Previous Verse
Next Verse

Shloka 92

The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

त्वदर्थमाहृतं भक्ष्यं मया कोश्याः शुभानने । दैवोपपादितं द्वारि द्वितीयं मम तिष्ठति ॥ ९२ ॥

tvadarthamāhṛtaṃ bhakṣyaṃ mayā kośyāḥ śubhānane | daivopapāditaṃ dvāri dvitīyaṃ mama tiṣṭhati || 92 ||

“Oh, de rostro hermoso, he traído para ti este alimento del almacén. Otra porción, dispuesta por designio divino, está a mi puerta.”

त्वत्-अर्थम्for your sake
त्वत्-अर्थम्:
प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (त्वदर्थम् = for your sake)
आहृतम्brought
आहृतम्:
विशेषण (भक्ष्यम्—qualifier)
TypeAdjective
Rootआहृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; आ-√हृ (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; ‘भक्ष्यम्’ इत्यस्य विशेषणम् (brought)
भक्ष्यम्food (edible)
भक्ष्यम्:
कर्ता (of तिष्ठति)
TypeNoun
Rootभक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मयाby me
मया:
करण/कर्ता (Agent-instrument in passive sense: by me)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्तिः (Instrumental/तृतीया), एकवचनम्; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
कोश्याःO Kośī (name)
कोश्याः:
सम्बोधन (Vocative sense intended)
TypeNoun
Rootकोशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बोधनस्य/सम्बन्धस्य प्रयोगः (O Kośī / of Kośī)
शुभ-आननेO fair-faced one
शुभ-आनने:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootशुभ (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्; कर्मधारयः (शुभम् आननं यस्याः)
दैव-उपपादितम्provided by destiny/divine
दैव-उपपादितम्:
विशेषण (भक्ष्यम्—qualifier)
TypeAdjective
Rootदैव (प्रातिपदिक) + उपपादित (कृदन्त; उप-√पद्/√पाद् caus. (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (दैवेन उपपादितम् = provided by fate/divine)
द्वारिat the door
द्वारि:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/सप्तमी), एकवचनम्
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
विशेषण (भक्ष्यम्—qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘भक्ष्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
ममof me / my
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive/षष्ठी), एकवचनम्; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
तिष्ठतिstands/is present
तिष्ठति:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलट्-लकारः (Present/लट्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Unspecified speaker in excerpt (dialogue within a Tirtha-Mahatmya narrative; likely a male householder/attendant addressing a woman)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_journey":"A reassuring, almost placating explanation about ‘food brought for you’ shifts the scene from confrontation toward a strange calm, with a hint of the uncanny (‘divinely arranged’)."}

FAQs

It highlights dharmic hospitality: food is procured intentionally for another’s welfare, while acknowledging that providence (daiva) can also supply what is needed—encouraging generosity without anxiety.

Though not explicitly naming Vishnu, the mood supports bhakti-culture: offering and sharing food with reverence, seeing divine arrangement behind daily sustenance, and serving others as part of sacred living.

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught directly; the practical takeaway is grihastha-dharma conduct—proper provisioning and respectful speech in the context of sacred narrative.