Sarga 110

Verse 1

क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्।।।।

Al percibir que Rāma estaba airado, Vasiṣṭha respondió: «También Jābāli conoce el ir y venir—el curso y el destino—de los seres en este mundo».

Verse 2

निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत्।इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे।।।।

Oh Señor de los mundos, te dijo estas palabras sólo deseando hacerte volver. Ahora aprende de mí el relato del origen del mundo.

Verse 3

सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता।तत: स‌मभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: स‌ह।।।।

Al principio, todo era sólo agua, de la cual fue formada la tierra; después se manifestó Brahmā, el Svayambhū, junto con los dioses.

Verse 4

स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्।असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः।।।।

Entonces se hizo el Jabalí sagrado, Varāha, alzó la Tierra y dio origen a todo el universo, junto con sus hijos, de alma purificada y dueños de sí.

Verse 5

आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः।तस्मान्मरीचि: संज‌ज्ञे मरीचेः कश्यप: सुतः।।।।

Brahmā, nacido del espacio, eterno, constante e imperecedero; de él nació Marīci, y de Marīci, su hijo Kaśyapa.

Verse 6

विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वत: स्वयम्।स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुतः।।।।

De Kaśyapa nació Vivasvān, el Sol; y de Vivasvān, Manu Vaivasvata. Aquel Manu fue el primer Prajāpati; e Ikṣvāku nació como hijo de Manu.

Verse 7

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही।तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्।।।।

A Ikṣvāku—a quien Manu otorgó primero esta tierra próspera—reconócelo como el primer rey en Ayodhyā.

Verse 8

इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः।कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत।।।।

Ikṣvāku tuvo un hijo ilustre, célebre con el nombre de Kukṣi; y de Kukṣi nació el héroe Vikukṣi.

Verse 9

विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान्।बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महात‌पा:।।।।

De Vikukṣi nació Bāṇa, poderoso en esplendor y valentía; y de Bāṇa nació Anaraṇya, de grandes brazos y austero en su disciplina.

Verse 10

नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे।अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन।।।।

Cuando el gran rey Anaraṇya, el mejor entre los virtuosos, gobernaba este reino, no había sequía ni hambre, y ni siquiera existía un solo ladrón.

Verse 11

अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह।तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत।।।।स सत्यवचनाद् वीर: स‌शरीरो दिवं गतः।

De Anaraṇya nació el rey Pṛthu, de poderosos brazos; de Pṛthu nació el gran rey Triśaṅku. Aquel héroe Triśaṅku, por la fuerza de su veracidad, ascendió al cielo con su propio cuerpo.

Verse 12

त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः।।।।दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत।

El hijo de Triśaṅku fue el ilustre Dundhumāra; de Dundhumāra nació el resplandeciente Yuvanāśva, de gran fulgor.

Verse 13

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।।।मान्धातुस्त महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।

El hijo de Yuvanāśva fue el majestuoso Māndhātṛ; de Māndhātṛ nació el poderoso Susandhi. Susandhi tuvo dos hijos: Dhruvasandhi y Prasēnajit. De Dhruvasandhi nació el célebre Bharata, destructor de enemigos.

Verse 14

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।2.110.13।।मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।2.110.14।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।

De Yuvanāśva nació el glorioso Māndhātṛ; de Māndhātṛ surgió el gran Susandhi. De Susandhi nacieron dos hijos, Dhruvasandhi y Prasenajit; y de Dhruvasandhi nació el renombrado Bharata, destructor de enemigos.

Verse 15

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।।।

De Bharata, el de poderosos brazos, nació un hijo llamado Asita. Contra él se alzaron reyes rivales y hostiles: los Haihayas, los Tālajaṅghas y los valientes Śaśibindus.

Verse 16

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।2.110.15।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।2.110.16।।

De Bharata, el de poderosos brazos, nació Asita. Contra él se alzaron reyes rivales y hostiles: los Haihayas, los Tālajaṅghas y los valientes Śaśibindus.

Verse 17

तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः।स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः।।।।

El rey los enfrentó a todos en la guerra; sin embargo, fue arrojado al destierro. Entonces habitó en una hermosa región montañosa, satisfecho, como un sabio asceta.

Verse 18

द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः।एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ।।।।

Se dice que tenía dos esposas, y ambas quedaron encintas. Una de ellas, deseando destruir el vientre de su coesposa, le dio veneno.

Verse 19

भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः।तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्।।2.110.19।।स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि।

Había un sabio Bhārgava llamado Cyavana, que se había acogido al Himavat. Al acercarse a aquel rishi, Kālinḍī le rindió reverencia; y el brahmán le habló entonces, pues anhelaba un don: el nacimiento de un hijo.

Verse 20

पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः।।।।धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः।

«Oh reina, tendrás un hijo: magnánimo y célebre en el mundo; justo y de noble conducta, continuador del linaje y destructor de enemigos.»

Verse 21

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।।।पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्।तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।।।

Llena de gozo, la reina dio la pradakṣiṇā al sabio y, tras despedirse de él, regresó a su hogar. Entonces dio a luz un hijo de ojos como pétalos de loto, resplandeciente como el Nacido del Loto (Brahmā).

Verse 22

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।2.110.21।। पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।2.110.22।।

Llena de gozo, ella dio la pradakṣiṇā al sabio y se despidió; al regresar a su hogar, la reina dio a luz un hijo de ojos como loto, resplandeciente como el Nacido del Loto (Brahmā).

Verse 23

सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया।गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत्।।।।

Pero su coesposa, deseando destruir el embrión, le dio un veneno. Nacido junto con aquel ‘gara’ (veneno), el niño llegó a ser conocido como Sagara.

Verse 24

स राजा सगरो नाम य: स‌मुद्रमखानयत्।इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः।।।

Aquel rey, llamado Sagara, fue quien hizo excavar el océano. Tras celebrar un sacrificio en el día festivo de luna llena, con ímpetu veloz infundió temor a los súbditos por aquella poderosa empresa.

Verse 25

असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम्।जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्।।।।

Hemos oído que Sagara tuvo un hijo llamado Asamañja. Mientras su padre aún vivía, aquel autor de actos pecaminosos fue desterrado por él.

Verse 26

अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान्।दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः।।।।

El valeroso Aṁśumān nació como hijo de Asamañja. Dilīpa fue hijo de Aṁśumān, y Bhagīratha fue hijo de Dilīpa.

Verse 27

भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः।ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः।।।।

De Bhagīratha nació Kakutstha, por quien vuestra estirpe se hizo célebre como los Kākuṭsthas. Y de Kakutstha nació Raghu, por quien sois conocidos como los Rāghavas.

Verse 28

रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः।कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि।।।।

El ilustre hijo de Raghu, crecido en poder, fue célebre en el mundo con los nombres de Kalmāṣapāda y Saudāsa; y, por la maldición de un rishi, por un tiempo fue tenido también por devorador de hombres.

Verse 29

कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः।यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्।।।।

El hijo de Kalmāṣapāda se hizo famoso con el nombre de Śaṅkhaṇa; y quienquiera que afrontaba su valor era aplastado, junto con su ejército.

Verse 30

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।।।

El hijo de Śaṅkhaṇa fue el heroico y espléndido Sudarśana; el hijo de Sudarśana fue Agnivarṇa, y el hijo de Agnivarṇa, Śīghraga. El hijo de Śīghraga fue Maru; el de Maru, Praśuśruva; y el de Praśuśruva fue el radiante Ambarīṣa. El hijo de Ambarīṣa fue Nahūṣa, de veraz valentía; y el hijo de Nahūṣa, el supremamente dhármico Nābhāga. Nābhāga tuvo dos hijos, Aja y Suvrata; y el hijo de Aja fue el justo rey Daśaratha.

Verse 31

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

Tú eres su heredero mayor, célebre por el nombre de Rāma. Por ello, oh rey, acepta tu propio reino y vela por el pueblo.

Verse 32

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

Entre todos los Ikṣvākus, el primogénito es quien llega a ser rey; mientras vive el mayor, no se consagra al reino a un hijo menor.

Verse 33

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

Oh, de gran renombre, no debes hoy abandonar el eterno dharma de linaje de los Rāghavas. Gobierna esta tierra, rica en joyas y vasta en reinos, como lo hizo tu padre.

Verse 34

तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः।तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप।।।।

Tú eres su heredero mayor, célebre por el nombre de Rāma. Por ello, oh rey, acepta tu propio reino y vela por el pueblo.

Verse 35

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः।पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।।।।

Entre todos los Ikṣvākus, el primogénito es quien llega a ser rey; mientras vive el mayor, no se consagra al reino a un hijo menor.

Verse 36

स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि।प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः।।।।

Oh, de gran renombre, no debes hoy abandonar el eterno dharma de linaje de los Rāghavas. Gobierna esta tierra, rica en joyas y vasta en reinos, como lo hizo tu padre.