Sarga 113

Verse 1

तत श्शिरसि कृत्वा तु पादुके भरतस्तदा।आरुरोह रथं हृष्टः शत्रुघ्नेन समन्वितः।।।।

Entonces Bharata, poniendo las sandalias sobre su cabeza, subió gozoso al carro, acompañado de Śatrughna.

Verse 2

वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिश्च दृढव्रतः।अग्रतः प्रययु स्सर्वे मन्त्रिणो मन्त्रपूजिताः।।।।

Vasiṣṭha, Vāmadeva y Jābāli, firmes en sus votos, junto con todos los ministros honrados por su consejo, avanzaron al frente.

Verse 3

मन्दाकिनीं नदीं रम्यां प्राङ्मुखास्ते ययुस्तदा।प्रदक्षिणं च कुर्वाणाश्चित्रकूटं महागिरिम्।।।।

Entonces, mirando hacia el oriente, avanzaron hacia el hermoso río Mandākinī, realizando la pradakṣiṇā en torno al gran monte Citrakūṭa.

Verse 4

पश्यन्धातुसहस्राणि रम्याणि विविधानि च।प्रययौ तस्य पार्श्वेन ससैन्यो भरतस्तदा।।।।

Contemplando innumerables minerales, hermosos y variados, Bharata, acompañado por su ejército, avanzó entonces por la ladera del monte.

Verse 5

अदूराच्चित्रकूटस्य ददर्श भरतस्तदा।आश्रमं यत्र स मुनिर्भरद्वाजः कृतालयः।।।।

No lejos de Citrakūṭa, Bharata vio entonces el āśrama donde el sabio Bharadvāja había establecido su morada.

Verse 6

स तमाश्रममागम्य भरद्वाजस्य बुद्धिमान्।अवतीर्य रथात्पादौ ववन्दे भरतस्तदा।।।।

Al llegar a aquel āśrama de Bharadvāja, el prudente Bharata descendió de su carro y se postró a los pies de Bharadvāja.

Verse 7

ततो हृष्टो भरद्वाजो भरतं वाक्यमब्रवीत्।अपि कृत्यं कृतं तात रामेण च समागतम्।।।।

Entonces Bharadvāja, lleno de gozo, habló a Bharata: «Hijo mío, ¿se ha cumplido el deber por el que viniste? ¿Y te has encontrado con Rāma?»

Verse 8

एवमुक्त स्स तु ततो भरद्वाजेन धीमता।प्रत्युवाच भरद्वाजं भरतो धर्मवत्सलः।।।।

Así interpelado por el sabio Bharadvāja, Bharata—amante del dharma—respondió entonces a Bharadvāja.

Verse 9

स याच्यमानो गुरुणा मया च दृढविक्रमः।राघवः परमप्रीतो वसिष्ठं वाक्यमब्रवीत्।।।।

Aunque fue suplicado por su preceptor y por mí, Rāghava—firme en su determinación—y, sin embargo, muy complacido, dijo estas palabras a Vasiṣṭha.

Verse 10

पितुः प्रतिज्ञां तामेव पालयिष्यामि तत्त्वतः।चतुर्दश हि वर्षाणि या प्रतिज्ञा पितुर्मम।।।।

En verdad, cumpliré fielmente aquel mismo voto de mi padre: la promesa de catorce años.

Verse 11

एवमुक्तो महाप्राज्ञो वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं राघवं वचनं महत्।।।।

Así interpelado, el gran sabio Vasiṣṭha, conocedor y diestro en la palabra, respondió a Rāghava (Rāma) con palabras de gran peso.

Verse 12

एते प्रयच्छ संहृष्टः पादुके हेमभूषिते।अयोध्यायां महाप्राज्ञ योगक्षेमकरे तव।।।।

Oh sapientísimo, concede con alegría estas dos sandalias adornadas de oro, para que, en tu nombre, aseguren el bienestar y la protección de Ayodhyā.

Verse 13

एवमुक्तो वसिष्ठेन राघवः प्राङ्मुखः स्थितः।पादुके ह्यधिरुह्यैते मम राज्याय वै ददौ।।।।

Así exhortado por Vasiṣṭha, Rāghava permaneció de pie mirando al oriente; tras calzarse aquellas sandalias, me las entregó para el gobierno del reino.

Verse 14

निवृत्तोऽहमनुज्ञातो रामेण सुमहात्मना।अयोध्यामेव गच्छामि गृहीत्वा पादुके शुभे।।।।

Con el permiso del magnánimo Rāma, ahora regreso; llevando estas sandalias auspiciosas, me dirijo a Ayodhyā.

Verse 15

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः।भरद्वाजश्शुभतरं मुनिर्वाक्यमुवाच तम्।।।।

Al oír estas palabras auspiciosas del magnánimo Bharata, el sabio Bharadvāja le dirigió palabras aún más auspiciosas.

Verse 16

नैतच्चित्रं नरव्याघ्र शीलवृत्तवतां वर।यदार्यं त्वयि तिष्ठेत्तु निम्ने सृष्टमिवोदकम्।।।।

No es extraño, oh tigre entre los hombres, el mejor de los de noble conducta, que lo noble habite en ti, como el agua vertida que por naturaleza corre hacia lo bajo.

Verse 17

अमृत स्समहाबाहुः पिता दशरथस्तव।यस्य त्वमीदृश: पुत्रो धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।।।।

No está verdaderamente muerto tu padre Daśaratha, de poderosos brazos, pues tiene un hijo como tú, conocedor del dharma y amante del dharma.

Verse 18

तमृषिं तु महात्मानमुक्तवाक्यं कृताञ्जलिः।आमन्त्रयितुमारेभे चरणावुपगृह्य च।।।।

Entonces, con las palmas juntas, se acercó a aquel gran sabio que así había hablado; y, abrazando sus pies, comenzó a despedirse.

Verse 19

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भरद्वाजं पुनः पुनः।भरतस्तु ययौ श्रीमानयोध्यां सह मन्त्रिभिः।।।।

Luego, tras circunvalar a Bharadvāja una y otra vez con reverencia, el ilustre Bharata partió hacia Ayodhyā junto con sus ministros.

Verse 20

यानैश्च शकटैश्चैव हयैर्नागैश्च सा चमूः।पुनर्निवृत्ता विस्तीर्णा भरतस्यानुयायिनी।। ।।

Aquel vasto ejército, que seguía a Bharata con carros, carretas, caballos y elefantes, volvió una vez más en dirección a Ayodhyā.

Verse 21

ततस्ते यमुनां दिव्यां नदीं तीर्त्वोर्मिमालिनीम्।ददृशुस्तां पुन स्सर्वे गङ्गां शुभजलां नदीम्।।।।

Después, tras cruzar la divina Yamunā, ceñida de olas, todos volvieron a contemplar el río Gaṅgā, de aguas auspiciosas.

Verse 22

तां रम्यजलसंपूर्णां सन्तीर्य सहबान्धवःशृङ्गिबेरपुरं रम्यं प्रविवेश ससैनिकः।शृङ्गिबेरपुराद्भूय स्त्वयोध्यां सन्ददर्श ह।।।।

Tras cruzar el Gaṅgā, colmado de aguas deleitosas, Bharata, junto con sus parientes y su ejército, entró en la hermosa ciudad de Śṛṅgiberapura; y desde Śṛṅgiberapura volvió a contemplar Ayodhyā.

Verse 23

अयोध्यां च ततो दृष्ट्वा पित्रा भ्रात्रा विवर्जिताम्।भरतो दुःख सन्तप्त स्सारथिं चेदमब्रवीत्।।।।

Entonces, al ver Ayodhyā privada de su padre y de sus hermanos, Bharata, abrasado por el dolor, dijo estas palabras al auriga.

Verse 24

सारथे पश्य विध्वस्ता साऽयोध्या न प्रकाशते।निराकारा निरानन्दा दीना प्रतिहतस्वरा।।।।

Auriga, mira: Ayodhyā está devastada y ya no resplandece; parece sin forma, sin alegría, abatida y con sus voces apagadas.