Adhyaya 62

Verse 1

। द्विजाऊचुः । मज्जनादखिलं पापं क्षयं यांति सुनिश्चितम् । महापातकमन्यच्च तदादेशं वदस्व नः

Dijeron los brāhmanes: «Con el baño en las aguas sagradas, todos los pecados ciertamente se destruyen. Dinos la norma prescrita acerca de los grandes pecados y de las demás faltas graves también».

Verse 2

पापात्पूतोऽक्षयं नाकमश्नुते दिवि शक्रवत् । सुरयोनेर्न हानिः स्यादुपदेशं वदस्व नः

«Purificado del pecado, uno alcanza el cielo imperecedero, como Śakra (Indra) en la morada celeste. No habría caída de un nacimiento divino; por ello, dinos la enseñanza por la cual se logra».

Verse 3

अत्र भोग्यं परं सर्वं मृते स्वर्गे सुरोत्तमः । कलिपापहतानां च स्वर्गसोपानमुच्यते

«Aquí pueden gozarse todos los supremos deleites; y tras la muerte se alcanza el excelente cielo. Esto también se dice que es una escalera al cielo para quienes han sido abatidos por los pecados de la era de Kali».

Verse 4

व्यास उवाच । गतिं चिंतयतां विप्रास्तूर्णं सामान्यजन्मनाम् । स्त्रीपुंसामीक्षणाद्यस्माद्गंगा पापं व्यपोहति

Vyāsa dijo: «Oh brāhmanes, para las personas comunes que meditan en su destino espiritual, el Gaṅgā elimina rápidamente el pecado; pues con solo verla, los pecados de mujeres y hombres quedan lavados».

Verse 5

गंगेति स्मरणादेव क्षयं याति च पातकम् । कीर्तनादतिपापानि दर्शनाद्गुरुकल्मषम्

Con sólo recordar el nombre “Gaṅgā”, el pecado se destruye. Al cantarle alabanzas, aun las culpas más graves se disipan; y con sólo contemplarla, se purifica la más pesada impureza.

Verse 6

स्नानात्पानाच्च जाह्नव्यां पितॄणां तर्पणात्तथा । महापातकवृंदानि क्षयं यांति दिनेदिने

Al bañarse en la Jāhnavī (Gaṅgā), al beber su agua y asimismo al ofrecer tarpaṇa a los antepasados, las huestes de grandes pecados se consumen día tras día.

Verse 7

अग्निना दह्यते तूलं तृणं शुष्कं क्षणाद्यथा । तथा गंगाजलस्पर्शात्पुंसां पापं दहेत्क्षणात्

Así como el algodón seco y la hierba seca son consumidos por el fuego en un instante, así también, con el contacto del agua de Gaṅgā, el pecado del hombre se quema al momento.

Verse 8

संप्राप्नोत्यक्षयं स्वर्गं गंगास्नानेन केशवम् । यशो राज्यं लभेत्पुण्यें स्वर्गमंते परां गतिम्

Bañándose en la Gaṅgā y adorando a Keśava, se alcanza un cielo imperecedero. Por ese mérito se obtiene fama y soberanía; y al final se llega al cielo y, en última instancia, al estado supremo.

Verse 9

पितॄनुद्दिश्य गंगायां यस्तु पिंडं प्रयच्छति । विधिना वाक्यपूर्वेण तस्य पुण्यफलं शृणु

Ahora escucha el fruto meritorio de quien, con la intención de honrar a sus antepasados, ofrece un piṇḍa en la Gaṅgā conforme al rito y con las fórmulas prescritas.

Verse 10

अन्नैकेन तु साहस्रं वर्षं पूज्यः सुरालये । तिलेन द्विगुणं विद्धि तथा मेध्यफलेन च

Con una sola ofrenda de grano alimenticio, uno se hace digno de honor en la morada de los devas por mil años. Sabe que con sésamo el fruto se duplica, y también con frutos puros y auspiciosos.

Verse 11

गव्येन विधिना विप्राः स्वर्गस्यांतो न विद्यते । एवं पिंडप्रदानेन नित्यं क्रतुशतं भवेत्

Oh brāhmanes, mediante el rito prescrito que implica a la vaca, no hay fin al mérito que conduce al svarga. Del mismo modo, al ofrecer piṇḍas, se alcanza continuamente el mérito de cien sacrificios.

Verse 12

पितरो निरयस्था ये धन्यास्ते मर्त्यवासिनः । धनपुत्रयुतारोग्यं सुखसंमानपूजिताः

Dichosos son los mortales cuyos antepasados, aunque moren en naraka, son recordados y socorridos; tales personas quedan dotadas de riqueza y de hijos, gozan de salud y viven felices, honradas y veneradas.

Verse 13

रसातलगता ये च ये च कीटा महीतले । स्थावरे पक्षिसंघादौ ते मर्त्या धनिनो नृपाः

Quienes moran en Rasātala, y quienes son insectos sobre la tierra; quienes están entre los seres inmóviles y entre bandadas de aves: tales almas llegan a ser mortales y se convierten en reyes opulentos.

Verse 14

तत्तत्पुत्रैश्च पौत्रैश्च गोत्रैर्दौहित्रकैस्तथा । जामातृभागिनेयैश्च सुहृन्मित्रैः प्रियाप्रियैः

—junto con sus hijos y nietos, sus parientes y los hijos de sus hijas; asimismo con yernos y sobrinos; con bienhechores y amigos, sean queridos o no queridos.

Verse 15

प्रदीयते जलं पिंडं यथोपकरणान्वितम् । गंगातोयेषु तीरेषु तेषां स्वर्गोऽक्षयो भवेत्

Cuando el agua y la ofrenda de piṇḍa se entregan debidamente, con los requisitos apropiados, en las riberas de las aguas de la sagrada Gaṅgā, un cielo imperecedero llega a ser suyo.

Verse 16

पिंडादूर्ध्वं स्थिता ये च पितरो मातृगोत्रजाः । भवंति सुखिनः सर्वे मर्त्याश्शतसहस्रशः

Todos aquellos espíritus ancestrales que son elevados por la ofrenda de piṇḍa—en especial los antepasados ligados al linaje materno—se vuelven dichosos, por cientos de miles.

Verse 17

स्वर्गे तस्य स्थिताः सत्वा अधःस्था मध्यवासिनः । नित्यं वांञ्छंति सद्गंगां गच्छंतु सुरनिम्नगाम्

Los seres que moran en su cielo, y los de abajo que habitan las regiones intermedias, anhelan sin cesar a la verdadera Gaṅgā. ¡Que vayan a ese río divino que fluye entre los dioses!

Verse 18

एको गच्छति गंगां यः पूयंते तस्य पूरुषाः । एतदेव महापुण्यं तरते तारयत्यपि

Si aun una sola persona va a la Gaṅgā, sus antepasados quedan purificados. Sólo esto es un gran mérito: hace cruzar y ayuda también a otros a cruzar.

Verse 19

गंगा कृत्स्नगुणं वक्तुं न शक्तश्चतुराननः । अतः किंचिद्वदाम्यत्र भागीरथ्या द्विजा गुणम्

Ni siquiera Brahmā, el de cuatro rostros, es capaz de describir por completo las virtudes del Gaṅgā. Por eso, oh nacidos dos veces, diré aquí sólo un poco de la excelencia de Bhāgīrathī.

Verse 20

मुनयः सिद्धगंधर्वा ये चान्ये सुरसत्तमाः । गंगातीरे तपस्तप्त्वा स्वर्गलोकेऽच्युताभवन्

Los munis, los siddhas, los gandharvas y otros supremos seres celestiales—habiendo practicado austeridades en la ribera del Gaṅgā—se volvieron imperecederos en el mundo celestial.

Verse 21

दिव्येन वपुषा सर्वे कामगेन रथेन च । अद्यापि न निवर्तंते रत्नपूर्णक्षयेषु वै

Todos ellos, con cuerpos divinos y con un carro que se mueve a voluntad, aún hoy no regresan; en verdad permanecen en esos reinos inagotables colmados de joyas.

Verse 22

प्रासादा यत्र सौवर्णास्सर्वलोकोर्ध्वगाश्शिवाः । इष्टद्रव्यैः सुसंपूर्णाः स्त्रियो यत्र मनोरमाः

Allí hay palacios de oro, auspiciosos y elevados por encima de todos los mundos; allí están mujeres encantadoras, bellamente adornadas y colmadas de preciadas posesiones.

Verse 23

पारिजातः समाः पुष्पवृक्षाः कल्पद्रुमोपमाः । गंगातीरे तपस्तप्त्वा तत्रैश्वर्यं लभंति हि

Allí hay árboles floridos como el Pārijāta, semejantes a los árboles que conceden deseos. Habiendo practicado austeridades en la ribera del Gaṅgā, en ese mismo lugar se obtiene en verdad prosperidad y fortuna señorial.

Verse 24

तपोभिर्बहुभिर्यज्ञैर्व्रतैर्नानाविधैस्तथा । पुरुदानैर्गतिर्या च गंगां संसेवतां च सा

La misma meta espiritual que se alcanza mediante muchas austeridades, muchos yajñas, votos de diversas clases y abundantes dádivas, pertenece también a quienes, con devoción, se acogen al servicio del Gaṅgā.

Verse 25

जारजं पतितं दुष्टमंत्यजं गुरुघातिनम् । सर्वद्रोहेण संयुक्तं सर्वपातकसंयुतम्

Aquel nacido del adulterio, caído y vil, malvado, proscrito, asesino de su maestro: unido a toda traición y manchado por todos los pecados.

Verse 26

त्यजंति पितरं पुत्राः प्रियं पत्न्यः सुहृद्गणाः । अन्ये च बांधवाः सर्वे गंगा तु न परित्यजेत्

Los hijos pueden abandonar al padre; la esposa amada y el círculo de amigos pueden dejar a uno; y también todos los demás parientes pueden apartarse—pero a la Gaṅgā jamás se la debe abandonar.

Verse 27

यथा माता स्वयं जन्ममलशौचं च कारयेत् । क्रोडीकृत्य तथा तेषां गंगा प्रक्षालयेन्मलम्

Así como una madre realiza por sí misma la purificación del recién nacido, quitando las impurezas del nacimiento, así también la Gaṅgā, tomándolos en su regazo, lava su mancha.

Verse 28

भवंति ते सुविख्याता भोग्यालंकारपूजिताः । दर्शने क्रियते गंगा सकृद्भक्त्या नरैस्तु यैः

Quienes, con devoción, la contemplan una sola vez y así hacen manifiesta a la Gaṅgā, se vuelven muy renombrados y son honrados con deleites y adornos.

Verse 29

तेषां कुलानां लक्षं तु भवात्तारयते शिवा । स्मृतार्ति हर्त्री यैर्ध्याता संस्तुता साधुमोदिता

Śivā, la Diosa auspiciosa, libra de la existencia mundana a cien mil linajes de sus familias; ella quita la aflicción de quienes la recuerdan—de aquellos que la meditan y la alaban, y en quienes se complace por su virtud.

Verse 30

गंगा तारयते नॄणामुभौ वंशौ भवार्णवात् । संक्रांतिषु व्यतीपाते ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

La Gaṅgā libera a los seres humanos—y a ambas líneas de su linaje—del océano del devenir mundano, especialmente en los saṅkrānti, en el vyatīpāta y durante los eclipses de la Luna y del Sol.

Verse 31

पुण्ये स्नात्वा तु गंगायां कुलकोटिं समुद्धरेत् । शुक्लपक्षे दिवामर्त्या गंगायामुत्तरायणे

Al bañarse en la sagrada Gaṅgā, uno puede elevar a un crore de su linaje familiar. Esto es aún más cierto cuando un mortal se baña de día en la Gaṅgā, en la quincena luminosa, durante el uttarāyaṇa (curso norteño del Sol).

Verse 32

धन्या देहं विमुंचंति हृदिस्थे च जनार्दने । अनेन विधिना यस्तु भागीरथ्या जले शुभे

Bienaventurados son quienes dejan el cuerpo cuando Janārdana mora en el corazón; y bienaventurado también es quien, conforme a este rito prescrito, (parte) en las aguas auspiciosas de la Bhāgīrathī, la Gaṅgā.

Verse 33

प्राणांस्त्यक्त्वा व्रजेत्स्वर्गं पुनरावृत्तिवर्जितम् । यो गंगानुगतो नित्यं सर्वदेवानुगो हि सः

Al abandonar el aliento vital, va al cielo, libre de retorno (renacimiento). Pues quien sigue constantemente a la Gaṅgā es, en verdad, seguidor de todos los dioses.

Verse 34

सर्वदेवमयो विष्णुर्गंगा विष्णुमयी यतः । गंगायां पिंडदानेन पितॄणां वै तिलोदकैः

Viṣṇu es la esencia de todos los dioses, y la Gaṅgā está colmada de la presencia de Viṣṇu. Por ello, al ofrecer piṇḍas en la Gaṅgā, junto con oblaciones de agua con sésamo, se beneficia en verdad a los Pitṛs (antepasados).

Verse 35

नरकस्था दिवं यांति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः । परदारपरद्रव्य बाधा द्रोहपरस्य च

Quienes están en el infierno ascienden al cielo, y quienes están en el cielo pueden alcanzar la mokṣa—cuando abandonan la ofensa a la esposa ajena y a los bienes ajenos, el daño a los demás y la traición al prójimo.

Verse 36

गतिर्मनुष्यमात्रस्य गंगैव परमा गतिः । वेदशास्त्रविहीनस्य गुरुनिंदापरस्य च

Para todos los seres humanos, la Gaṅgā sola es el supremo refugio y la meta final—en especial para quien carece de Vedas y śāstras, y para quien se deleita en censurar al guru.

Verse 37

समयाचारहीनस्य नास्ति गंगासमा गतिः । किं यज्ञैर्बहुवित्ताढ्यैः किं तपोभिः सुदुष्करैः

Para quien carece de recta conducta y de observancias debidas, no hay logro comparable a la Gaṅgā. ¿De qué sirven los yajñas colmados de riquezas, y de qué sirven austeridades sumamente arduas?

Verse 38

स्वर्गमोक्षप्रदा गंगा सुखसौभाग्यपूजिता । नियमैः परमैर्नित्यं किं योगैश्चित्तरोधकैः

La Gaṅgā otorga cielo y mokṣa, y es venerada como dadora de dicha y buena fortuna. Si uno sigue siempre los más altos niyamas, ¿qué necesidad hay de prácticas yóguicas que refrenan la mente?

Verse 39

भुक्तिमुक्तिप्रदा गंगा सुखमोक्षाग्रतः स्थिता । अनेकजन्मसंघात पापं पुंसां विनश्यति

La Gaṅgā concede bhukti y mukti; se yergue ante uno como dicha y mokṣa. Los pecados de los hombres, acumulados a través de muchos nacimientos, son destruidos.

Verse 40

स्नानमात्रेण गंगायां सद्यः स्यात्पुण्यभाङ्नरः । प्रभासे गोसहस्रस्य राहुग्रस्ते दिवाकरे

Con sólo bañarse en la sagrada Gaṅgā, el hombre se vuelve al instante partícipe del mérito (puṇya). También en Prabhāsa—cuando Rāhu eclipsa al sol—se dice que el mérito equivale a donar mil vacas.

Verse 41

लभते यत्फलं दाने गंगास्नानाद्दिनेदिने । दृष्ट्वा तु हरते पापं स्पृष्ट्वा तु लभते दिवम्

Día tras día, al bañarse en la Gaṅgā se obtiene el mismo fruto que nace de la caridad. Con sólo verla se disipa el pecado; y al tocarla se alcanza el cielo.

Verse 42

प्रसंगादपि सा गंगा मोक्षदा त्ववगाहिता । सर्वेन्द्रियाणां चापल्यं वासनाशक्तिसंभवम्

Aunque se la alcance sólo por casualidad, esa Gaṅgā—una vez sumergido en ella—se vuelve dadora de liberación (mokṣa). La inquietud de todos los sentidos nace de la fuerza de las impresiones latentes (vāsanās).

Verse 43

निर्घृणत्वं ततो गंगा दर्शनात्प्रविनश्यति । परद्रव्याभिकांक्षित्वं परदाराभिलाषिता

Entonces, con sólo contemplar la Gaṅgā, se destruye la crueldad; asimismo se arrancan el ansia por la riqueza ajena y el deseo por la esposa de otro.

Verse 44

परधर्मे रुचिश्चैव दर्शनादेव नश्यति । यदृच्छालाभ संतोषस्स्वधर्मेषु प्रवर्तते

La inclinación hacia el dharma ajeno se desvanece con sólo verlo en verdad. Satisfecho con lo que llega sin buscarse, uno avanza firmemente en su propio dharma.

Verse 45

सर्वभूतसमत्वं च गङ्गायां मज्जनाद्भवेत् । यस्तु गंगां समाश्रित्य सुखं तिष्ठति मानवः

Al bañarse en la sagrada Gaṅgā, nace la ecuanimidad hacia todos los seres. Y aquel que, refugiándose en la Gaṅgā, vive en dicha y sosiego, es en verdad bendecido.

Verse 46

जीवन्मुक्तस्स एवेह सर्वेषामुत्तमोत्तमः । गंगां संश्रित्य यस्तिष्ठेत्तस्य कार्यं न विद्यते

Sólo él es aquí un jīvanmukta, el más excelso entre todos: quien mora tomando refugio en la Gaṅgā; para él ya no queda deber alguno por cumplir.

Verse 47

कृतकृत्यस्स वै मुक्तो जीवन्मुक्तश्च मानवः । यज्ञो दानं तपो जप्यं श्राद्धं च सुरपूजनम्

Verdaderamente cumplido y liberado es ese ser humano, jīvanmukta, para quien ya han sido realizados el yajña, la dāna, el tapas, el japa, el śrāddha y la adoración a los devas.

Verse 48

गंगायां तु कृतं नित्यं कोटिकोटि गुणं भवेत् । अन्यस्थाने कृतं पापं गंगातीरे विनश्यति

En verdad, lo que se hace en la Gaṅgā cada día se multiplica por crores y crores. Y el pecado cometido en otro lugar se desvanece en la ribera de la Gaṅgā.

Verse 49

गंगातीरे कृतं पापं गंगास्नानेन नश्यति । आत्मनो जन्मनक्षत्रे जाह्नवीसंगते दिने

El pecado cometido en la ribera de la Gaṅgā se destruye con el baño en la Gaṅgā, especialmente en el día en que el propio janma-nakṣatra coincide con un día auspicioso ligado a Jāhnavī (la Gaṅgā).

Verse 50

नरः स्नात्वा तु गंगायां स्वकुलं च समुद्धरेत् । आदरेण यथा स्तौति धनवंतं सदा नरः

Habiéndose bañado en la sagrada Gaṅgā, el hombre redime a su propio linaje; así como un hombre alaba siempre con respeto al rico para granjearse su favor, del mismo modo aquí debe obrar con reverencia y devoción.

Verse 51

सकृद्गंगां तथा स्तुत्वा भवेत्स्वर्गस्य भाजनम् । अश्रद्धयापि गंगायां योसौ नामानुकीर्तनं

Con alabar a la Gaṅgā tan sólo una vez, uno se vuelve digno del cielo; y aun sin fe, quien pronuncia el nombre de Gaṅgā en su recuerdo obtiene mérito.

Verse 52

करोति पुण्यवाहिन्यास्स वै स्वर्गस्य भाजनम् । क्षितौ भावयतो मर्त्यान्नागांस्तारयतेप्यधः

Quien hace fluir la santa corriente, portadora de mérito, se vuelve verdaderamente digno del cielo; y al sostener a los mortales sobre la tierra, también libera a los Nāgas que habitan en lo profundo.

Verse 53

दिवि तारयते देवान्गंगा त्रिपथगा स्मृता । ज्ञानतोज्ञानतो वापि कामतोऽकामतोपि वा

En el cielo, la Gaṅgā salva a los devas y es recordada como la ‘de tres caminos’ (tripathagā). Sea que se la busque con conocimiento o sin él, con deseo o sin deseo, ella concede el paso y la liberación.

Verse 54

गंगायां च मृतो मर्त्यः स्वर्गं मोक्षं च विंदति । या गतिर्योगयुक्तस्य सत्वस्थस्य मनीषिणः

El mortal que muere en la Gaṅgā alcanza el cielo y también la mokṣa; ése es el destino del sabio, establecido en sattva y unido al yoga.

Verse 55

सा गतिस्त्यजतः प्राणान्गंगायां तु शरीरिणः । चांद्रायणसहस्राणि यश्चरेत्कायशोधनम्

Tal es el destino del ser encarnado que entrega la vida en el Gaṅgā: equivale a realizar miles de penitencias Cāndrāyaṇa, como purificación del cuerpo.

Verse 56

पानं कुर्याद्यथेच्छं च गंगांभः स विशिष्यते । तावत्प्रभावस्तीर्थानां देवानां तु विशेषतः

Puede uno beber cuanto desee; con todo, el agua del Gaṅgā es suprema. Tal es la potencia de los tīrthas, y más aún, de los dioses en particular.

Verse 57

तावत्प्रभावो वेदानां यावन्नाप्नोति जाह्नवीम् । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत्

Dijo Vāyu: «El poder del mérito de los Vedas llega sólo hasta donde no se alcanza a la Jāhnavī (Gaṅgā). Hay tres crores y medio más de tīrthas sagrados».

Verse 58

दिविभुव्यन्तरिक्षे च तानि ते सन्ति जाह्नवि । विष्णुपादाब्जसंभूते गंगे त्रिपथगामिनि

En el cielo, en la tierra y en la región intermedia se hallan esos lugares sagrados tuyos, oh Jāhnavī; oh Gaṅgā, nacida de los pies de loto de Viṣṇu, que fluye por los tres caminos.

Verse 59

धर्मद्रवेति विख्याते पापं मे हर जाह्नवि । विष्णुपादप्रसूतासि वैष्णवी विष्णुपूजिता

Oh Jāhnavī (Gaṅgā), célebre como la «corriente del Dharma», aparta mi pecado. Has brotado de los pies de Viṣṇu; eres Vaiṣṇavī, venerada y adorada por Viṣṇu.

Verse 60

त्राहि मामेनसस्तस्मादाजन्ममरणांतिकात् । श्रद्धया धर्मसंपूर्णे श्रीमता रजसा च ते

Protégeme de ese pecado, desde mi nacimiento hasta el último término de la muerte; oh Tú, pleno en dharma, colmado de fe, y dotado de esplendor auspicioso y noble vigor.

Verse 61

अमृतेन महादेवि भागीरथि पुनीहि मां । त्रिभिः श्लोकवरैरेभिर्यः स्नायाज्जाह्नवी जले

Oh Mahādevī, oh Bhāgīrathī, purifícame con el néctar (amṛta). Quien se baña en las aguas de la Jāhnavī (Gaṅgā) recitando estos tres excelentes versos queda purificado.

Verse 62

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे गंगामाहात्म्यंनाम । द्विषष्टितमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo sexagésimo segundo, llamado «La Grandeza de la Gaṅgā», en la primera sección (Sṛṣṭikhaṇḍa) del Śrī Padma Purāṇa.

Verse 63

सकृज्जपान्नरः पूतो विष्णुदेहे प्रतिष्ठति । मंत्रश्चायं । ओंनमो गंगायै विश्वरूपिण्यै नारायण्यै नमोनमः

Con recitarlo siquiera una vez, el hombre queda purificado y alcanza morada en el cuerpo (abode) de Viṣṇu. Y este es el mantra: «Oṁ—salutaciones a Gaṅgā, de forma universal; a Nārāyaṇī—salutaciones una y otra vez».

Verse 64

जाह्नवीतीरसंभूतां मृदं मूर्ध्ना बिभर्ति यः । सर्वपापविनिर्मुक्तो गंगास्नानं विना नरः

El hombre que lleva sobre su cabeza la tierra tomada de las riberas de la Jāhnavī (Gaṅgā) queda libre de todos los pecados, aun sin bañarse en la Gaṅgā.

Verse 65

गंगाजलोर्मिनिर्धूत पवनं स्पृशते यदि । स पूतः कल्मषाद्घोरात्स्वर्गं चाक्षयमश्नुते

Si el viento, purificado por las olas de las aguas del Gaṅgā, toca a alguien, éste queda limpio de terribles pecados y alcanza el cielo imperecedero.

Verse 66

यावदस्थि मनुष्यस्य गंगातोये प्रतिष्ठति । तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

Mientras el hueso de una persona permanezca asentado en las aguas del Gaṅgā, por tantos miles de años será honrado en el mundo celestial.

Verse 67

पित्रोर्बंधुजनानां च अनाथानां गुरोरपि । गंगायामस्थिपातेन नरः स्वर्गान्न हीयते

Al consignar los huesos al Gaṅgā—sean de los padres, de los parientes, de los desamparados o incluso del maestro—uno no cae del cielo.

Verse 68

गंगां प्रतिवहेद्यस्तु पितॄणामस्थिखंडकम् । पदेपदेश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः

Quien lleva al río Gaṅgā aunque sea un fragmento de los huesos de sus antepasados obtiene, a cada paso, el mérito de realizar el sacrificio Aśvamedha.

Verse 69

धन्या जानपदा ये च पशवः पक्षिकीटकाः । स्थावरा जंगमाश्चान्ये गंगातीरसमाश्रिताः

Benditas son esas tierras y sus gentes; benditos también los animales, las aves y los insectos—en verdad, todos los seres, inmóviles y móviles—que habitan en las riberas del Gaṅgā.

Verse 70

क्रोशांतर मृता ये च जाह्नव्या द्विजसत्तमाः । मानवा देवतास्संति इतरे मानवा भुवि

Oh excelso entre los dos veces nacidos, quienes mueren a la distancia de un krośa de la Jāhnavī (Gaṅgā) se vuelven seres divinos; los demás permanecen sólo humanos sobre la tierra.

Verse 71

गंगास्नानाय संगच्छन्पथि संम्रियते यदि । स च स्वर्गमवाप्नोति गंगास्नानफलं लभेत्

Si alguien, yendo a bañarse en la Gaṅgā, muere en el camino, alcanza el cielo y obtiene el mismo mérito que el baño en la Gaṅgā.

Verse 72

गंगाजले प्रयास्यंति ते जीवाः पथि ये मृताः । कीटाः पंतंगाश्शलभाः पादाघातेन गच्छतां

Aun los seres que mueren en el camino mientras se dirigen a las aguas de la Gaṅgā—gusanos, insectos voladores y polillas—avanzan a un estado más alto por el mero contacto de las pisadas de los peregrinos.

Verse 73

ये वदंति समुद्देशं गंगां प्रति जनं द्विजाः । ते च यांति परं पुण्यं गंगास्नानफलं नराः

Aquellos dos veces nacidos que indican a la gente la dirección hacia la Gaṅgā, esos hombres también alcanzan el mérito supremo, igual al fruto de bañarse en la Gaṅgā.

Verse 74

जाह्नवीं ये च निंदंति पाषण्डैर्हतचेतसः । ते यांति नरकं घोरं पुनरावृत्तिदुर्लभम्

Quienes injurian a Jāhnavī (la Gaṅgā), con la mente arruinada por sendas heréticas, van a un infierno terrible, del cual es difícil retornar.

Verse 75

दुस्थोवापि स्मरन्नित्यं गंगेति परिकीर्तयन् । पठन्स्वर्गमवाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः

Aun quien se halla en estado miserable—si recuerda siempre y repite el nombre “Gaṅgā”—por su recitación alcanza el cielo. ¿Qué necesidad hay, entonces, de tantas otras palabras?

Verse 76

गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

Quienquiera que pronuncie “Gaṅgā, Gaṅgā”, aun desde cien yojanas de distancia, queda libre de todos los pecados y va al mundo de Viṣṇu.

Verse 77

अंधाश्च पंगवस्ते च वृथाभव समुद्भवाः । गर्भपाताद्विपद्यंते ये गंगां न गता नराः

Aquellos hombres que no han ido a la Gaṅgā se vuelven ciegos y cojos, nacidos en una existencia vana; caen en la desgracia, como si fuese por un aborto.

Verse 78

न कीर्तयंति ये गंगां जडतुल्या नराधमाः । परान्नोपदिशंति स्म वातूलाश्चित्तविभ्रमाः

Quienes no alaban a la Gaṅgā son los más bajos de los hombres, torpes como lo inerte. No recomiendan el alimento ofrecido a otros; son como locos, con la mente trastornada.

Verse 79

न पठंति जना ये च तेषां शास्त्रं विनिष्फलम् । गंगापुण्यफलं विप्राः कुधियः पतिताधमाः

Aquellos que no estudian: para ellos las śāstras quedan sin fruto. Oh brāhmaṇas, tales hombres de entendimiento torcido son los más bajos entre los caídos y pierden el mérito sagrado ligado a la Gaṅgā.

Verse 80

पाठयंति जना ये च श्रद्धया निपठंति च । गच्छंति ते दिवं धीरास्तारयंति पितॄन्गुरून्

Quienes lo enseñan y quienes lo recitan con fe—esos firmes van al cielo, y también liberan a sus antepasados y a sus maestros.

Verse 81

पाथेयकं गच्छतां यो वसु शक्त्या प्रयच्छति । भागीरथ्या लभेत्स्नानं यः परान्नेन गच्छति

Quien, según sus medios, da riqueza como provisión a los viajeros obtiene el mérito de bañarse en la Bhāgīrathī (Gaṅgā); y quien socorre a los viajeros con alimento alcanza igualmente ese mérito.

Verse 82

कर्तुः स्नानफलं विद्याद्द्विगुणं प्रेरकस्य च । इच्छयानिच्छया चापि प्रेरणेनान्यसेवया

Sabe que el fruto del baño sagrado del que lo realiza se concede por duplicado a quien lo impulsa—ya sea que lo haga de buen grado o a disgusto, y ya sea por exhortación o por servicio que facilite la acción de otro.

Verse 83

जाह्नवीं यो गतः पुण्यां स गच्छेन्निर्जरालयम् । द्विजा ऊचुः । गंगायाः कीर्तनं व्यास श्रुतं त्वत्तो विनिर्मलम्

Quienquiera que vaya a la santa Jāhnavī (Gaṅgā) alcanza la morada de los inmortales. Dijeron los dvija: «Oh Vyāsa, de ti hemos oído este relato inmaculado en alabanza de la Gaṅgā».

Verse 84

गंगा कस्मात्किमाकारा कुतः सा ह्यतिपावनी । व्यास उवाच । शृणुध्वं कथयाम्यद्य कथां पुण्यां पुरातनीं

«¿Por qué se la llama Gaṅgā? ¿Cuál es su forma, y de dónde surgió ese río supremamente purificador?» Vyāsa dijo: «Escuchad; hoy relataré una antigua y santa historia».

Verse 85

यां श्रुत्वा मोक्षमार्गं च प्राप्नोति नरसत्तमः । ब्रह्मलोकं पुरा गत्वा नारदो मुनिपुंगवः

Oh, el mejor de los hombres: al oírlo se alcanza el sendero de la liberación. En tiempos antiguos, el sabio Nārada, el más excelso entre los ascetas, fue a Brahmaloka.

Verse 86

नत्वा विधिं च पप्रच्छ पूतं त्रैलोक्यपावनम् । किं सृष्टं च त्वया तात संमतं शंभुकृष्णयोः

Tras inclinarse ante Vidhi (Brahmā), preguntó a aquel purificado, santificador de los tres mundos: «Oh venerable padre, ¿qué has creado que sea aprobado por Śambhu (Śiva) y por Kṛṣṇa?»

Verse 87

सर्वलोकहितार्थाय भुवःस्थाने समीहितम् । देवी वा देवता का वा सर्वासामुत्तमोत्तमा

Para el bien de todos los mundos, se la busca y se la establece en la morada terrenal. Sea ella una diosa o cualquier divinidad que fuere, entre todas es la más excelente de las excelentes.

Verse 88

यां समासाद्य देवाश्च दैत्यमानुषपन्नगाः । अंडजाः स्वेदजा वृक्षा ये चान्य उद्भिज्जादयः

Al llegar a ella, los devas, los daityas, los humanos y las serpientes—junto con los nacidos de huevo, los nacidos del sudor, los árboles y otras formas de vida nacidas de brote—todos acuden a su amparo.

Verse 89

सर्वे यांति शिवं ब्रह्मन्समग्रं विभवं ध्रुवम् । ब्रह्मोवाच । सृजता च पुरा प्रोक्ता माया प्रकृतिरूपिणी

Oh brahmán, todos alcanzan a Śiva, íntegro, firme y colmado de gloria divina. Dijo Brahmā: En la antigüedad, al crear, se proclamó a Māyā—de la naturaleza misma de Prakṛti—como el poder creador.

Verse 90

आद्या भव स्वलोकानां त्वत्तो भवं सृजाम्यहम् । एतच्छ्रुत्वा परा सा च सप्तधा चाभवत्तदा

«Oh Primordial, sé el origen de tus propios mundos; de ti crearé la existencia». Al oírlo, aquella Potencia Suprema se manifestó entonces en siete formas.

Verse 91

गायत्रीवाक्च स्वर्लक्ष्मीस्सर्वसस्य वसुप्रदा । ज्ञानविद्या उमादेवी शक्तिबीजा तपस्विनी

Ella es Gāyatrī y Vāk, el poder de la palabra sagrada; es Svarga-Lakṣmī, dadora de riqueza a todos. Es conocimiento y ciencia; es la diosa Umā, semilla de śakti, asceta consagrada al tapas.

Verse 92

वर्णिका धर्मद्रवा च एतास्सप्त प्रकीर्तिताः । गायत्रीप्रभवा वेदा वेदात्सर्वं स्थितं जगत्

Así han sido proclamadas estas siete, entre ellas Varṇikā y Dharmadravā. De la Gāyatrī nacen los Vedas, y sobre el Veda se sostiene el universo entero.

Verse 93

स्वस्ति स्वाहा स्वधा दीक्षा एता गायत्रिजा स्मृताः । उच्चारयेत्सदा यज्ञे गायत्रीं मातृकादिभिः

‘Svasti’, ‘Svāhā’, ‘Svadhā’ y ‘Dīkṣā’ se recuerdan como nacidas de la Gāyatrī. Por ello, en todo yajña debe recitarse siempre la Gāyatrī junto con las Mātṛkās y las demás fórmulas sagradas asociadas.

Verse 94

क्रतौ देवाः स्वधां प्राप्य भवेयुरजरामराः । ततस्सुधारसं देवा मुमुचुर्धरणीतले

En el kratu (sacrificio), los dioses, al recibir su porción debida, quedarían libres de vejez y muerte. Entonces los dioses derramaron sobre la faz de la tierra una esencia semejante al amṛta.

Verse 95

अथ सस्यवती पृथ्वी ओषधीनां परा शुभा । फलमूलैरसैर्भक्ष्यैर्जनाः सुस्थतराभवन्

Entonces la tierra se volvió fecunda en cosechas, sumamente auspiciosa y abundante en hierbas medicinales; y con frutos, raíces, jugos y alimentos nutritivos, los hombres se hicieron aún más sanos y firmemente establecidos.

Verse 96

भारती सर्वलोकानां चानने मानसे स्थिता । तथैव सर्वशास्त्रेषु धर्मोद्देशं करोति सा

Bhāratī (Sarasvatī), que mora en el rostro y en la mente de todos los seres, del mismo modo expone la enseñanza del dharma en todos los śāstras.

Verse 97

विज्ञानं कलहं शोकं मोहामोहं शिवाशिवम् । तया विना जगत्सर्वं यात्यतत्त्वमिति स्मृतम्

Conocimiento y discernimiento, contienda y pena, ilusión y su cese, lo auspicioso y lo inauspicioso: sin ella, se recuerda que el mundo entero cae en la irrealidad, falto del verdadero principio.

Verse 98

कमलासंभवश्चैव वस्त्रभूषणसंचयः । सुखं राज्यं त्रिलोके तु ततः सा हरिवल्लभा

De ella nacen la prosperidad y la abundancia, junto con acopios de vestidos y ornamentos; concede un soberano dominio feliz en los tres mundos; por eso es la amada de Hari (Viṣṇu).

Verse 99

उमया हेतुना शंभोर्ज्ञानं लोकेषु संततम् । ज्ञानमाता च सा ज्ञेया शंभोरर्धाङ्गवासिनी

Por causa de Umā, la sabiduría de Śambhu permanece continuamente en los mundos. Ella debe ser conocida como la Madre del conocimiento, que habita como la mitad del cuerpo de Śambhu.

Verse 100

वर्णिकाशक्तिरत्युग्रा सर्वलोकप्रमोहिनी । सर्वलोकेषु लोकानां स्थितिसंहारकारिणी

La Varṇikā-śakti es sumamente feroz, que extravía a todos los mundos; y en todos los ámbitos realiza la conservación y la disolución de los seres.

Verse 101

देव्या च निहतौ पूर्वमसुरौ मधुकैटभौ । रुरुश्चापि हतो घोरः सर्वलोकपरिश्रुतः

Antes, la Diosa dio muerte a los dos asuras Madhu y Kaiṭabha; y también fue abatido el terrible Ruru, cuyo espanto era célebre en todos los mundos.

Verse 102

सर्वदेवैकजेतारं सा जघ्ने महिषासुरम् । निहता लीलया देव्या येऽसुरा दैत्यपुंगवाः

Ella mató a Mahiṣāsura, el único vencedor de todos los dioses; y aquellos asuras, los más eminentes entre los Daityas, fueron destruidos por la Diosa sin esfuerzo, como si fuese un juego.

Verse 103

एवं बलानि दैत्यानां निहत्य सर्वदा तया । पालितं मोदितं चैव कृत्स्नमेतज्जगत्त्रयम्

Así, por ella, las huestes de los Daityas eran siempre aniquiladas; y este entero triple mundo fue protegido y también colmado de gozo.

Verse 104

धर्मद्रवस्वरूपा च सर्वधर्मप्रतिष्ठिता । महतीं तां समालोक्य मया कमंडलौ धृता

Ella era la esencia misma del dharma en forma fluida, el fundamento de toda recta obligación. Al contemplar su grandeza, la sostuve dentro de mi kamaṇḍalu, mi vasija de agua.

Verse 105

विष्णुपादाब्जसम्भूता शंभुना शिरसा धृता । अस्माभिश्च त्रिभिर्युक्ता ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः

Nacida del loto de los pies de Viṣṇu, llevada sobre la cabeza de Śambhu, y unida a nosotros tres: Brahmā, Viṣṇu y Maheśvara.

Verse 106

धर्मद्रवा परिख्याता जलरूपा कमंडलौ । बलियज्ञेषु संभूता विष्णुना प्रभविष्णुना

Conocida como Dharmadravā, es de naturaleza acuosa en el kamaṇḍalu; surgió en los sacrificios de Bali, engendrada por Viṣṇu, la fuente todopoderosa de la manifestación.

Verse 107

छद्मना छलितः पूर्वं बलिर्बलवतां वरः । ततः पादद्वयेनैव क्रांतं सर्वं महीतलम्

Antaño, Bali —el más excelso entre los poderosos— fue engañado mediante un disfraz; luego, con sólo dos pasos, fue recorrido todo el ámbito de la tierra.

Verse 108

नभः पादश्च ब्रह्माण्डं भित्वा मम पुरः स्थितः । मया संपूजितः पादः कमण्डलुजलेन वै

Entonces aquel Pie alcanzó el cielo, atravesando el huevo cósmico, y se presentó ante mí. Yo veneré debidamente ese Pie con el agua de mi kamaṇḍalu.

Verse 109

प्रक्षाल्यैवार्चितात्पादाद्धेमकूटेऽपतज्जलम् । तत्कूटाच्छंकरं प्राप्य भ्रमते सा जटास्थिता

El agua que lavó los pies venerados cayó sobre Hemakūṭa. Desde esa cumbre llegó a Śaṅkara, y allí se mueve, morando en sus cabellos enmarañados.

Verse 110

ततो भगीरथेनैव समाराध्य शिवं भुवि । आनीयाराधितो नित्यं तपसा गजपुंगवः

Entonces Bhagiratha, él solo, aplacó debidamente a Śiva en la tierra; y, habiéndolo traído allí, el mejor de los elefantes fue adorado sin cesar mediante austeridades (tapas).

Verse 111

तेन भित्वा नगं वीर्यात्त्रिभिर्दंतैः कृतं बिलम् । ततस्त्रिबिलगा यस्मात्त्रिस्रोता लोकविश्रुता

Con su vigor perforó la montaña, abriendo tres cavidades con sus colmillos. Por ello se la conoce como Tribilagā, “la del triple orificio”, y como Trisrotā, “la de tres corrientes”, célebre en el mundo.

Verse 112

हरिब्रह्महरयोगात्पूता लोकस्य पावनी । समासाद्य च तां देवीं सर्वधर्मफलं लभेत्

Purificada por su unión con Hari, Brahmā y Hara, ella se vuelve la purificadora de los mundos. Quien se acerca y reverencia a esa Diosa obtiene el fruto de todos los méritos del dharma.

Verse 113

पाठयज्ञपरैः सर्वैर्मंत्र होम सुरार्चनैः । सा गतिर्न भवेज्जंतोर्गंगा संसेवया च या

La meta que alcanzan quienes se entregan a los yajñas de recitación, al mantra-japa, a las ofrendas al fuego y a la adoración de los dioses—tal destino no lo logra un ser como lo logra mediante la devota servidumbre a la Gaṅgā.

Verse 114

धर्मस्य साधनोपायो ह्यतः परो न विद्यते । त्रैलोक्यपुण्यसंयोगात्तस्मात्तां व्रज नारद

No existe medio más alto que éste para realizar el dharma. Puesto que está unido al mérito de los tres mundos, ve hacia ella, oh Nārada.

Verse 115

गंगातोयास्थिसंयोगात्सुतास्ते सगरस्य च । स्वर्गताः पितृभिश्चैव स्वपूर्वापरजैः सह

Por el contacto de sus huesos con las aguas sagradas del Gaṅgā, aquellos hijos de Sagara alcanzaron el cielo, junto con sus antepasados y con sus propios descendientes, los de antes y los de después.

Verse 116

ततो ब्रह्ममुखाच्छ्रुत्वा नारदो मुनिपुंगवः । गंगाद्वारे तपः कृत्वा ब्रह्मणा सदृशोभवत्

Entonces, tras oírlo de la propia boca de Brahmā, Nārada—el más excelso de los sabios—realizó austeridades en Gaṅgādvāra y llegó a ser comparable a Brahmā.

Verse 117

सर्वत्र सुलभा गंगा त्रिषुस्थानेषु दुर्लभा । गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे

El Gaṅgā es accesible en todas partes, pero es verdaderamente rara en tres lugares: en Gaṅgādvāra, en Prayāga y en la confluencia donde el Gaṅgā se une con el océano.

Verse 118

त्रिरात्रेणैकरात्रेण नरो याति परां गतिम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सद्यो मुक्तिं विचिंतयेत्

Observando el voto prescrito durante tres noches —o incluso una sola noche— el hombre alcanza la suprema meta. Por ello, con todo empeño, debe contemplar la liberación inmediata (mokṣa).

Verse 119

ततो गच्छत धर्मज्ञाः शिवां भागीरथीमिह । अचिरेणैव कालेन स्वर्गं मोक्षं प्रगच्छथ

Por tanto, oh conocedores del dharma, id desde aquí a la auspiciosa Bhāgīrathī (Gaṅgā). En muy poco tiempo alcanzaréis el cielo y la liberación (mokṣa).

Verse 120

विशेषात्कलिकाले च गंगा मोक्षप्रदा नृणां । कृच्छ्राच्च क्षीणसत्वानामनंतः पुण्यसंभवः

Especialmente en la era de Kali, la sagrada Gaṅgā concede la liberación a los seres humanos; para quienes tienen debilitada la fuerza interior y padecen grandes dificultades, su mérito es inagotable y fuente de virtud sin límite.

Verse 121

ततस्ते ब्राह्मणा हृष्टाः श्रुत्वा व्यासाद्गिरं शुभाम् । गंगायां तु तपस्तप्त्वा मोक्षमार्गं ययुस्तदा

Entonces aquellos brāhmaṇas, gozosos al oír las auspiciosas palabras de Vyāsa, practicaron austeridades (tapas) junto a la Gaṅgā y, después, avanzaron por el sendero de la liberación.

Verse 122

य इदं शृणुयान्मर्त्यः पुण्याख्यानमनुत्तमम् । सर्वं तरति दुःखौघ गंगास्नानफलं लभेत्

Cualquier mortal que escuche este relato sagrado, supremo y lleno de mérito, atraviesa por completo la inundación de los dolores y obtiene el mismo fruto espiritual que el baño en la Gaṅgā.

Verse 123

सकृदुच्चारिते चैव सर्वयज्ञफलं लभेत् । दानं जप्यं तथा ध्यानं स्तोत्रं मंत्रं सुरार्चनम्

Aun con pronunciarlo una sola vez, se obtiene el fruto de todos los yajñas; y también el mérito de la caridad (dāna), la recitación (japa), la meditación (dhyāna), los himnos (stotra), los mantras y la adoración de los devas.

Verse 124

तत्रैव कारयेद्यस्तु स चानंतफलं लभेत् । तस्मात्तत्रैव कर्त्तव्यं जपहोमादिकं नरैः

Quien haga que esos ritos se realicen allí mismo obtiene un fruto infinito. Por eso, los hombres deben practicar allí mismo el japa, el homa y demás observancias sagradas.

Verse 125

अनंतं च फलं प्रोक्तं जन्मजन्मसु लभ्यते

Se proclama una recompensa sin fin; se alcanza de nacimiento en nacimiento.