Next Verse

Shloka 1

Mohinī-Ākhyāna: Rukmāṅgada’s Refusal to Eat on Harivāsara

Ekādaśī

राजोवाच । कीर्तिर्नश्यतु मे पुत्र ह्यनृती वा भवाम्यहम् । गतो वा नरकं घोरं कथं भोक्ष्ये हरेर्दिने ॥ १ ॥

rājovāca | kīrtirnaśyatu me putra hyanṛtī vā bhavāmyaham | gato vā narakaṃ ghoraṃ kathaṃ bhokṣye harerdine || 1 ||

Dijo el rey: «¡Que perezca mi fama, hijo mío, aunque llegue a ser tenido por mentiroso; o que vaya al terrible infierno! Pero ¿cómo podría yo comer en el día consagrado a Hari (Viṣṇu)?»

राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संबोधन-प्रसङ्गे वक्ता-निर्देशः
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कीर्तिःfame
कीर्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नश्यतुmay (it) perish
नश्यतु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
Formलोट् (Imperative/विधिलिङ्-आदेशार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
पुत्रO son
पुत्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन
हिindeed/for
हि:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
अनृतीa liar/one who speaks untruth
अनृती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनृतिन्/अनृती (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (अनृती = अनृतिन्), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-रूपेण अहम्-सम्बन्धः
वाor
वा:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formसमुच्चय/विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)
भवामिI become/am
भवामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
गतःgone
गतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त (past passive participle/कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वाor
वा:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात
नरकम्hell
नरकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गमनस्य कर्म
घोरम्terrible
घोरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘नरकम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कथम्how
कथम्:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative adverb)
भोक्ष्येshall I eat
भोक्ष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
हरेःof Hari (Vishnu)
हरेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
दिनेon the day
दिने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण

King (Rāja)

Vrata: Ekadashi (Hari’s day / Harivāsara)

Rasa: {"primary_rasa":"bhakti","secondary_rasa":"vira","emotional_journey":"A fierce vow of fidelity to Hari’s day: the king prefers loss of reputation, even hell, over breaking the fast by eating."}

H
Hari
V
Vishnu

FAQs

It elevates Hari-dina observance above worldly reputation and even personal consequence, portraying devotion as unwavering commitment to Viṣṇu’s sacred vow-days.

Bhakti is shown as steadfastness: the devotee refuses actions (like eating on Hari’s day) that violate devotion, even if it costs fame or invites suffering.

Primarily Kalpa (ritual discipline) is implied—rules of vrata/fasting and sacred-day conduct—rather than technical grammar or astrology.