Dhvajāropaṇa and Dhvajāgopaṇa: Procedure, Stotra, and Phala (Merit) of Raising Viṣṇu’s Flag

Verse 1

सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि ध्वजारोपणसंज्ञितम् । सर्वपापहरं पुण्यं विष्णुप्रीणनकारणम् ॥ १ ॥

Dijo Sanaka: Ahora expondré otro voto sagrado, llamado el izamiento del estandarte. Es un rito meritorio que destruye todos los pecados y es causa de complacer al Señor Viṣṇu.

Verse 2

यः कुर्याद्विष्णुभवने ध्वजारोपणमुत्तमम् । संपूज्यते विग्निञ्च्याद्यैः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ २ ॥

Quien realice el excelente rito de izar la bandera en el templo de Viṣṇu es honrado y venerado incluso por Vighneśa (Gaṇeśa) y otros seres divinos; ¿qué necesidad hay de decir más?

Verse 3

हेमभारसहस्त्रं तु यो ददाति कुटुम्बिने । तत्फलं तुल्यमात्रं स्याद्धूजारोपणकर्मणः ॥ ३ ॥

Aunque alguien entregue mil cargas de oro a un cabeza de familia, el mérito obtenido es tan solo igual al fruto del rito de plantar la dhūjā (árbol o planta sagrada).

Verse 4

ध्वजारोपणतुल्यं स्याद्गङ्गास्नानमनुत्तमम् । अथवा तुलसिसेवा शिवलिङ्गप्रपूजनम् ॥ ४ ॥

El acto insuperable de bañarse en el Gaṅgā se dice que es igual al de alzar el estandarte sagrado para el culto. O bien, servir a Tulasī y rendir plena adoración al Śiva-liṅga otorgan un mérito comparable.

Verse 5

अहोऽपूर्वमहोऽपूर्वमहोऽपूर्वमिदं द्विज । सर्वपाप हरं कर्म ध्वजागोपणसंज्ञितम् ॥ ५ ॥

¡Oh, prodigioso—prodigioso—verdaderamente prodigioso es esto, oh dos veces nacido! Este acto, llamado “Dhvajāgopaṇa” (el rito de salvaguardar la bandera sagrada), destruye todos los pecados.

Verse 6

सन्ति वै यानि कार्याणि ध्वजारोपणकर्मणि । तानि सर्वाणि वक्ष्यामि श्रृणुष्व गदतो मम ॥ ६ ॥

Cuantos actos están prescritos en el rito de alzar el estandarte sagrado, todos ellos los expondré. Escucha mientras hablo.

Verse 7

कार्तिकस्य सिते पक्षे दशम्यां प्रयतो नरः । स्नानं कुर्यात्प्रयत्नेन दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ७ ॥

En la décima luna (Daśamī) de la quincena luminosa de Kārtika, el hombre disciplinado debe realizar con esmero el baño ritual, comenzando antes por la limpieza de los dientes.

Verse 8

एकाशी ब्रह्मचारी च स्वपेन्नारायणं स्मरन् । धौताम्बरधरः शुद्धो विप्रो नारायणाग्रतः ॥ ८ ॥

Observando el Ekādaśī y guardando el brahmacarya, recordando a Nārāyaṇa aun en el sueño, el brāhmaṇa purificado—vestido con ropas limpias y lavadas—debe permanecer ante Nārāyaṇa.

Verse 9

ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वाचम्य यथाविधि । नित्यकर्माणि निर्वर्त्य पश्चाद्विष्णुं समर्चयेत् ॥ ९ ॥

Luego, al levantarse temprano por la mañana, debe bañarse y realizar el ācamana según la norma prescrita; cumplidos los deberes diarios, debe después adorar al Señor Viṣṇu con plena reverencia.

Verse 10

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः सार्ध्दं कृत्वा च स्वस्तिवाचनम् । नान्दीश्राद्धं प्रकुर्वीत ध्वजारोपणकर्मणि ॥ १० ॥

Junto con cuatro brāhmaṇas, tras disponer primero la recitación de svasti-vācana, debe realizar el Nāndī-śrāddha con ocasión del rito de izar el estandarte (dhvaja-āropaṇa).

Verse 11

ध्वजस्तम्भो च गायत्र्या प्रोक्षयेद्वस्त्रसंयुतौ । सूर्यं च वैनतेयं च हिमांशुं तत्परोऽर्चयेत् ॥ ११ ॥

Debe rociar con agua consagratoria el estandarte y el mástil, junto con sus telas, recitando la Gāyatrī. Luego, con devoción concentrada, debe adorar a Sūrya, a Vainateya (Garuḍa) y a Himāṃśu (la Luna).

Verse 12

धातारं च विधातारं पूजयेद्धजदण्डके । हरिद्राक्षतगन्धाद्यैः शुक्लपुष्पैर्विशेषतः ॥ १२ ॥

En el dhvaja-daṇḍa (asta del estandarte), debe venerar a Dhātā y a Vidhātā, ofreciendo cúrcuma, akṣata (arroz entero), fragancias y demás, y de modo especial flores blancas.

Verse 13

ततो गोचर्ममात्रघं तु स्थण्डिलं चोपलिप्य वै । आधायान्गिं स्वगृह्योत्त्या ह्याज्यभागादिकं क्रमात् ॥ १३ ॥

Luego, tras enlucir el sthaṇḍila, el recinto ritual del tamaño de una piel de vaca, debe establecerse el fuego sagrado conforme a las indicaciones de la propia tradición Gṛhya; y después, en el debido orden, realizar las ofrendas de ghee y las demás porciones prescritas.

Verse 14

जुहुयात्पायसं चैव साज्यमष्टोत्तरं शतम् । प्रथमं पौरुषं सूक्तं विष्णोर्नुकमिरावतीम् ॥ १४ ॥

Debe ofrecerse en el fuego sagrado pāyasa (arroz con leche) mezclado con ghee, en total ciento ocho oblaciones; y, en primer lugar, recítese el Puruṣa-sūkta, junto con himnos de alabanza a Viṣṇu y el himno conocido como Irāvatī.

Verse 15

ततश्च वैनतेयाय स्वाहेत्यष्टाहुतीस्तथा । सोमो धेनुमुदुत्यं च जुहुयाच्च ततो द्विज ॥ १५ ॥

Después, dirigiéndose a Vainateya (Garuḍa) con la exclamación «svāhā», debe ofrecer ocho oblaciones; y luego, oh dvija, hacer también ofrendas con los mantras «Somo dhenuḥ» y «Udutyaṃ».

Verse 16

सौरमन्त्राञ्जपेत्तत्र शान्तिसूत्कानि शक्तितः । रात्रौ जागरणं कुर्यादुपकण्ठं हरेः शुचुः ॥ १६ ॥

Allí debe repetirse en japa los mantras Saura (solares) y, según la propia capacidad, recitar los Śānti-sūktas, himnos de apaciguamiento. De noche, purificado, debe mantenerse la vigilia, permaneciendo cerca de la presencia de Hari (Viṣṇu).

Verse 17

ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च । गन्धपुष्पादिभिर्देवमर्चयेत्पूर्ववत्क्रमात् ॥ १७ ॥

Luego, al amanecer, tras levantarse y concluir los ritos diarios obligatorios, debe adorarse al Señor, como antes se prescribió y en el debido orden, con ofrendas de fragancias, flores y demás.

Verse 18

ततो मङ्गलवाद्यैश्च सूक्तपाठैश्च शौभनम् । नृत्यैश्च रतोत्रपठनैर्नयेद्विष्णवालये ध्वजम् ॥ १८ ॥

Después, con instrumentos de buen augurio, con la recitación de sūktas sagrados, con una celebración espléndida, y con danzas y el canto de stotras laudatorias, debe llevarse el estandarte (dhvaja) al templo de Viṣṇu.

Verse 19

देवस्य द्वारदेशे वा शिखरे वा मुदान्वितः । सुस्थिरं स्थापयेद्विप्र ध्वजं सस्तम्भसंयुतम् ॥ १९ ॥

Oh brāhmaṇa, con mente gozosa y reverente, debe instalarse firmemente la bandera del templo—junto con su asta—ya sea en la zona de la entrada del santuario del Deva o en la cima (del templo).

Verse 20

गन्धपुष्पाघक्षतैर्द्देवं धूपदीपैर्मनोहरैः । भक्षयभोज्यादिसंयुक्तैर्नैवेद्यैश्च हरिं यजेत् ॥ २० ॥

Debe adorarse al Señor Hari con fragancias, flores y akṣata (granos enteros), con incienso y lámparas agradables, y también con naivedya (ofrendas de alimento) que incluyan dulces y otros manjares aptos para comer.

Verse 21

एवं देवालये स्थाप्य शोभनं ध्वजमुत्तमम् । प्रदक्षिणमनुव्रज्य स्तोत्रमेतदुदूरयेत् ॥ २१ ॥

Así, tras haber instalado en el templo el estandarte espléndido y excelente, debe hacerse la pradakṣiṇa (circunvalación reverente) y recitar en voz alta este himno.

Verse 22

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्वज ॥ २२ ॥

Salve a Ti, oh Señor de ojos de loto; salve a Ti, Sustentador del universo. Salve en verdad a Ti, oh Hṛṣīkeśa—Suprema Persona, Ancestro primordial.

Verse 23

येनेदमखिलं जातं यत्र सर्वं प्रतिष्टितम् । लयमेष्यति यत्रैवं तं प्रपन्नोऽस्मि केशवम् ॥ २३ ॥

Me refugio en Keśava: por Él nace este universo entero; en Él todo queda establecido; y en Él, ciertamente, todo al final se disuelve.

Verse 24

न जानन्ति परं भावं यस्य ब्रह्यादयः सुराः । योगिनोयं न पश्यन्ति तं वन्दं ज्ञानरुपिणम् ॥ २४ ॥

Ni siquiera los dioses, comenzando por Brahmā, conocen Su realidad suprema; ni siquiera los yoguis Lo contemplan. Me inclino ante Aquel cuya forma misma es conocimiento puro.

Verse 25

अन्तरिक्षंतु यन्नाभिर्द्यौर्मूर्द्धा यस्य चैव हि । पादोऽभूद्यस्य पृथिवी तं वन्दे विश्वरुपिणम् ॥ २५ ॥

Me inclino ante el Señor de la forma cósmica: cuyo ombligo es el espacio intermedio, cuya cabeza es el cielo, y cuyo pie se ha vuelto la tierra.

Verse 26

यस्य श्रोत्रे दिशः सर्वा यच्चक्षुर्दिनकृच्छशी । ऋक्सामयजुषी येन तं वन्दे ब्रह्ररुपिणम् ॥ २६ ॥

Me inclino ante Aquel de naturaleza brahmánica: para quien todas las direcciones son como oídos; cuyos ojos son el Sol y la Luna; y por quien se manifiestan y se sostienen los Vedas Ṛg, Sāma y Yajur.

Verse 27

यन्मुखाद्वाह्मणा जाता यद्वाहोरभवन्नृपाः । वैश्या यस्योरुतो जाताः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ २७ ॥

De Su boca nacieron los brāhmaṇas; de Sus brazos surgieron los gobernantes (kṣatriyas); de Sus muslos nacieron los vaiśyas; y de Sus pies vino a existir el śūdra.

Verse 28

मायासङ्गममात्रेण वदन्ति पुरुषं त्वजम् । स्वभावविमलं शुद्धं निर्विकारं निरञ्जनम् ॥ २८ ॥

Sólo por la asociación con Māyā hablan del Puruṣa como “nacido”; mas en verdad, por naturaleza es inmaculado y puro—sin cambio y sin mancha.

Verse 29

क्षीरब्धि शायिनं देवमनन्तमपराजितम् । सद्भक्तवत्सलं विष्णुं भक्तिगम्यं नमाम्यहम् ॥ २९ ॥

Me postro ante el Señor Viṣṇu—el Divino que reposa en el Océano de Leche, infinito e invicto; tierno con los verdaderos bhaktas, y alcanzable por la bhakti.

Verse 30

पृथिव्यादीनि भूतानि तन्मात्राणींन्द्रियाणि च । सूक्ष्मासूक्ष्माणि येनासंस्तं वन्दे सर्वतोमुखम् ॥ ३० ॥

Me inclino ante el Señor de todos los rostros, por quien fueron manifestados los seres desde la tierra en adelante, los tanmātras y las facultades sensoriales—tanto lo sutil como lo burdo.

Verse 31

यद्ब्रह्म परमं धाम सर्वलोकोत्तमोत्तमम् । निर्गुणं परमं सूक्ष्मं प्रणतोऽस्ति पुनः पुनः ॥ ३१ ॥

Me postro una y otra vez ante ese Brahman—la morada suprema—lo más excelso más allá de todos los mundos, más allá de los guṇas, supremo y sumamente sutil.

Verse 32

अविकारमजं शुद्धं सर्वतोबाहुमीश्वरम् । यमामनन्ति योगीन्द्राः सर्वकारणकारणम् ॥ ३२ ॥

Inmutable, no nacido y puro—el Señor cuyos brazos están en todas partes—a quien los más grandes yoguis proclaman como la Causa de todas las causas.

Verse 33

यो देवः सर्वभूतानामन्तरात्मा जगन्मयः । निर्गुणः परमात्मा च स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३३ ॥

Que Viṣṇu sea propicio conmigo: el Dios que es el Ser interior de todos los seres, que lo impregna todo en el universo, que está más allá de los guṇas y es el Ser Supremo (Paramātman).

Verse 34

हृदयस्थोऽपि दूरस्थो मायया मोहितात्मनाम् । ज्ञानिनां सर्वगो यस्तु स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३४ ॥

Aunque mora en el corazón, a quienes están hechizados por Māyā les parece lejano; mas para los sabios es omnipresente—que ese Viṣṇu sea propicio conmigo.

Verse 35

चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च । हूयते च पुनर्द्वाभ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३५ ॥

Con cuatro y cuatro (oblaciones), con dos, y asimismo con cinco; y de nuevo se ofrece con dos—que ese Viṣṇu sea propicio conmigo.

Verse 36

ज्ञानिनां कर्मिणां चैव तथा भक्तिमतां नृणाम् । गतिदाता विश्वमृग्यः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३६ ॥

Que Viṣṇu se complazca conmigo—Él otorga la meta suprema a quienes siguen el conocimiento, la acción ritual y la devoción; y es buscado por el universo entero.

Verse 37

जगद्धितार्थं ये देहा ध्रियन्ते लीलया हरेः । तानर्चयन्ति विबुधाः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३७ ॥

Que Viṣṇu sea propicio conmigo—Hari, que por el bien del mundo asume cuerpos en su divina līlā; esos cuerpos son venerados incluso por los sabios y por los dioses.

Verse 38

यमामनन्ति वै सन्तः सच्चिदानन्दविग्रहम् । निर्गुणं च गुणाधारं स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३८ ॥

Que ese Viṣṇu sea propicio conmigo—Aquel a quien los santos proclaman como la forma de Ser, Conciencia y Bienaventuranza (sat-cit-ānanda); trascendente a los guṇas y, sin embargo, sostén de todos los guṇas.

Verse 39

इति स्तुत्वा नमेद्विष्णुं ब्राह्मणांश्च प्रपूजयेत् । आचार्यं पूजयेत्पश्चाद्दक्षिणाच्छादनादिभिः ॥ ३९ ॥

Así, tras alabar, debe uno postrarse ante Viṣṇu y honrar debidamente a los brāhmaṇas. Después, debe también venerar a su maestro (ācārya) con dakṣiṇā, vestiduras y otras ofrendas.

Verse 40

ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या भक्ति भावसमन्वितः । पुत्रमित्रकलत्राद्यैः स्वयं च सह बन्धुभिः ॥ ४० ॥

Con devoción (bhakti) y actitud reverente, debe uno alimentar a los brāhmaṇas según su capacidad. Luego, junto con hijos, amigos, esposa y demás familiares, debe comer uno mismo con sus parientes.

Verse 41

कुर्वीत पारणं विप्र नारायणपरायणः । यस्त्वेतत्कर्म कुर्वीत ध्वजारोपणमुत्तमम् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ ४१ ॥

Oh brāhmaṇa, entregado a Nārāyaṇa, debe realizarse el pāraṇa, el rito de concluir y romper el ayuno. Y quien cumpla esta obra excelentísima, el alzamiento del estandarte sagrado (dhvajāropaṇa), escuche con plena atención, pues diré el fruto meritorio que de ello nace.

Verse 42

पटो ध्वजस्य विप्रेन्द्र यावच्चलति वायुना । तावन्ति पापजालानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ४२ ॥

Oh el mejor de los brāhmaṇas, mientras la tela del estandarte sagrado ondee al viento, durante ese tiempo se desvanecerán las redes de pecados; de ello no hay duda.

Verse 43

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । ध्वजं विष्णुगृहे कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ४३ ॥

Sea que uno esté manchado por un gran pecado o cargado con toda clase de pecados, al erigir y consagrar un estandarte en la casa-templo de Viṣṇu, queda liberado de todos los pecados.

Verse 44

यावद्दिनानि तिष्टेत ध्वजो विष्णुगृहे द्विज । तावद्युगसहस्त्राणि हरिसारुप्यमश्नुते ॥ ४४ ॥

Oh, dos veces nacido: tantos días como permanezca en pie el estandarte en la casa-templo de Viṣṇu, por tantos miles de yugas el devoto alcanza sārūpya, la semejanza de forma con el Señor Hari.

Verse 45

आरोपितं ध्वजं दृष्ट्वा येऽभिनन्दन्ति धार्मिकाः । तेऽपि सर्वे प्रमुच्यन्ते महापातककोटिभिः ॥ ४५ ॥

Incluso los justos que, al ver el estandarte ya alzado, se alegran y lo celebran, ellos también quedan todos liberados de crores de grandes pecados.

Verse 46

आरोपितो ध्वजो विष्णुगृहे धुन्वन्पटं स्वकम् । कर्तुः सर्वाणि पापानि धुनोति निमिषार्द्धतः ॥ ४६ ॥

El estandarte alzado en la casa-templo de Viṣṇu, al agitar su propia tela al viento, sacude y aparta todos los pecados de quien lo erigió, en apenas medio instante.

Verse 47

यस्त्वारोप्य गृहे विष्णोर्ध्वजं नित्यमुपाचरेत् । स देवयानेन दिवं यातीव सुमतिर्नृपः ॥ ४७ ॥

Quien, tras alzar en su hogar el estandarte del Señor Viṣṇu, lo venera cada día—oh Rey—ese sabio asciende al cielo por la senda divina, el devayāna.