The Determination of the Extent of the Sacred Field and Related Matters (Kurukṣetra Māhātmya)

Verse 1

अथ कुरुक्षेत्रमाहात्म्यं प्रारभ्यते । मोहिन्युवाच । वसो कृपालो धर्मज्ञ त्वया बहुविदा मम । तीर्थराजस्य माहात्म्यं प्रयागस्य निरूपितम् ॥ १ ॥

Ahora comienza la glorificación de Kurukṣetra. Dijo Mohinī: «Oh Vasu, compasivo y conocedor del dharma: de muchas maneras me has expuesto la grandeza de Prayāga, el rey de los tīrtha».

Verse 2

यत्सर्वतीर्थमुख्येषु कुरुक्षेत्रं शुभावहम् । पावनं सर्वलोकानां तन्ममाचक्ष्व सांप्रतम् ॥ २ ॥

Entre los tīrtha más eminentes, se dice que Kurukṣetra es portador de auspicio y purificador de todos los mundos—háblame de ello ahora.

Verse 3

वसुरुवाच । श्रृणु मोहिनि वक्ष्यामि कुरुक्षेत्रं सुपुण्यदम् । यत्र गत्वा नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३ ॥

Dijo Vasu: «Escucha, oh Mohinī. Te describiré Kurukṣetra, el campo sagrado de mérito supremo; quien va allí y se baña queda liberado de todos los pecados».

Verse 4

तत्र तीर्थान्यनेकानि सेवितानि मुनीश्वरैः । तान्यहं तेऽभिधास्यामि श्रृण्वतां मुक्तिदानि च ॥ ४ ॥

Allí hay muchos tīrthas, frecuentados y venerados por los más excelsos sabios. Ahora te los describiré: tīrthas que otorgan la liberación incluso a quienes sólo escuchan su relato.

Verse 5

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोग्रहे मरणं तथा । वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरुक्ता चतुर्विधा ॥ ५ ॥

La realización de Brahman, el śrāddha ancestral celebrado en Gayā, la muerte en un refugio de vacas (gogṛha) y la residencia en Kurukṣetra: estos cuatro son declarados como los cuatro medios que conducen a la liberación para los seres humanos.

Verse 6

सरस्वतीदृषद्वत्योर्देवनद्योर्यदंतरम् । तं देवसेवितं देशं ब्रह्मावर्तं प्रचक्षते ॥ ६ ॥

La región situada entre los dos ríos divinos, Sarasvatī y Dṛṣadvatī, es llamada Brahmāvarta: la tierra servida y frecuentada por los dioses.

Verse 7

दूरस्थोऽपि कुरुक्षेत्रे गच्छामि च वसाम्यहम् । एवं यः सततं ब्रूयात्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ ७ ॥

«Aunque esté lejos, voy a Kurukṣetra y allí habito. Quien repite esto constantemente también queda liberado de los pecados».

Verse 8

तत्र वै यो वसेद्धीरः सरस्वत्यास्तटे स्थितः । तस्य ज्ञानं ब्रह्ममयं भविष्यति न संशयः ॥ ८ ॥

Quien, firme y sabio, habite allí en la ribera del Sarasvatī—su conocimiento quedará impregnado de Brahman; de ello no hay duda.

Verse 9

देवता ऋषयः सिद्धाः सेवंते कुरुजांगलम् । तस्य संसेवनाद्देवि ब्रह्म चात्मनि पश्यति ॥ ९ ॥

Los dioses, los ṛṣi y los siddha frecuentan Kurujāṅgala. Oh Diosa, al acudir devotamente a ese lugar sagrado, uno contempla a Brahman en el propio Ser.

Verse 10

मोहिन्युवाच । कुरुक्षेत्रं द्विजश्रेष्ठ सर्वतीर्थाधिकं कथम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि त्वामहं शरणं गता ॥ १० ॥

Mohinī dijo: «Oh el mejor de los dvija (nacidos dos veces), ¿cómo es Kurukṣetra superior a todos los tīrtha? Dímelo con detalle; he venido a ti en busca de refugio».

Verse 11

वसुरुवाच । श्रृणु भद्रे प्रवक्ष्यामि कुरुक्षेत्रं महाफलम् । यथा जातं नृणां पापदहनं ब्रह्मणः प्रियम् ॥ ११ ॥

Vasu dijo: «Escucha, oh bienaventurada; explicaré Kurukṣetra, el campo sagrado de gran fruto: cómo nació, cómo quema los pecados de los hombres y por qué es amado por Brahmā».

Verse 12

आद्यं ब्रह्मसरः पुण्यं तत्र स्थाने समुद्गतम् । ततो रामह्रदो जातः कुरुक्षेत्रं ततः परम् ॥ १२ ॥

Primero, en ese mismo lugar surgió el sagrado Brahma-saras. De él nació el estanque llamado Rāma-hrada, y después (surgió) Kurukṣetra, el supremo campo sagrado.

Verse 13

सरः संनिहितं तच्च ब्रह्मणा निर्मितं पुरा । अथैषा ब्रह्मणो वेदी दिशमंतरतः स्थिता ॥ १३ ॥

Ese lago sagrado está muy cerca, creado antaño por Brahmā. Y aquí también se alza la vedī, el altar de Brahmā, situado en la dirección intermedia entre los rumbos.

Verse 14

ब्रह्मणात्र तपस्तप्तं सृष्टिकामेन मोहिनि । स्थितिकामेन हरिणा तपस्तप्तं च चक्रिणा ॥ १४ ॥

Oh Mohinī, encantadora: aquí Brahmā practicó austeridades, deseando la creación; y Hari, el portador del disco, también practicó austeridades, deseando el sostenimiento de los mundos.

Verse 15

सरः प्रवेशात्संप्राप्तं स्थाणुत्वं शंभुनापि च । पितुर्वधाच्च तप्तेन पशुरामेण भामिनि ॥ १५ ॥

Oh bella dama: incluso Śambhu (Śiva) alcanzó el estado de sthāṇutva, inmóvil como un pilar, al entrar en ese lago sagrado. Y Paraśurāma, abrasado por la austeridad tras dar muerte a su padre, acudió allí y obtuvo alivio y mérito.

Verse 16

अब्रह्मण्यक्षत्रवधाद्ये च रक्तह्रदाः कृताः । तद्रक्तेन तु संतर्प्य कृतवांस्तत्र वै तपः ॥ १६ ॥

Y aquellos estanques rojos como sangre, formados por la matanza de los kṣatriyas: con esa misma sangre los aplacó, y allí realizó austeridades.

Verse 17

रामतीर्थं ततः ख्यातं संजातं पापनाशनम् । मार्कंडेयेन मुनिना संतप्तं परमं तपः ॥ १७ ॥

Después, aquel vado sagrado se hizo célebre como Rāma-tīrtha, surgido como destructor de los pecados. Allí el sabio Mārkaṇḍeya practicó la austeridad suprema, intensamente rigurosa.

Verse 18

यत्र तत्र समायाता प्लक्षजाता सरस्वती । सा सभाज्य स्तुता तेन मुनिना धार्मिकेण ह ॥ १८ ॥

De un lugar a otro llegó Sarasvatī, nacida del árbol Plakṣa. Aquel sabio justo la recibió con los debidos honores y la alabó con reverencia.

Verse 19

सरः संनिहितं प्लाव्यं पश्चिमां प्रस्थितां दिशम् । कुरुणा तु ततः कृष्टं यावत्क्षेत्रं समंततः ॥ १९ ॥

Tras inundar el lago cercano, la corriente se dirigió hacia el occidente. Luego los Kurus araron y cultivaron la tierra por todas partes, hasta donde se extendía el campo entero.

Verse 20

पंचयोजनविस्तारं दयासत्यक्षमोद्गमम् । स्यमंतपंचकं तावत्कुरुक्षेत्रमुदाहृतम् ॥ २० ॥

Kurukṣetra, llamado también Syamantapañcaka, se dice que se extiende por cinco yojanas; y es la fuente sagrada de donde brotan la compasión, la veracidad y el perdón.

Verse 21

अत्र स्नाता नरा देवि लभंते पुण्यमक्षयम् । मृता विमानमारुह्य ब्रह्मलोकं व्रजंति च ॥ २१ ॥

Oh Diosa, quienes se bañan aquí obtienen un mérito imperecedero; y al morir ascienden a un vimāna celestial y van también a Brahmaloka.

Verse 22

उपवासश्च दानं च होमो जप्यं सुरार्चनम् । अक्षयत्वं प्रयांत्येव नात्र कार्या विचारणा ॥ २२ ॥

El ayuno (upavāsa), la caridad (dāna), el homa, la recitación de mantras (japa) y la adoración de los devas alcanzan sin duda mérito imperecedero; no hay aquí necesidad de más duda ni deliberación.

Verse 23

ब्रह्मवेद्यां कुरुक्षेत्रे ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । ग्रहनक्षत्रताराणां कालेन पतनाद्भयम् ॥ २३ ॥

Quienes mueren en Kurukṣetra, el campo sagrado conocido como Brahmavedyā, no retornan de nuevo al renacimiento. Aun los planetas, las mansiones lunares y las estrellas sienten temor, pues con el curso del tiempo también ellos caen y se desvanecen.

Verse 24

कुरुक्षेत्रे मृतानां तु न भूयः पतनं भवेत् । देवर्षिसिद्धगंधर्वास्तत्सरः सेवनोत्सुकाः ॥ २४ ॥

Para quienes mueren en Kurukṣetra, no hay ya nueva caída hacia estados inferiores. Devarṣis, Siddhas y Gandharvas acuden con anhelo y frecuentan ese lago sagrado para servirlo.

Verse 25

यत्र नित्यं स्थिता देवि रंतुकं नामतस्ततः । तस्य क्षेत्रस्य रक्षार्थं विष्णुना स्थापिताः पुरा ॥ २५ ॥

Oh Diosa, puesto que tú moras allí eternamente, ese lugar recibe el nombre de Rantuka. Y para la protección de esa región sagrada, Viṣṇu estableció antaño a sus guardianes.

Verse 26

यक्षः सुचंद्रः सूर्यश्च वासुकिः शंबुकर्णकः । विद्याधरः सुकेशी च राक्षसाः स्थापिताः शुभे ॥ २६ ॥

En ese lugar auspicioso fueron apostados: el Yakṣa llamado Sucandra, uno llamado Sūrya, Vāsuki, Śaṃbukarṇaka, el Vidyādhara y Sukeśī; estos Rākṣasas quedaron allí debidamente establecidos.

Verse 27

सभृत्यैस्तेऽष्टसाहस्रैर्द्धनुर्बाणधरैः सदा । रक्षंति च कुरुक्षेत्रं वारयंति च पापिनः ॥ २७ ॥

Junto con sus servidores, esos ocho mil arqueros, siempre con arco y flechas en mano, protegen sin cesar a Kurukṣetra y mantienen a raya a los pecadores.

Verse 28

रंतुकं तु समासाद्य क्षामयित्वा पुनः पुनः । ततः स्नात्वा सरस्वत्यां यक्षं दृष्ट्वा प्रणम्य च ॥ २८ ॥

Entonces, acercándose a Rantuka y pidiendo perdón una y otra vez, después se bañó en el Sarasvatī; y al ver al Yakṣa, se inclinó y lo saludó con reverencia.

Verse 29

पुष्पं धूपं च नैवेद्यं कृत्वैतद्वाक्यमुच्चरेत् । तव प्रसादाद्यक्षेन्द्र वनानि सरितस्तथा ॥ २९ ॥

Habiendo ofrecido flores, incienso y naivedya (ofrenda de alimento), debe recitar estas palabras: “Por tu gracia, oh Señor de los Yakṣas, que los bosques y los ríos también sean propicios y prósperos.”

Verse 30

भ्रमतो मम तीर्थानि मा विघ्नं जायतां नमः । इति प्रसाद्ययक्षेशं यात्रां सम्यक् समाचरेत् ॥ ३० ॥

“Mientras recorro los tīrthas sagrados, que no surja obstáculo alguno—¡salutaciones!” Así, habiendo aplacado al Señor de los Yakṣas, debe emprender la peregrinación correctamente y según el debido orden.

Verse 31

वनानां चापि तीर्थानां सरितामपि मोहिनि । यो नरः कुरुते यात्रां कुरुक्षेत्रस्य पुण्यदाम् ॥ ३१ ॥

Oh encantadora, aquel hombre que emprende la peregrinación a Kurukṣetra—dadora de mérito—obtiene el fruto de los bosques sagrados, de los tīrthas santos y aun de los ríos sagrados también.

Verse 32

न तस्य न्यूनता काचिदिह लोके परत्र च ॥ ३२ ॥

Para él no hay carencia alguna, ni en este mundo ni en el venidero.

Verse 33

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने उत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे कुरुक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेत्रप्रमाणादिनिरूपणं नाम । चतुष्षष्टितमोऽध्यायः ॥ ६४ ॥

Así concluye el capítulo sexagésimo cuarto, titulado «Determinación de la extensión del Campo Sagrado y asuntos afines», en el Kurukṣetra Māhātmya, dentro del diálogo entre Vasu y Mohinī, en la sección Uttara-bhāga del Bṛhan-Nāradīya Purāṇa (la Gran Narración).