Shloka 5

Nahuṣa’s Departure and the Splendor of Mahodaya

City-and-Forest Description

Devanagari script

सप्तकक्षान्वितैर्गेहैः कलशैरुपशोभितः । सपताकैर्महादंडैः शोभमानं पुरोत्तमम्

Transliteration

saptakakṣānvitairgehaiḥ kalaśairupaśobhitaḥ | sapatākairmahādaṃḍaiḥ śobhamānaṃ purottamam

Translation

La excelente ciudad resplandecía con casas de siete estancias, adornadas con remates en forma de kalaśa, y embellecida por altos mástiles con estandartes y banderas.

Word by Word

• सप्तकक्षान्वितैः: with houses having seven enclosures/compartments
• सप्तकक्षान्वितैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त + कक्ष + अन्वित (प्रातिपदिक; अन्वित = कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Instrumental (3rd), Plural; तत्पुरुष-समासः (सप्त कक्षाः यस्य/येन सह = सप्तकक्षान्वित-); विशेषणम् (गेहैः)

• गेहैः: by/with houses
• गेहैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: गेह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Instrumental (3rd), Plural

• कलशैः: with pots/finials
• कलशैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Instrumental (3rd), Plural

• उपशोभितः: adorned
• उपशोभितः: Kriya (क्रिया-विशेषण/भाव)
• Type: Verb
• Root: उप + शुभ् (धातु) (शोभायाम्) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Kta participle used adjectivally/predicatively; विशेषणम् (पुरोत्तमम्/नगरम् implied)

• सपताकैः: with banners
• सपताकैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: स + पताका (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Instrumental (3rd), Plural; तत्पुरुषः (पताकाभिः सह = सपताक-); विशेषणम् (महादण्डैः)

• महादण्डैः: with great poles/staffs
• महादण्डैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: महा + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Instrumental (3rd), Plural; कर्मधारयः (महान्तः दण्डाः)

• शोभमानम्: shining / being splendid
• शोभमानम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शुभ् (धातु) (शोभायाम्) + शानच् (कृदन्त)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present participle, Ātmanepada sense), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative (2nd), Singular; विशेषणम् (पुरोत्तमम्)

• पुरोत्तमम्: the best city
• पुरोत्तमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुर + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative (2nd), Singular; तत्पुरुषः (पुराणाम् उत्तमम् = पुरोत्तमम्)

Speaker

Unspecified (narrative description within the chapter context)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: city

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: सप्तकक्षान्वितैर्गेहैः = सप्तकक्षान्वितैः + गेहैः; कलशैरुपशोभितः = कलशैः + उपशोभितः; सपताकैर्महादण्डैः = सपताकैः + महादण्डैः.

FAQs

What is being described in this verse?

A splendid, exemplary city, characterized by multi-chambered houses, decorative kalaśa finials, and tall bannered flagstaffs.

What does “saptakakṣānvitair gehaiḥ” imply?

It indicates houses “endowed with seven chambers/enclosures,” suggesting spacious, well-planned architecture and prosperity.

Why are “kalaśas” and “flags” highlighted?

Kalaśa finials and bannered poles are markers of auspiciousness and public grandeur, commonly associated with prominent buildings and sacred or royal urban spaces.