83

प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम्।भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः।।।।

Aquellos ríos, los Gandharvas y todas las hermosas mujeres, tras pedir permiso a Bharadvāja, regresaron cada cual al lugar de donde había venido.

Verse 84

तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागरुचन्दनोक्षिताः।तथैव दिव्या विविधास्स्रगुत्तमाः पृथक्प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः।।।।

Aun después de que los Gandharvas se hubieron ido, los hombres—vencidos por la abundancia del licor—seguían embriagados; sus cuerpos aún estaban ungidos con divino agaru y sándalo. Y espléndidas guirnaldas de muchas clases, aplastadas por la gente, yacían esparcidas aquí y allá.