Previous Verse
Next Verse

Shloka 93

The Greatness of Puṣkara: Tripuṣkara Pilgrimage, Sacred Geography, and the Doctrine of Self-Restraint

ज्ञात्वा बलस्थं त्रिदशाधिपं तं ननाद वृत्रस्सुमहानि नादम् । तस्य प्रणादेन धरा दिशश्च खं द्यौर्नगाश्चेति चचाल सर्वं

jñātvā balasthaṃ tridaśādhipaṃ taṃ nanāda vṛtrassumahāni nādam | tasya praṇādena dharā diśaśca khaṃ dyaurnagāśceti cacāla sarvaṃ

Al saber que el señor de los dioses se mantenía firme en su fuerza, Vṛtra lanzó un rugido inmenso. Por el ímpetu de aquel bramido, la tierra, las direcciones, el cielo, los cielos y las montañas—en verdad todo—se estremecieron.

ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√ज्ञा (धातु) → ज्ञात्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया
बलस्थम्standing in strength; strong
बलस्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootबल + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘त्रिदशाधिपम्’ इत्यस्य विशेषण; तत्पुरुषः (बले स्थितः)
त्रिदशाधिपम्lord of the gods (Indra)
त्रिदशाधिपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रिदश + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (त्रिदशानाम् अधिपः)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम
ननादroared
ननाद:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√नद् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वृत्रःVṛtra
वृत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
सुमहानिvery great
सुमहानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसु + महान् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (छान्दस/पाठभेदे नपुं. बहुवचनरूपसदृशम्); ‘नादम्’ इत्यस्य विशेषण; कर्मधारयः (सुमहान्)
नादम्sound, roar
नादम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
प्रणादेनby the roar
प्रणादेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रणाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
धराthe earth
धरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधरā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
दिशःthe directions
दिशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
खम्the sky
खम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
द्यौःheaven
द्यौः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
नगाःmountains
नगाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइत्याद्यर्थक/उद्धरणसूचक अव्यय (quotative/iti)
चचालshook, trembled
चचाल:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√चल् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

Narrator (epic-purāṇic narration describing the Indra–Vṛtra encounter)

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: raudra

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: वृत्रः+सुमहानि→वृत्रस्सुमहानि (विसर्ग→स्); दिशः+च→दिशश्च; द्यौः+नगाः+च→द्यौर्नगाश्च (विसर्ग→र्); (…च+इति)→चेति.

I
Indra (Tridaśādhipa)
V
Vṛtra

FAQs

“Tridaśādhipa” means the lord of the thirty gods and is a common epithet for Indra, king of the Devas.

It is a hyperbolic (mahākāvya-style) intensification showing the cosmic scale of the confrontation—Vṛtra’s roar is portrayed as powerful enough to disturb the entire ordered world.

The verse contrasts steadfast resolve (balastha) with overwhelming intimidation; it implies that firmness and inner stability are necessary to face forces that seem world-shaking.