Adhyaya 8

Verse 1

भीष्म उवाच । बहुभिर्द्धरणी भुक्ता भूपालैः श्रूयते पुरा । पार्थिवाः पृथिवीयोगात्पृथिवी कस्य योगतः

Bhīṣma dijo: En tiempos antiguos oímos que la Tierra fue gobernada y disfrutada por muchos reyes. Puesto que los soberanos son llamados “pārthiva” por su vínculo con la Tierra, ¿por la asociación con quién es llamada así la Tierra misma?

Verse 2

किमर्थं च कृता संज्ञा भूमेस्सा पारिभाषिकी । गौरितीयं च संज्ञा वा भुवः कस्माद्ब्रवीहि मे

¿Por qué se aplicó a la Tierra esta designación técnica? ¿Y por qué la Tierra es llamada también “Gaurī”? Dime la causa de estos nombres.

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरा कृतयुगस्यासीदंगो नाम प्रजापतिः । मृत्योस्तु दुहिता तेन परिणीतातिदुर्मुखी

Pulastya dijo: Antaño, en el Kṛta Yuga, hubo un Prajāpati llamado Aṅga. Él tomó por esposa a la hija de Mṛtyu, la sumamente desdichada Atidurmukhī.

Verse 4

सुनीथा नाम तस्यास्तु वेनो नाम सुतः पुरा । अधर्मनिरतः कामी बलवान्वसुधाधिपः

Su nombre era Sunīthā, y antaño su hijo se llamó Vena: un rey soberano de la tierra, poderoso, dominado por el deseo y entregado al adharma.

Verse 5

लोकस्याधर्मकृच्चापि परभार्यापहारकः । अथ तस्य प्रसिद्यर्थं जगदर्थं महर्षिभिः

Cometía adharma contra el mundo, e incluso robaba la esposa de otro. Entonces, para reformarlo y por el bien del universo, los grandes sabios tomaron medidas.

Verse 6

अनुनीतोपि न ददावशुद्धात्माऽभयं ततः । शापेन मारयित्वैनमराजकभयार्दिताः

Aunque fue suplicado una y otra vez, aquel de mente impura no concedió protección. Entonces, afligidos por el temor nacido de la falta de un rey, lo mataron mediante una maldición.

Verse 7

ममंथुर्ब्राह्मणास्तस्य बलाद्देहमकल्मषाः । तत्कायान्मथ्यमानात्तु जनिता म्लेच्छजातयः

Entonces los brāhmaṇas sin mancha batieron con fuerza su cuerpo; y mientras aquel cuerpo era batido, nacieron las diversas tribus de los mlecchas.

Verse 8

शरीरे मातुरंशेन कृष्णांजनसमप्रभाः । पितुरंशस्य संगेन धार्मिको धर्मकारकः

En su cuerpo, por la porción de la madre, posee un fulgor oscuro como el colirio negro; y por la unión con la porción del padre, es justo, hacedor de dharma.

Verse 9

उत्पन्नो दक्षिणाद्धस्तात्सधनुः सशरो गदी । दिव्यतेजोमयः पुत्रस्सरत्नकवचांगदः

De la mano derecha nació, portando arco, flechas y una maza; un hijo hecho de resplandor divino, ceñido con armadura enjoyada y brazaletes.

Verse 10

पृथुरेवाभवन्नाम्ना स च विष्णुरजायत । स विप्रैरभिषिक्तः संस्तपः कृत्वा सुदुष्करं

Se hizo célebre con el nombre de Pṛthu, y nació como encarnación de Viṣṇu. Consagrado por los brāhmaṇas, realizó austeridades sumamente arduas.

Verse 11

विष्णोर्वरेण सर्वस्य प्रभुत्वमगमत्प्रभुः । निःस्वाध्यायवषट्कारं निर्द्धर्मं वीक्ष्य भूतलं

Por la gracia de Viṣṇu, el Señor alcanzó la soberanía sobre todo. Al ver la tierra privada del estudio védico y de las aclamaciones sacrificiales (vaṣaṭ), y desprovista de dharma, la contempló con preocupación.

Verse 12

वेद्धुमेवोद्यतः कोपाच्छरेणामितविक्रमः । ततो गोरूपमास्थाय भूः पलायितुमुद्यता

Airado, el poderoso de inconmensurable valentía alzó su flecha, dispuesto a herirla. Entonces la Tierra, tomando forma de vaca, se aprestó a huir.

Verse 13

पृष्ठे त्वन्वगमत्तस्याः पृथुः सेषुशरासनः । ततः स्थित्वैकदेशे तु किं करोमीति चाब्रवीत्

Pero Pṛthu, provisto de carcaj y arco, la siguió muy de cerca. Luego, deteniéndose en cierto lugar, dijo: «¿Qué he de hacer?»

Verse 14

पृथुरप्यवदद्वाक्यमीप्सितं देहि सुव्रते । सर्वस्य जगतः शीघ्रं स्थावरस्य चरस्य च

Pṛthu también dijo estas palabras: «Oh virtuosa, concede pronto lo deseado, por el bien del mundo entero, de lo inmóvil y de lo móvil».

Verse 15

तथेति चाब्रवीद्भूमिर्दुदोह स नराधिपः । स्वके पाणौ पृथुर्वत्सं कृत्वा स्वायंभुवं मनुं

«Así sea», dijo la Tierra. Entonces aquel rey la ordeñó, tomando a Svāyambhuva Manu como ternero, y a Pṛthu mismo como ordeñador, con su propia mano como recipiente.

Verse 16

तदन्नमभवद्दुग्धं प्रजा जीवंति येन तु । ततस्तु ऋषिभिर्दुग्धा वत्सः सोमस्तदाभवत्

Aquel alimento se volvió leche, por la cual viven los seres. Luego, cuando los ṛṣi la ordeñaron, Soma (la Luna) se convirtió entonces en su ternero.

Verse 17

दोग्धा वाचस्पतिरभूत्पात्रं वेदस्तपो रसः । देवैश्च वसुधा दुग्धा मरुद्दोग्धा तदाभवत्

Vācaspati fue el ordeñador; el recipiente fue el Veda, colmado con la esencia del tapas. Luego los dioses ordeñaron a la Tierra, y entonces Marut llegó a ser el ordeñador.

Verse 18

इन्द्रो वत्सः समभवत्क्षीरमूर्ज्जस्वलं बलं । देवानां कांचनं पात्रं पितृणां राजतं तथा

Indra se convirtió en el ternero; la leche fue la fuerza que resplandece con energía vital. Para los dioses hubo un recipiente de oro, y asimismo para los Pitṛs (ancestros) uno de plata.

Verse 19

अंतकश्चाभवद्दोग्धा यमो वत्सः स्वधा रसः । बिलं च पात्रं नागानां तक्षको वत्सकोभवत्

Antaka se volvió el ordeñador, Yama el ternero y Svadhā la esencia de la leche. La madriguera sirvió de recipiente para los Nāgas, y Takṣaka se convirtió en su ternero.

Verse 20

विषं क्षीरं ततो दोग्धा धृतराष्ट्रोभवत्पुनः । असुरैरपि दुग्धेयं आयसे शत्रुपीडनम्

Entonces se ordeñó veneno; y después, de nuevo, Dhṛtarāṣṭra fue el ordeñador. También los Asuras lo ordeñaron en un recipiente de hierro: ese veneno que atormenta a los enemigos.

Verse 21

पात्रे मायामभूद्वत्सःप्राल्हादिस्तुविरोचनः । दोग्धा त्रिमूर्द्धा तत्रासीन्माया येन प्रवर्तिता

Para el recipiente, Māyā se convirtió en el ternero; Virocana, de la estirpe de Prahlāda, fue el ordeñador. Allí, el de tres cabezas actuó como pastor, por quien Māyā fue puesta en movimiento.

Verse 22

यक्षैश्च वसुधा दुग्धा पुरांतर्द्धानमीप्सुभिः । कृत्वा विश्वावसुं वत्सं मणिमंतं महीपते

Oh rey, en tiempos antiguos los Yakṣas, deseosos de ocultamiento, ordeñaron a la Tierra; hicieron de Viśvāvasu el ternero y de Maṇimant el ordeñador.

Verse 23

प्रेतरक्षोगणैर्दुग्धा वसा रुधिरमुल्बणं । रौप्यनाभोभवद्दोग्धा सुमाली वत्स एव च

Luego, huestes de pretas y rākṣasas ordeñaron grasa y sangre espesa; Raupyanābha fue el ordeñador, y Sumālī, en verdad, el ternero.

Verse 24

गंधर्वैश्च पुनर्दुग्धा वसुधा साप्सरोगणैः । वत्सं चित्ररथं कृत्वा गंधान्पद्मदले तथा

Después, la Tierra fue ordeñada de nuevo por los Gandharvas junto con huestes de Apsaras; haciendo de Citraratha el ternero, extrajeron fragancias, recogiéndolas asimismo en una hoja de loto.

Verse 25

दोग्धावसुरुचिर्नामाथर्ववेदस्य पारगः । गिरिभिर्वसुधा दुग्धा रत्नानि विविधानि च

El ordeñador se llamaba Vasuruci, consumado en el Atharva Veda; por medio de las montañas se ordeñó la Tierra, y se obtuvieron joyas de muchas clases.

Verse 26

औषधानि च दिव्यानि दोग्धा मेरुर्महीधरः । वत्सोभूद्धिमवांस्तत्र पात्रं शैलमयं पुनः

Y se ordeñaron también las hierbas medicinales divinas; el gran monte Meru, sostén de la tierra, fue el ordeñador. Allí Himavān fue el ternero, y de nuevo el recipiente era de piedra.

Verse 27

वृक्षैश्च वसुधा दुग्धा क्षीरं छिन्नप्ररोहणं । पालाशपात्रे दोग्धा तु सालः पुष्पवनाकुलः

Entonces la Tierra fue ordeñada por medio de los árboles, y brotó una leche que, aun cortada, hacía nacer retoños nuevos. Fue ordeñada en un recipiente de hojas de palāśa, mientras el árbol sāla, colmado de flores, asistía en el rito sagrado.

Verse 28

प्लक्षोभवत्ततो वत्सः सर्ववृक्षवनाधिपः । एवमन्यैश्च वसुधा तथा दुग्धा यथेच्छतः

Luego el árbol plakṣa se convirtió en el ternero, señor de todos los árboles y bosques. Del mismo modo, con otros (terneros también), la Tierra fue ordeñada conforme al deseo de cada cual.

Verse 29

आयुर्द्धनानि सौख्यं च पृथौ राज्यं प्रशासति । न दारिद्र्यं तथा रोगी नाधनोनचपापकृत्

Cuando Pṛthu gobernaba el reino, había larga vida, riquezas y dicha. No existían la pobreza ni la enfermedad; no había desamparados, ni nadie inclinado al pecado.

Verse 30

नोपसर्गा न चाघातः पृथौ राज्यं प्रशासति । नित्यंप्रमुदितालोका दुःखशोकविवर्जिताः

Cuando Pṛthu regía el reino, no había calamidades ni agresiones. El pueblo vivía siempre jubiloso, libre de dolor y de aflicción.

Verse 31

धनुः कोट्या च शैलेंद्रानुत्सार्य स महाबलः । भूमंडलं समं चक्रे लोकानां हितकाम्यया

Aquel poderoso, apartando a los señores de las montañas con la punta de su arco, niveló el círculo de la tierra, deseando el bienestar de los mundos.

Verse 32

न पुरग्रामदुर्गाणि न चायुधधरा नराः । म्रियंते यत्र दुःखं च नार्थशास्त्रस्य चादरः

Donde no hay ciudades, aldeas ni fortalezas, y no hay hombres que porten armas, allí los pueblos perecen; prevalece el dolor, y no se honra el arthaśāstra, el orden del gobierno y de la economía.

Verse 33

धर्मैकतानाः पुरुषाः पृथौ राज्यं प्रशासति । कथितानि च पात्राणि यत्क्षीरं च यथा तव

Cuando Pṛthu gobernaba el reino, los hombres estaban entregados únicamente al dharma. Ya se han descrito los recipientes, y también la leche, tal como en tu relato.

Verse 34

येषां येन रुचिस्तत्र तेभ्यो दत्तं विजानता । यज्ञश्रीदेषु सर्वेषु मया तुभ्यं निवेदितं

Conociendo la inclinación propia de cada cual, se les concedió conforme a ella. Y en todos aquellos lugares sagrados adornados con el esplendor del yajña, te he presentado esta enseñanza.

Verse 35

दुहितृत्वं गता यस्मात्पृथोः पृथ्वी महामते । तस्यानुसारयोगाच्च पृथिवी विश्रुता बुधैः

Oh sabio, porque la Tierra llegó a ser hija de Pṛthu, y por su unión con él, es célebre entre los entendidos con el nombre de “Pṛthivī”.

Verse 36

भीष्म उवाच । आदित्यवंशमखिलं वद ब्रह्मन्यथाक्रमं । सोमवंशं च तत्त्वज्ञ यथावद्वक्तुमर्हसि

Bhīṣma dijo: «Oh brahmán, relata en debido orden toda la estirpe solar; y también, oh conocedor de la verdad, debes exponer correctamente la estirpe lunar».

Verse 37

पुलस्त्य उवाच । विवस्वान्कश्यपात्पूर्वमदित्यामभवत्पुरा । तस्य पत्नीत्रयं तद्वत्संज्ञा राज्ञी प्रभा तथा

Dijo Pulastya: Antaño, Vivasvān nació de Kaśyapa y Aditi. Y del mismo modo tuvo tres esposas: Saṃjñā, la reina, y también Prabhā.

Verse 38

रैवतस्य सुता राज्ञी रेवतं सुषुवे सुतं । प्रभा प्रभातं सुषुवे त्वाष्ट्रं संज्ञा तथा मनुं

La reina, hija de Raivata, dio a luz a un hijo llamado Revata. Prabhā dio a luz a Prabhāta; y Saṃjñā, asimismo, dio a luz a Manu, hijo de Tvaṣṭṛ.

Verse 39

यमश्च यमुना चैव यमलौ च बभूवतुः । ततस्तेजोमयं रूपमसहंती विवस्वतः

Así nacieron los gemelos, Yama y Yamunā. Luego, incapaz de soportar la forma ardiente y fulgurante de Vivasvān, ella se apartó.

Verse 40

नारीमुत्पादयामास स्वशरीरादनिंदितां । त्वाष्ट्री स्वरूपरूपेण नाम्ना छायेति भामिनी

De su propio cuerpo produjo a una mujer sin tacha, semejante a Tvaṣṭrī en forma y naturaleza, conocida con el nombre de Chāyā, la resplandeciente.

Verse 41

किंकरोमीति पुरतः संस्थितां तामभाषत । छाये त्वं भज भर्तारं मदीयं तं वरानने

Puesto ante ella, dijo: «¿Qué he de hacer?» Oh Chāyā, de hermoso rostro, acepta por esposo a ese mismo señor mío.

Verse 42

अपत्यानि मदीयानि मातृस्नेहेन पालय । तथेत्युक्त्वा च सा देवमगात्कामाय सुव्रता

«Protege a mis hijos con el cariño de una madre». Diciendo «Así sea», aquella virtuosa dama se encaminó al dios Kāma.

Verse 43

कामयामास देवोपि संज्ञेयमिति चादरात् । जनयामास सावर्णिं मनुं मनुस्वरूपिणम्

Aquel dios también, con reverencia, la deseó, pensando: «Debe ser conocida como Saṃjñā». Entonces engendró a Sāvarṇi Manu, que tenía la misma forma de Manu.

Verse 44

सवर्णत्वाच्च सावर्णेर्मनोर्वैवस्वतस्य तु । ततः सुतां च तपतीं त्वाष्ट्रीं चैव क्रमेण तु

Y por ser de la misma estirpe, fue dada a Sāvarṇi, hijo de Vaivasvata Manu; luego, en el debido orden, (tomó por esposa) a la hija Tapatī y también a Tvāṣṭrī.

Verse 45

छायायां जनयामास संज्ञेयमिति भास्करः । छाया स्वपुत्रे त्वधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा

En Chāyā, Bhāskara (el Sol) engendró un hijo llamado Saṃjñeya. Entonces Chāyā mostró mayor afecto por su propio hijo que por Manu.

Verse 46

न चक्षमे मनुः पूर्वस्तद्यमः क्रोधमूर्छितः । संतर्जयामास तदा पादमुत्क्षिप्य दक्षिणं

Manu no pudo soportarlo; y entonces Yama, cegado por la ira, lo amenazó, levantando en ese instante su pie derecho.

Verse 47

शशाप च यमं छाया भवतु क्रिमिसंयुतः । पादोयमेको भविता पूयशोणितविस्रवः

Y Chāyā maldijo a Yama: «Que seas infestado de gusanos; y que este uno de tus pies rezume pus y sangre».

Verse 48

निवेदयामास पितुर्यमः शापेन धर्षितः । निःकारणमहं शप्तो मात्रा देव सकोपया

Afligido por la maldición, Yama informó el asunto a su padre: «Oh dios, sin causa alguna he sido maldecido por mi madre, airada».

Verse 49

बालभावान्मया किंचिदुद्यतश्चरणः सकृत् । मनुना वार्यमाणापि मम शापमदाद्विभो

Por niñez, una vez alcé un poco el pie. Aunque Manu intentó detenerme, aun así me impuso una maldición, oh Señor.

Verse 50

प्रायो न माता सास्माकमसमा स्नेहतो यतः । देवोप्याह यमं भूयः किं करोमि महामते

«En verdad, nuestra madre no tiene igual en afecto». Entonces el dios volvió a hablar a Yama: «Oh magnánimo, ¿qué he de hacer?»

Verse 51

सौख्यात्कस्य न दुःखं स्यादथवा कर्मसंततिः । अनिवार्या भवस्यापि का कथान्येषु जंतुषु

De la dicha, ¿para quién no habría de surgir el dolor? En verdad, la sucesión de los frutos del karma es inevitable, aun para Śiva; ¿qué decir entonces de los demás seres?

Verse 52

कृकवाकुस्तव पदे स क्रिमिं भक्षयिष्यति । खंजं च रुचिरं चैव पादमेतद्भविष्यति

Una garza devorará el gusano de tu pie; y ese mismo pie quedará cojo, aunque seguirá viéndose agradable.

Verse 53

एवमुक्तः समाश्वस्तस्तपस्तीव्रं चकार ह । वैराग्यात्पुष्करे तीर्थे फलफेनानिलाशनः

Así exhortado, recobró la calma y practicó severas austeridades. Por desapego, en el sagrado tīrtha de Puṣkara, vivió de frutos, de espuma y aun del aire como sustento.

Verse 54

पितामहं समाराध्य यावद्वर्षायुतं पुनः । तपःप्रभावाद्देवेशः संतुष्टः पद्मसंभवः

Habiendo propiciado debidamente al Pitāmaha (Brahmā) durante diez mil años, el Señor de los dioses—Padma-sambhava, el Nacido del Loto—quedó complacido por el poder de aquella austeridad.

Verse 55

वव्रे स लोकपालत्वं पितृलोकं तथाक्षयं । धर्माधर्मात्मकस्यास्य जगतस्तु परीक्षणम्

Eligió el cargo de guardián del mundo, un reino imperecedero de los Pitṛs, y el deber de examinar este mundo cuya naturaleza está hecha de dharma y adharma.

Verse 56

एवं स लोकपालत्वमगमत्पद्मसंभवात् । पितॄणामाधिपत्यं च धर्माधर्मस्य चानघ

Así, por mandato del Nacido del Loto (Brahmā), alcanzó el oficio de guardián del mundo; y, oh intachable, obtuvo también soberanía sobre los Pitṛs y sobre la rectitud y la falta de rectitud.

Verse 57

विवस्वानथ तज्ज्ञात्वा संज्ञायाः कर्मचेष्टितं । त्वष्टुः समीपमगमदाचचक्षे सरोषवान्

Entonces Vivasvān, al comprender los actos y la conducta de Saṃjñā, se acercó a Tvaṣṭṛ y le habló con ira.

Verse 58

तमुवाच ततस्त्वष्टा सांत्वपूर्वमिदं वचः । तवासहंती भगवंस्तेजस्तीव्रं तमोनुद

Entonces Tvaṣṭṛ le habló, primero con palabras de consuelo: «Oh Bienaventurado, disipador de la oscuridad, no puedo soportar tu fulgor feroz e intenso».

Verse 59

बडवारूपमास्थाय मत्सकाशमिहागता । निवारिता मया सा च त्वद्भयेन दिवस्पते

Tomando la forma de Baḍavā, ella vino aquí ante mi presencia; y yo la contuve, por temor a ti, oh señor de los dioses.

Verse 60

यस्मादविज्ञातमना मत्सकाशमिहागता । तस्मान्मदीयं भवनं प्रवेष्टुं न तवार्हति

Puesto que has venido aquí ante mi presencia con intención no declarada, por ello no eres digno de entrar en mi morada.

Verse 61

एवमुक्ता जगामाशु मरुदेशमनिंदिता । बडवारूपमास्थाय भूतले संप्रतिष्ठिता

Así reprendida, la intachable partió presto hacia la región desértica; tomando la forma de una yegua, quedó establecida sobre la tierra.

Verse 62

तस्मात्प्रसादं कुरु मे यद्यनुग्रहभागहम् । अपनेष्यामि ते तेजः कृत्वा यंत्रे दिवाकरम्

Por tanto, concédeme tu favor, si en verdad soy partícipe de tu gracia. Apartaré tu resplandor colocando al Sol en un artificio dispuesto para ello.

Verse 63

रूपं तव करिष्यामि लोकानंदकरं प्रभो । तथेत्युक्तः स रविणा भ्रमे कृत्वा दिवाकरं

«Oh Señor, forjaré una forma tuya que colme de dicha a los mundos». Cuando el Sol dijo: «Así sea», lo hizo girar al Hacedor del Día para darle nueva hechura.

Verse 64

पृथक्चकार तेजश्च चक्रं विष्णोः प्रकल्पयत् । त्रिशूलं चापि रुद्रस्य वज्रमिंद्रस्य चापरं

Luego separó la energía divina y forjó el disco de Viṣṇu; asimismo hizo el tridente de Rudra y, además, el rayo (vajra) de Indra.

Verse 65

दैत्यदानवसंहर्तृ सहस्रकिरणात्मकं । रूपं चाप्रतिमं चक्रे त्वष्टा पद्भ्यामृते महत्

Tvaṣṭṛ forjó una forma incomparable: destructora de Daityas y Dānavas, resplandeciente con mil rayos, vasta y poderosa, dejando sin hacer los pies.

Verse 66

न शशाक च तद्द्रष्टुं पादरूपं रवेः पुनः । अद्यापि च ततः पादौ न कश्चित्कारयेत्क्वचित्

Y no pudo volver a contemplar la forma de los pies del Sol. Por ello, aun hoy, nadie en lugar alguno debe mandar hacer una imagen de esos pies.

Verse 67

यः करोति स पापिष्ठो गतिमाप्नोति निंदितां । कुष्ठरोगमवाप्नोति लोकेस्मिन्दुःखसंज्ञितं

Quien comete tal acto se vuelve el más pecador y alcanza un destino censurado; y en este mismo mundo contrae también la lepra, conocida como estado de sufrimiento.

Verse 68

तस्मान्न धर्मकामार्थी चित्रेष्वायतनेषु च । न क्वचित्कारयेत्पादौ देवदेवस्य धीमतः

Por ello, quien busca dharma, kāma y artha no debe jamás, en lugar alguno, mandar hacer o representar los pies del sabio Señor de los Señores, ni en pinturas ni en santuarios/templos.

Verse 69

ततः स भगवान्गत्वा भूर्लोकममराधिपः । कामयामास कामार्तो मुख एव दिवाकरः

Entonces aquel venerable Señor, soberano de los inmortales, fue al mundo terrenal; y el Sol —como su propio rostro—, afligido por el deseo, comenzó a anhelar.

Verse 70

अश्वरूपेण महता तेजसा च समन्वितः । संज्ञा च मनसा क्षोभमगमद्भयविह्वला

Dotado de gran resplandor y asumiendo la forma de un caballo, apareció; y Saṃjñā, aterrada, quedó mentalmente turbada y agitada por el miedo.

Verse 71

नासापुटाभ्यामुत्सृष्टं परोयमिति शंकया । तस्याथ रेतसो जातावश्विनाविति नः श्रुतम्

Sospechando: «Este es otro (un extraño)», expulsó su semen por las fosas nasales; y de ese semen, según hemos oído, nacieron los gemelos Aśvin.

Verse 72

दस्रौ श्रुतित्वात्संजातौ नासत्यौ नासिकाग्रतः । ज्ञात्वा चिराच्च तं देवं संतोषमगमत्परं

Porque nacieron por el oír, fueron llamados los Daśra; y, al surgir en la punta de la nariz, llegaron a ser conocidos como los Nāsatya. Y tras largo tiempo, al reconocer a aquella deidad, alcanzó la suprema satisfacción.

Verse 73

विमानेनागमत्स्वर्गे पत्न्या सह मुदान्वितः । सावर्ण्योपि मनुर्मेरावद्यापि तपते तपः

Junto con su esposa, colmado de gozo, fue al cielo en un vimāna celestial. Y aun hoy, Sāvarṇya Manu practica austeridades en el monte Meru.

Verse 74

शनिस्तपोबलाच्चापि ग्रहाणां समतां गतः । यमुना तपती चैव पुनर्नद्यौ बभूवतुः

Por la fuerza de su austeridad, Śani también alcanzó igualdad entre los planetas; y Yamunā y Tapatī volvieron a ser ríos.

Verse 75

विष्ठिर्घोरात्मिका तद्वत्कालत्वेन व्यवस्थिता । मनोर्वैवस्वतस्यापि दश पुत्रा महाबलाः

Asimismo, Viṣṭhi —de naturaleza terrible— quedó establecida como una manifestación del Tiempo. Y también Manu Vaivasvata tuvo diez hijos de gran poder.

Verse 76

इलस्तु प्रथमस्तेषां पुत्रेष्ट्या समकल्पि यः । इक्ष्वाकुः कुशनाभश्च अरिष्टो धृष्ट एव च

Entre ellos, Ila fue el primero, engendrado mediante el rito putreṣṭi para obtener un hijo. Y estaban también Ikṣvāku, Kuśanābha, Ariṣṭa y asimismo Dhṛṣṭa.

Verse 77

नरिष्यंतः करूषश्च शर्यातिश्च महाबलः । पृषध्रश्चाथ नाभागः सर्वे ते दिव्यमानुषाः

Nariṣyaṃta, Karūṣa y el poderoso Śaryāti; y también Pṛṣadhra y Nābhāga: todos ellos eran divinos entre los hombres.

Verse 78

अभिषिच्य मनुः पूर्वमिलं पुत्रं स धार्मिकम् । जगाम तपसे भूयः पुष्करं स तपोवनं

Después de ungir primero como rey a su justo hijo Ila, Manu partió de nuevo para la austeridad: a Puṣkara, aquel bosque de penitencia.

Verse 79

अथाजगाम सिध्यर्थं तस्य ब्रह्मा वरप्रदः । वरं वरय भद्रं ते मानवेय यथेप्सितं

Entonces Brahmā, dador de dones, vino a él para cumplir su propósito y dijo: «Elige un don, oh bienaventurado, oh descendiente de Manu, lo que desees».

Verse 80

उवाच स तदा देवं पद्माक्षं पद्मजं विभुं । वंशे मे धर्मसंयुक्ताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः

Entonces habló a aquel Dios, el Señor todopoderoso, de ojos de loto, nacido del loto, diciendo: «En mi linaje, que todos los reyes de la tierra estén unidos a la rectitud (dharma)».

Verse 81

भवेयुरीश्वराः स्वामिन्प्रसादात्तव कंजज । तथेत्युक्त्वा तु देवेशस्तत्रैवांतरधीयत

«Oh Señor, por tu gracia, oh nacido del loto, que seamos soberanos gobernantes». Diciendo: «Así sea», el Señor de los dioses desapareció allí mismo.

Verse 82

ततोयोध्यां समागत्य समतिष्ठद्यथा पुरा । अथैकदा रथारूढ इलो निज सुतो मनोः

Entonces, al llegar a Ayodhyā, habitó allí como antes. Y una vez, Ila—hijo propio de Manu—subió a un carro.

Verse 83

निर्जगामार्थसिध्यर्थमिनप्रायां महीमिमां । भ्रमन्द्वीपानि सर्वाणि क्ष्माभृतः संप्रसाधयन्

Partió por esta tierra—donde apenas había grano—para que su propósito se cumpliera; y, recorriendo todos los dvīpa, sometió a los reyes al debido orden y disciplina.

Verse 84

जगामोपवनं शंभोरथाकृष्टः प्रतापवान् । कल्पद्रुमलताकीर्णं नाम्ना शरवणं महत्

Entonces el poderoso y glorioso avanzó hacia el bosque-jardín de Śambhu, como atraído, al gran bosque llamado Śaravaṇa, cubierto de lianas de árboles que conceden deseos.

Verse 85

रमते यत्र देवेशः सोमः सोमार्द्धशेखरः । उमया समयस्तत्र पुरा शरवणे कृतः

Allí, donde el Señor de los dioses—Soma, el que lleva la media luna en su cabeza—se recrea con deleite, se hizo antaño un pacto con Umā en Śaravaṇa.

Verse 86

पुंनामसंज्ञं यत्किंचिदागमिष्यति नो वनं । स्त्रीत्वमेष्यति तत्सर्वं दशयोजनमंडले

Cualquier ser que lleve una designación masculina y entre en nuestro bosque—dentro de un círculo de diez yojanas—todo ello se volverá femenino.

Verse 87

अज्ञातसमयो राजा इलः शरवणं गतः । स्त्रीत्वं जगाम सहसा बडवाश्वोऽभवत्क्षणात्

Ignorando el tiempo o condición vedados, el rey Ila entró en el bosque de Śaravaṇa; de pronto se volvió mujer, y en ese mismo instante se convirtió en Baḍavāśva.

Verse 88

पुरुषत्वे कृतं सर्वं स्त्रीकाये विस्मृतं ततः । इलेति साभवन्नारी पीनोन्नतघनस्तनी

Todo lo hecho en el estado de varón quedó entonces olvidado al entrar en un cuerpo de mujer. Así se volvió una mujer llamada Ilā, de pechos plenos, altos y firmes.

Verse 89

उन्नतश्रोणिजघना पद्मपत्रायतेक्षणा । पूर्णेन्दुवदना तन्वी विलासिन्यसितेक्षणा

Sus caderas y muslos eran graciosamente plenos; sus ojos, largos como pétalos de loto. Con rostro de luna llena, cintura esbelta y aire juguetón, tenía ojos oscuros y cautivadores.

Verse 90

पीनोन्नतायतभुजा नीलकुंचितमूर्द्धजा । तनुलोमा सुवदना मृदुगद्गदभाषिणी

Sus brazos eran plenos, elevados y largos; su cabellera, oscura y rizada. Con vello fino y hermoso rostro, hablaba con voz suave, temblando levemente por la emoción.

Verse 91

श्यामागौरेण वर्णेन तनुताम्रनखांकुरा । कार्मुकभ्रूयुगोपेता हंसावरणगामिनी

Era de tez entre morena y clara, con dedos finos rematados por uñas de rojo cobrizo; sus cejas, arqueadas como un arco, y su andar, gracioso como el de un cisne.

Verse 92

भ्रममाणा वने तस्मिन्चिंतयामास भामिनी । को मे पिता वा भ्राता वा को मे त्राता भवेदिह

Vagando por aquel bosque, la mujer afligida se puso a meditar: «¿Quién es mi padre, o quién mi hermano? ¿Quién aquí podría llegar a ser mi protector?»

Verse 93

कस्य भर्त्तुरहं दत्ता कियद्वर्षास्मि भूतले । चिंतयंती च ददृशे सोमपुत्रेण साङ्गना

«¿A qué esposo he sido entregada, y cuántos años he vivido sobre la tierra?» Mientras así meditaba, fue vista—junto con sus acompañantes—por el hijo de Soma (la Luna).

Verse 94

इलारूप समाक्षिप्त मनसा वरवर्णिनी । बुधस्तदाप्तये यत्नमकरोत्कामपीडितः

La mente de la hermosa dama quedó cautivada por la forma de Ilā; y Budha, atormentado por el deseo, se esforzó por alcanzarla.

Verse 95

विशिष्टाकारवान्मुंडी स कमंडलुपुस्तकः । वेणुदंडकृतावेशः पवित्रक खनित्रकः

Tenía un aspecto singular, con la cabeza rapada; llevaba un kamandalu y un libro. Portaba un bastón de bambú, y consigo tenía un anillo de hierba kuśa y una pequeña azadilla.

Verse 96

द्विजरूपः शिखी ब्रह्म निगदन्कर्णकुंडली । वटुभिश्चार्थिभिर्युक्तः समित्पुष्पकुशोदकैः

Brahmā—tomando la forma de un brāhmaṇa, con moño en la coronilla y pendientes—habló, acompañado de jóvenes estudiantes y suplicantes, que llevaban leños para el fuego, flores, hierba kuśa y agua.

Verse 97

कालेन्विष्यां ततस्तस्मिन्नाजुहाव स तामिलाम् । बहिर्वनस्यांतरितः किल पादपमंडपे

Entonces, pasado algún tiempo, tras buscarla, llamó allí a aquella mujer tamil, oculta en el lindero del bosque, como en un emparrado de hojas bajo los árboles.

Verse 98

ससंभ्रममकस्माच्च सोपालंभमिवाभवत् । त्यक्त्वाग्निहोत्रशुश्रूषां क्व गता मंदिरान्मम

De pronto se turbó, como si la reprendiera: «Dejando el servicio del Agnihotra, ¿adónde has ido, lejos de mi casa?»

Verse 99

इयं विहारवेला ते अतिक्रामति सांप्रतम् । एह्येहि पृथुसुश्रोणि संभ्रांता केन हेतुना

Tu hora de recreo se está pasando ahora mismo. Ven, ven, oh de anchas caderas: ¿por qué estás tan inquieta, y por qué motivo?

Verse 100

इयं सायंतनी वेला विहारस्येह वर्त्तते । कृत्वोपलेपनं पुष्पैरलंकुरु गृहं मम

Ésta es aquí la hora vespertina del recreo. Tras alisar y purificar con el enlucido, adorna mi casa con flores.

Verse 101

साब्रवीद्विस्मृताहं च सर्वमेव तपोधन । आत्मानं त्वां च भर्त्तारं कुलं च वद मेनघ

Ella dijo: «Oh asceta, rico en austeridades, lo he olvidado todo. Háblame de mí misma, de ti también, de mi esposo y de mi linaje, oh tú, oscuro como nube.»

Verse 102

बुधः प्रोवाच तां तन्वीमिला त्वं वरवर्णिनी । अहं च कामुको नाम बहुविद्यो बुधः स्मृतः

Budha habló a la doncella esbelta: «Oh Ilā, de tez exquisita, me llaman Kāmuka; soy conocido como Budha, versado en muchas ramas del saber».

Verse 103

तेजस्विनः कुले जातः पिता मे ब्राह्मणाधिपः । इति सा तस्यवचनात्प्रविष्टा बुधमंदिरम्

«Mi padre, un Brahmán eminente, nació en un linaje resplandeciente.» Así, por sus palabras, ella entró en la morada del sabio Budha.

Verse 104

रत्नस्तंभसमाकीर्णं दिव्यमायाविनिर्मितम् । इला कृतार्थमात्मानं मेने तद्भवने स्थिता

Colmado de columnas enjoyadas y forjado por la māyā divina, aquel palacio resplandecía; morando allí, Ilā se tuvo por plenamente realizada.

Verse 105

अहो वृत्तमहोरूपमहो धनमहोकुलम् । मम चास्य च भर्त्तुर्वा अहो लावण्यमुत्तमम्

«¡Ah, qué conducta admirable! ¡Ah, qué hermosura! ¡Ah, qué riqueza! ¡Ah, qué noble linaje! Y sea mío, o suyo, o de mi esposo: ¡ah, qué belleza sin par!»

Verse 106

रेमे च सा तेन सममतिकालमिला वने । सर्वभोगमये गेहे यथेंद्रभवने तथा

Y ella se deleitó con él por larguísimo tiempo en el bosque de Ilā, en una casa colmada de todo goce, como en el propio palacio de Indra.

Verse 107

अथान्विष्यंतो राजानं भ्रातरस्तस्य मानवाः । इक्ष्वाकुप्रमुखा जग्मुस्तदा शरवणांतिकम्

Entonces, buscando a su rey, sus hermanos—los hombres del linaje de Manu—guiados por Ikṣvāku, fueron en aquel momento a las cercanías de Śaravaṇa.

Verse 108

ततस्ते ददृशुः सर्वे वडवामग्रतः स्थिताम् । रत्नपर्यंतकिरणदीप्यमानामनुत्तमाम्

Entonces todos vieron, de pie ante ellos, a la de rostro de yegua—sin par—resplandeciente con rayos que brillaban hasta sus extremos enjoyados.

Verse 109

संप्राप्य प्रत्यभिज्ञानात्सर्वे विस्मयमागताः । अयं चंद्रप्रभो नाम वाजी तस्य महात्मनः

Al reconocerlo, todos quedaron colmados de asombro: «Este es el caballo llamado Candraprabha, perteneciente a aquel magnánimo».

Verse 110

अगमद्वडवारूपमुत्तमं केन हेतुना । ततस्तु मैत्रावरुणिं पप्रच्छुः स्वपुरोहितम्

«¿Por qué causa alcanzó esa excelsa forma de yegua (Vaḍavā)?» Entonces preguntaron a Maitrāvaruṇi, su propio sacerdote familiar.

Verse 111

किमेतदित्यभूच्चित्रं वद योगविदां वर । वसिष्ठोप्यब्रवीत्सर्वं दृष्ट्वा तं ध्यानचक्षुषा

«¿Qué es esto? Es maravilloso; dímelo, oh el mejor de los conocedores del Yoga». Entonces también Vasiṣṭha, tras contemplarlo con el ojo de la meditación, explicó todo.

Verse 112

समयः शंभुदयिता कृतः शरवणे पुरा । यः पुमान्प्रविशेच्चात्र स नारीत्वमवाप्स्यति

Antaño, la amada de Śambhu estableció una norma en la arboleda de Śaravana: cualquier varón que entre aquí alcanzará la condición de mujer.

Verse 113

अयमश्वोपि नारीत्वमगाद्राज्ञा सहैव तु । इलः पुरुषतामेति यथासौ धनदोपमः

Este caballo también, junto con el rey, alcanzó de inmediato la condición de mujer. E Ilā volvió a ser varón, como aquel comparable a Kubera, señor de las riquezas.

Verse 114

तथैव यत्नः कर्त्तव्य आराध्य च पिनाकिनम् । ततस्ते मानवा जग्मुर्यत्र देवो महेश्वरः

Del mismo modo, debe hacerse esfuerzo y adorarse a Pinākin (Śiva). Entonces aquellas gentes fueron al lugar donde estaba el dios Maheśvara.

Verse 115

तुष्टवुर्विविधैः स्तोत्रैः पार्वतीपरमेश्वरौ । तावूचतुरलं चैष समयः किं नु सांप्रतं

Alabaron a Pārvatī y a Parameśvara con diversos himnos. Entonces los dos dijeron: «Basta; ¿qué asunto hay ahora, en este momento?»

Verse 116

इक्ष्वाकोरश्वमेधेन यत्फलं स्यात्तदावयोः । दत्वा किंपुरुषो वीरः स भविष्यत्यसंशयम्

Cualquiera que sea el fruto del Aśvamedha de Ikṣvāku, ese mismo mérito vendrá a vosotros dos. Tras otorgar este don, ese héroe se convertirá, sin duda, en un Kiṃpuruṣa.

Verse 117

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे जग्मुर्वैवस्वतात्मजाः । इष्ट्वाश्वमेधेन तत इला किंपुरुषोभवत्

Diciendo: «Así sea», todos aquellos hijos de Vaivasvata partieron. Luego, tras celebrar el sagrado sacrificio del Aśvamedha, Ilā se convirtió en un Kiṃpuruṣa.

Verse 118

मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः । बुधस्य भवने तिष्ठन्निलो गर्भधरोभवत्

Durante un mes, el valiente fue varón; y de nuevo, por un mes, se volvió mujer. Permaneciendo en la morada de Budha (Mercurio), Nila llegó a llevar un feto en su seno.

Verse 119

अजीजनत्पुत्रमेकमनेकगुणसंयुतम् । बुध उत्पाद्य तं पूरुं स स्वर्गमगमत्पुनः

Budha engendró un solo hijo, dotado de muchas virtudes: Pūru; y después volvió de nuevo al cielo.

Verse 120

इलस्य नाम्ना तद्वर्षमिलावृतमभूत्तदा । सोमार्कवंशजो राजा इलोभूद्वंशवर्द्धनः

Entonces aquella región fue llamada Ilāvṛta, por el nombre de Ilā. De las estirpes reales lunar y solar surgió el rey Ila, acrecentador del linaje.

Verse 121

एवं पुरूरवाः पूरोरभवद्वंशवर्द्धनः । इक्ष्वाकुरर्कवंशस्य तथैवोक्तो नरेश्वरः

Así, Purūravas, nacido de Pūru, llegó a ser acrecentador del linaje; del mismo modo, el rey Ikṣvāku es proclamado como el progenitor de la dinastía Solar (Arka), oh señor de los hombres.

Verse 122

इलः किंपुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते । पुनः पुत्रत्रयमभूत्सुद्युम्नस्यापराजितम्

Ila, cuando estaba en el estado de Kiṃpuruṣa, también era llamado Sudyumna. Y de nuevo, Sudyumna tuvo tres hijos, invencibles.

Verse 123

उत्कलोथ गयस्तद्वद्धरिताश्वश्च वीर्यवान् । उत्कलस्योत्कला नाम गयस्य तु गयापुरी

Luego estuvieron Utkala y, del mismo modo, Gaya, y también el poderoso Haritāśva. La tierra (o ciudad) de Utkala se llama Utkalā, y la de Gaya, Gayāpurī.

Verse 124

हरिताश्वस्य दिग्याम्या संज्ञाता कुरुभिः सह । प्रतिष्ठानेभिषिच्याथ स पुरूरवसं सुतम्

Entonces Digyāmyā, junto con los Kurus, reconoció a Haritāśva; y en Pratiṣṭhāna ungieron a su hijo Purūravas.

Verse 125

जगामेलावृतं भोक्तुं दिव्यं वर्षं फलाशनः । इक्ष्वाकुर्ज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान्

Viviendo de frutos, fue a gozar de la región divina de Ilāvṛta; y el primogénito heredero de Ikṣvāku alcanzó el Madhyadeśa, la tierra central.

Verse 126

नरिष्यंतस्य पुत्रोभूच्छुको नाम महाबलः । नाभागादंबरीषस्तु धृष्टस्य तु सुतत्रयम्

Nariṣyanta tuvo un hijo llamado Śuka, de gran fuerza. De Nābhāga nació Ambarīṣa; y Dhṛṣṭa tuvo tres hijos.

Verse 127

धृष्टकेतुः स्वधर्माथो रणधृष्टश्च वीर्यवान् । आनर्तो नाम शर्यातेः सुकन्या चैव दारिका

Dhṛṣṭaketu, Svadharmā y el valeroso Raṇadhṛṣṭa; y de Śaryāti hubo uno llamado Ānarta, y también una doncella llamada Sukanyā.

Verse 128

आनर्तस्याभवत्पुत्रो रोचमानः प्रतापवान् । आनर्तो नाम देशोभून्नगरी च कुशस्थली

Ānarta tuvo un hijo llamado Rocamāna, poderoso en valor. De él surgió la tierra llamada Ānarta, y la ciudad allí fue Kuśasthalī.

Verse 129

रोचमानस्य रेवोभूद्रेवाद्रैवत एव च । ककुद्मी चापरं नाम ज्येष्ठः पुत्रशतस्य च

De Rocamāna nació Reva; y de Reva vino Raivata. Entre sus cien hijos, el mayor se llamó también Kakudmī.

Verse 130

रेवती तस्य सा कन्या भार्या रामस्य विश्रुता । करूषाच्चैव कारूषा बहवः प्रथिता भुवि

Su hija fue Revatī, célebre como esposa de Rāma. Y de Karūṣa surgieron muchos Kāruṣas, afamados sobre la tierra.

Verse 131

पृषध्रो गोवधाच्छूद्रो गुरुशापादजायत । इक्ष्वाकुपुत्रा नाम्नाथ विकुक्षि निमिदंडकाः

Pṛṣadhra, por haber matado una vaca, se volvió Śūdra por la maldición de su maestro. Y entre los hijos de Ikṣvāku, sus nombres fueron Vikukṣi, Nimi y Daṇḍaka.

Verse 132

श्रेष्ठाः पुत्रशतस्यासन्पंचाशच्चाथ तत्सुताः । मेरोरुत्तरतस्ते तु जाताः पार्थिवसत्तमाः

Entre ellos, cincuenta fueron los más excelsos de aquel centenar de hijos; y esos hijos, los más nobles de los reyes, nacieron al norte del monte Meru.

Verse 133

चत्वारिंशत्तथाष्टान्ये शतमध्ये च येभवन् । मेरोर्दक्षिणतश्चैव राजानस्ते प्रकीर्तिताः

Aquellos reyes, cuarenta y ocho en número, y los demás que completaban el resto dentro del centenar, se dice que estaban situados al sur del monte Meru.

Verse 134

ज्येष्ठात्ककुत्स्थनामाभूत्सुतस्तस्य सुयोधनः । तस्य पुत्रः पृथृर्नाम विश्वस्तस्य पृथोः सुतः

Del primogénito nació un hijo llamado Kakutstha; su hijo fue Suyodhana. El hijo de éste se llamó Pṛthṛ; y Viśvasta fue el hijo de aquel Pṛthu.

Verse 135

आर्द्रस्तस्य च पुत्रोभूद्युवनाश्वस्ततोभवत् । युवनाश्वस्य पुत्रोभूच्छावस्तो नाम वीर्यवान्

Y su hijo fue Ārdrā; de él nació Yuvanāśva. El hijo de Yuvanāśva fue el valeroso llamado Śāvasta.

Verse 136

निर्मिता येन शावस्ती ह्यंगदेशे नराधिप । शावस्ताद्बृहदश्वो भूत्कुवलाश्वस्ततोभवत्

Oh rey, fue él quien fundó Śrāvastī en la tierra de Aṅga. De Śāvasta nació Bṛhadaśva, y de éste surgió Kuvalāśva.

Verse 137

धुंधुमारत्वमगमद्धुंधुं हत्वाऽसुरं पुरा । तस्य पुत्रास्त्रयो जाता दृढाश्वो घृणिरेव च

Habiendo abatido antaño al asura Dhuṃdhu, alcanzó el nombre y dignidad de Dhuṃdhumāra. Le nacieron tres hijos: Dṛḍhāśva, Ghṛṇi y un tercero.

Verse 138

कपिलाश्वश्च विख्यातो धौंधुमारिः प्रतापवान् । दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

Kapilāśva se hizo célebre como el valeroso vencedor de Dhauṃdhumāra. El hijo de Dṛḍhāśva fue Pramoda, y el hijo de éste fue Haryaśva.

Verse 139

हर्यश्वस्य निकुंभोभूत्संहताश्वस्ततोभवत् । अकृताश्वो रणाश्वश्च संहताश्व सुतावुभौ

De Haryaśva nació Nikuṃbha, y de él surgió Saṃhatāśva. Y Akṛtāśva y Raṇāśva fueron ambos hijos de Saṃhatāśva.

Verse 140

युवनाश्वो रणाश्वस्य मांधाता च ततोभवत् । मांधातुः पुरुकुत्सोभूद्धर्मसेतुश्च पार्थिवः

De Raṇāśva nació Yuvanāśva, y de él nació Māndhātā. De Māndhātā nació Purukutsa, y también el rey Dharmasetu.

Verse 141

मुचुकुन्दश्च विख्यातश्शक्रमित्रः प्रतापवान् । पुरुकुत्सस्य पुत्रोभूद्दुस्सहो नर्मदापतिः

Y el célebre Mucukunda—poderoso y amigo de Śakra (Indra)—fue hijo de Purukutsa; era irresistible, señor del Narmadā.

Verse 142

संभूतिस्तस्य पुत्रोभूत्त्रिधन्वा च ततोभवत् । त्रिधन्वनः सुतो जातस्त्रय्यारुण इति स्मृतः

Su hijo fue Saṃbhūti; de él nació Tridhanvā. Y el hijo de Tridhanvā nació, recordado con el nombre de Trayyāruṇa.

Verse 143

तस्य सत्यव्रतो नाम तस्मात्सत्यरथः स्मृतः । तस्य पुत्रो हरिश्चन्द्रो हरिश्चंद्राच्च रोहितः

Su nombre fue Satyavrata; por ello se le recuerda como Satyaratha. Su hijo fue Hariścandra, y de Hariścandra nació Rohita.

Verse 144

रोहताच्च वृको जातो वृकाद्बाहुरजायत । सगरस्तस्य पुत्रोभूद्राजा परमधार्मिकः

De Rohatā nació Vṛka; de Vṛka nació Bāhu. Sagara, su hijo, llegó a ser un rey de suprema rectitud (dharma).

Verse 145

द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा । ताभ्यामाराधितः पूर्वमौर्वाग्निः पुत्रकाम्यया

El rey Sagara también tuvo dos esposas: Prabhā y Bhānumatī. Antaño, movidas por el deseo de un hijo, ellas rindieron culto al Fuego de Aurva.

Verse 146

और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद्यथेष्टं वरमुत्तमम् । एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं तथापरा

Satisfecho con ambas, Aurva les concedió un excelso don según su deseo: una recibió sesenta mil hijos, y la otra, de igual modo, recibió un solo hijo.

Verse 147

अगृह्णाद्वंशकर्तारं प्रभाऽगृह्णाद्बहून्सुतान् । एकं भानुमती पुत्रमगृह्णादसमंजसं

Ella aceptó al fundador del linaje; Prabhā aceptó muchos hijos. Bhānumatī aceptó un solo hijo: Asamañjasa.

Verse 148

ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे यादवी प्रभा । खनंतः पृथिवीं दग्धा विष्णुना ये ऽश्वमार्गणे

Entonces Prabhā, la Yādavī, dio a luz sesenta mil hijos. Al cavar la tierra en busca del caballo del sacrificio, fueron consumidos por Viṣṇu.

Verse 149

असमंजस्तु तनयो ह्यंशुमान्नाम विश्रुतः । तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात्तु भगीरथः

El hijo de Asamañjasa fue el célebre Aṃśumān. Su hijo fue Dilīpa, y de Dilīpa nació Bhagīratha.

Verse 150

येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता । भगीरथस्य तनयो नाभाग इति विश्रुतः

Por él, la Gaṅgā Bhāgīrathī fue traída a la tierra mediante austeridades. El hijo de Bhagīratha fue célebre con el nombre de Nābhāga.

Verse 151

नाभागस्यांबरीषोभूत्सिंधुद्वीपस्ततोभवत् । तस्यायुतायुः पुत्रोभूदृतुपर्णस्ततोभवत्

De Nābhāga nació Ambarīṣa; de él surgió Sindhudvīpa. El hijo de Sindhudvīpa fue Ayutāyu, y de Ayutāyu nació Ṛtuparṇa.

Verse 152

तस्य कल्माषपादस्तु सर्वकर्मा ततः स्मृतः । तस्यानरण्यः पुत्रोभून्निघ्नस्तस्य सुतोभवत्

De él se recordó entonces a Kalmāṣapāda como “Sarvakarmā”. Su hijo fue Anaraṇya, y el hijo de Anaraṇya fue Nighna.

Verse 153

निघ्नपुत्रावुभौ जातावनमित्र रघूत्तमौ । अनमित्रो वनमगादरिनाशकृते नृप

Oh rey, nacieron dos excelentes hijos: Anamitra y Raghuuttama. Anamitra se internó en el bosque con el propósito de destruir a los enemigos.

Verse 154

रघोरभूद्दिलीपस्तु दिलीपाच्चाप्यजस्तथा । दीर्घबाहुरजाज्जातः प्रजापालस्ततोभवत्

De Raghu nació Dilīpa; y de Dilīpa, Aja. De Aja nació Dīrghabāhu, y después llegó a ser Prājāpāla.

Verse 155

ततो दशरथो जातस्तस्य पुत्रचतुष्टयं । नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तस्याग्रजोभवत्

Entonces nació Daśaratha, y tuvo cuatro hijos. Todos eran de la misma esencia de Nārāyaṇa, y Rāma fue el mayor de ellos.

Verse 156

रावणांतकरस्तद्वद्रघूणां वंशवर्द्धनः । वाल्मीकिर्यस्य चरितं चक्रे भार्गवसत्तमः

Asimismo, fue el matador de Rāvaṇa y el acrecentador del linaje de Raghu: aquel cuya historia sagrada de vida compuso el más excelso de los Bhārgava para Vālmīki.

Verse 157

तस्य पुत्रः कुशो नाम इक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः । अतिथिस्तु कुशाज्जातो निषधस्तस्य चात्मजः

Su hijo se llamó Kuśa, acrecentador del linaje de Ikṣvāku. De Kuśa nació Atithi, y Niṣadha fue su hijo.

Verse 158

नलस्तु निषधाज्जातो नभास्तस्मादजायत । नभसः पुंडरीकोभूत्क्षेमधन्वा ततः परम्

De Niṣadha nació Nala; de él nació Nabhās. De Nabhās surgió Puṇḍarīka, y después de él (vino) Kṣemadhanvan.

Verse 159

तस्यपुत्रोभवद्वीरो देवानीकः प्रतापवान् । अहीनगुस्तस्य सुतः सहस्राश्वस्ततः परः

Su hijo fue el heroico y poderoso Devānīka. El hijo de Devānīka fue Ahīnagu, y después de él vino Sahasrāśva.

Verse 160

ततश्चंद्रावलोकस्तु तारापीडस्ततोभवत् । तस्यात्मजश्चन्द्रगिरिश्चंद्रस्तस्य सुतोभवत्

Luego nació Candrāvaloka; después surgió Tārāpīḍa. Su hijo fue Candragiri, y el hijo de Candragiri fue Candra.

Verse 161

श्रुतायुरभवत्तस्माद्भारते यो निपातितः । नलौ द्वावेव विख्यातौ वंशे यस्य विशेषतः

De allí, aquel que fue enviado a Bhārata llegó a ser conocido como Śrutāyu. En ese linaje, dos hombres llamados Nala se hicieron especialmente célebres.

Verse 162

वीरसेनसुतस्तद्वन्नैषधश्च नराधिपः । एते विवस्वतो वंशे राजानो भूरिदक्षिणाः

Asimismo, el hijo de Vīrasena—Naiṣadha, señor de los hombres—fue célebre. Estos reyes, en el linaje de Vivasvān, fueron dadores de abundantes dádivas.

Verse 163

इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः

Los nacidos en el linaje de Ikṣvāku son celebrados principalmente como los más eminentes.