Sarga 37

Verse 1

महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा।अभ्यभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो विनीतवत्।।2.37.1।।

Al oír las palabras del ministro, Rāma, conocedor del decoro, se dirigió entonces a Daśaratha con habla humilde y respetuosa.

Verse 2

त्यक्तभोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः।किं कार्यमनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः।।2.37.2।।

Oh Rey, si he renunciado a los placeres y he abandonado por completo todo apego, y he de vivir en el bosque de lo que lo silvestre provea, ¿qué necesidad tengo de que me siga un séquito?

Verse 3

यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः।रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम्।।2.37.3।।

Pues si un hombre, después de haber dado el mejor de los elefantes, aún fija su mente en la cuerda atada a su cincha, ¿de qué sirve tal apego a la cuerda para quien ha renunciado al elefante más excelso?

Verse 4

तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते।सर्वाण्येवानुजानामि चीराण्येवाऽनयन्तु मे।।2.37.4।।

Así pues, oh el mejor de los justos, oh Señor del mundo, ¿qué necesidad tengo de un ejército? Todo lo cedo; que me traigan únicamente las vestiduras de corteza.

Verse 5

खनित्रपिटके चोभे समानयत गच्छतः।चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वसतो मम।।2.37.5।।

Cuando parta para morar en el bosque durante catorce años, traedme también esos dos objetos: la herramienta para cavar y la cesta.

Verse 6

अथ चीराणि कैकेयी स्वयमाहृत्य राघवम्।उवाच परिधत्स्वेति जनौघे निरपत्रपा।।2.37.6।।

Entonces Kaikeyī, sin pudor ante la multitud reunida, trajo ella misma las vestiduras de corteza y dijo a Rāghava: «Póntelas».

Verse 7

स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्या प्रतिगृह्य ते।सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्यवस्त ह।।2.37.7।।

Rāma, tigre entre los hombres, recibió de Kaikeyī aquellas vestiduras de corteza; dejando sus finas ropas, se vistió con los hábitos de un asceta.

Verse 8

लक्ष्मणश्चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे।तापसाच्छादने चैव जग्राह पितुरग्रतः।।2.37.8।।

Lakṣmaṇa también, allí mismo, dejó sus prendas auspiciosas y, en presencia de su padre, tomó el atuendo de un asceta.

Verse 9

अथाऽत्मपरिधानार्थं सीता कौशेयवासिनी।समीक्ष्य चीरं सन्त्रस्ता पृषती वागुरामिव।।2.37.9।।

Entonces Sītā, aún vestida de seda, al ver la prenda de corteza destinada a cubrirla, retrocedió asustada, como una cierva ante la trampa del cazador.

Verse 10

सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः।कैकेयी कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा।।2.37.10।।अश्रुसम्पूर्ण नेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी।गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.37.11।।

Jānakī, de signos auspiciosos, hondamente afligida y como avergonzada, tomó de Kaikeyī aquellas vestiduras de corteza y kuśa. Con los ojos colmados de lágrimas—ella, conocedora del dharma y contempladora de la rectitud—dijo estas palabras a su esposo, semejante al rey de los Gandharvas.

Verse 11

सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः।कैकेयी कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा।।2.37.10।।अश्रुसम्पूर्ण नेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी।गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.37.11।।

Jānakī, de signos auspiciosos, hondamente afligida y como avergonzada, tomó de Kaikeyī aquellas vestiduras de corteza y kuśa. Con los ojos colmados de lágrimas—ella, conocedora del dharma y contempladora de la rectitud—dijo estas palabras a su esposo, semejante al rey de los Gandharvas.

Verse 12

कथं नु चीरं बध्नन्ति मुनयो वनवासिनः।इति ह्यकुशला सीता सा मुमोह मुहुर्मुहुः।।2.37.12।।

«¿Cómo, en verdad, atan los munis que habitan el bosque la vestidura de corteza?»—así habló Sītā; inexperta en tal atuendo, se quedó desconcertada una y otra vez.

Verse 13

कृत्वा कण्ठे च सा चीरमेकमादाय पाणिना।तस्थौ ह्यकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा।।2.37.13।।

Sītā, hija de Janaka, puso un extremo de la vestidura de corteza en su cuello y sostuvo el otro con la mano; no habituada a tal atuendo, se quedó allí, avergonzada, sin saber qué hacer después.

Verse 14

तस्यास्तत्क्षिप्रमागम्य रामो धर्मभृतां वरः।चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम्।।2.37.14।।

Entonces Rāma, el más excelso entre los sostenedores del dharma, se acercó con presteza y él mismo ató la vestidura de corteza a Sītā, por encima de su ropa de seda.

Verse 15

रामं प्रेक्ष्य तु सीताया बध्नन्तं चीरमुत्तमम्।अन्तःपुरगता नार्यो मुमुचुर्वारि नेत्रजम्।।2.37.15।।

Al ver las mujeres del gineceo a Rama ceñir a Sita la excelente vestidura de corteza, dejaron caer lágrimas nacidas de sus ojos.

Verse 16

ऊचुश्च परमायस्ता रामं ज्वलिततेजसम्।वत्स नैवं नियुक्तेयं वनवासे मनस्विनी।।2.37.16।।

Profundamente afligidas, dijeron a Rama, de fulgor ardiente: «Hijo querido, esta Sita de noble ánimo no ha sido destinada a morar en el bosque de este modo».

Verse 17

पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य विजनं वनम्।तावद्दर्शनमस्या नः सफलं भवतु प्रभो।।2.37.17।।

«Oh Señor, puesto que partes al bosque solitario obedeciendo la palabra de tu padre, que nuestra visión de ella sea fructífera: concédenos su presencia al menos hasta entonces».

Verse 18

लक्ष्मणेन सहायेन वनं गच्छस्व पुत्रक।नेयमर्हति कल्याणी वस्तुं तापसवद्वने।।2.37.18।।

«Ve al bosque, hijo, con Lakshmana como compañero; pero esta Sita auspiciosa no es digna de morar en el bosque como una asceta».

Verse 19

कुरु नो याचनां पुत्र सीता तिष्ठतु भामिनी।धर्मनित्यस्स्वयं स्थातुं न हीदानीं त्वमिच्छसि।।2.37.19।।

«Concede nuestra súplica, hijo: que la hermosa Sita permanezca aquí. Tú, firme en el dharma, no deseas quedarte ahora por tu propio bien».

Verse 20

तासामेवंविधा वाच शृण्वन् दशरथात्मजः।बबन्धैव तदा चीरं सीतया तुल्यशीलया।।2.37.20।।

Aun escuchando tales palabras de ellas, el hijo de Daśaratha entonces ciñó a Sītā—igual a él en virtud—la vestidura de corteza.

Verse 21

चीरे गृहीते तु तया समीक्ष्य नृपतेर्गुरुः।निवार्य सीतां कैकेयीं वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्।।2.37.21।।

Al ver que ella había tomado la vestidura de corteza, Vasiṣṭha, preceptor del rey, contuvo a Sītā y habló a Kaikeyī con estas palabras.

Verse 22

अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि कुलपांसनि।वञ्चयित्वा च राजानं न प्रमाणेऽवतिष्ठसे।।2.37.22।।

Has traspasado todo límite, Kaikeyī de torpe entendimiento, mancha de tu linaje; engañando al rey, no permaneces dentro de la medida del dharma.

Verse 23

न गन्तव्यं वनं देव्या सीतया शीलवर्जिते।अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम्।।2.37.23।।

¡Oh Kaikeyī, privada de buena conducta! La noble Sītā no debe ir al bosque; antes bien, ocupará el trono que por derecho estaba destinado a Rāma.

Verse 24

आत्मा हि दारास्सर्वेषां दारसङ्ग्रहवर्तिनाम्।आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति मेदिनीम्।।2.37.24।।

Pues para todos los que viven la vida del hogar, la esposa es en verdad su propio ser. Siendo ella el ser mismo de Rāma, gobernará la tierra.

Verse 25

अथ यास्यति वैदेही वनं रामेण सङ्गता।वयमप्यनुयास्यामः पुरं चेदं गमिष्यति।।2.37.25।।

Si Vaidehī (Sītā) parte al bosque acompañada por Rāma; también nosotros la seguiremos, y con nosotros irá esta ciudad entera.

Verse 26

अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः।सहोपजीव्यं राष्ट्रं च पुरं च सपरिच्छदम्।।2.37.26।।

También los guardias de los aposentos de las mujeres irán adonde habite Rāghava con su esposa; y el reino que vive de su amparo, y la ciudad asimismo, con sus servidores y pertenencias, lo seguirán.

Verse 27

भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा वनेचरः।वने वसन्तं काकुत्स्थ मनुवत्स्यति पूर्वजम्।।2.37.27।।

Y Bharata, acompañado de Śatrughna, vestido con ropas de corteza y viviendo como un habitante del bosque, morará en la selva siguiendo a su hermano mayor, el descendiente de Kakutstha.

Verse 28

तत श्शून्यां गतजनां वसुधां पादपै स्सह।त्वमेका शाधि दुर्वृत्ता प्रजानामहिते स्थिता।।2.37.28।।

Con tu conducta perversa, empeñada en dañar al pueblo, tú sola gobernarás esta tierra: vacía, desierta de sus gentes, y habitada sólo por árboles.

Verse 29

न हि तद्भविता राष्ट्रं यत्र रामो न भूपतिः।तद्वनं भविता राष्ट्रं यत्र रामो निवत्स्यति।।2.37.29।।

No es reino aquella tierra donde Rāma no es el rey; el bosque donde Rāma habite, ése será el reino.

Verse 30

न ह्यदत्तां महीं पित्रा भरतः शास्तुमर्हति।त्वयि वा पुत्रवद्वस्तुं यदि जातो महीपतेः।।2.37.30।।

Pues Bharata, si en verdad ha nacido del Rey, no debe gobernar la tierra que su padre no le ha otorgado, ni tampoco morar contigo como si fuera un hijo.

Verse 31

यद्यपि त्वं क्षितितलाद्गगनं चोत्पतिष्यसि।पितृर्वंशचरित्रज्ञः सोऽन्यथा न करिष्यति।।2.37.31।।

Aunque pudieras saltar de la tierra hasta el cielo, Bharata—conocedor de la conducta y tradición del linaje de su padre—no obrará de otro modo.

Verse 32

तत्त्वया पुत्रगर्धिन्या पुत्रस्य कृतमप्रियम्।लोके हि स न विद्येत यो न राममनुव्रतः।।2.37.32।।

Así, por tu codicia centrada en tu hijo, has hecho lo que perjudica a tu propio hijo; pues en este mundo no hay nadie que no siga a Rāma.

Verse 33

द्रक्ष्यस्यद्यैव कैकेयी पशुव्यालमृगद्विजान्।गच्छतस्सह रामेण पादपांश्च तदुन्मुखान्।।2.37.33।।

Hoy mismo, oh Kaikeyī, verás al ganado, a las fieras, a los ciervos y a las aves—y aun a los árboles—volverse hacia él y seguirle cuando Rāma parta.

Verse 34

अथोत्तमान्याभरणानि देविदेहि स्नुषायै व्यपनीय चीरम्।न चीरमस्याः प्रविधीयतेतिन्यवारयत्तद्वसनं वसिष्टः।।2.37.34।।

Entonces dijo Vasiṣṭha: «Oh reina, quita el vestido de corteza y entrega a tu nuera los más excelentes ornamentos». Y diciendo: «No se ha prescrito para ella la corteza», Vasiṣṭha la detuvo de ponerse aquella vestidura.

Verse 35

एकस्य रामस्य वने निवासस्त्वया वृतःकेकयराजपुत्री।विभूषितेयं प्रतिकर्मनित्या वसत्वरण्ये सह राघवेण।।2.37.35।।

Oh princesa de Kekaya, para Rāma solo pediste la morada del bosque. Por ello, que esta Sītā—siempre habituada al adorno—viva en la selva junto a Rāghava, permaneciendo bellamente engalanada.

Verse 36

यानैश्च मुख्यैः परिचारकैश्चसुसंवृता गच्छतु राजपुत्री।वस्त्रैश्च सर्वैस्सहितैर्विधानैर्नेयं वृता ते वरसम्प्रदाने।।2.37.36।।

Que la princesa parta rodeada de excelentes carruajes y servidores, provista de vestidos y de todo lo necesario. Cuando pediste tus dones, no la incluiste a ella—Sītā—en lo que exigiste.

Verse 37

तस्मिंस्तथा जल्पति विप्रमुख्येगुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे।नैव स्म सीता विनिवृत्तभावाप्रियस्य भर्तुः प्रतिकारकामा।।2.37.37।।

Mientras hablaba así el más eminente brahmán—Vasiṣṭha, guru del rey de poder incomparable—Sītā no se apartó de su determinación, deseando sólo acompañar y servir a su amado esposo.