Anūcāna (True Learning), the Vedāṅgas, and Śikṣā: Svara, Sāmavedic Chant, and Gandharva Theory

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा सनंदनस्येत्थं वचनं नारदो मुनिः । असंतुष्ट इव प्राह भ्रातरं तं सनंदनम् ॥ १ ॥

Sūta dijo: Al oír así las palabras de Sanandana, el sabio Nārada—como si no quedara del todo satisfecho—se dirigió a aquel hermano suyo, Sanandana.

Verse 2

नारद उवाच । भगवन्सर्वमाख्यातं यत्पृष्टं भवतो मया । तथापि नात्मा प्रीयेत श्रृण्वन्हरिकथां मुहुः ॥ २ ॥

Nārada dijo: «Venerable, has explicado todo lo que te pregunté. Y, sin embargo, mi corazón no queda plenamente satisfecho, aunque una y otra vez escuche la Harikathā, las sagradas narraciones de Hari».

Verse 3

श्रूयते व्यासपुत्रस्तु शुकः परमधर्मवित् । सिद्धिं सुमहतीं प्राप्तो निर्विण्णोऽवांतरं बहिः ॥ ३ ॥

Se dice que Śuka, hijo de Vyāsa y conocedor del dharma supremo, alcanzó una gran perfección, permaneciendo desapegado interna y externamente de todas las preocupaciones mundanas.

Verse 4

ब्रह्मन्पुंसस्तु विज्ञानं महतां सेवनं विना । न जायते कथं प्राप्तो ज्ञानं व्यासात्मजः शिशुः ॥ ४ ॥

Oh Brahman, el verdadero discernimiento no surge en una persona sin servir a los grandes. ¿Cómo, entonces, obtuvo tal conocimiento el niño Śuka, hijo de Vyāsa?

Verse 5

तस्य जन्मरहस्यं मे कमचाप्यस्य श्रृण्वते । समाख्याहि महाभाग मोक्षशास्त्रार्थविद्भवान् ॥ ५ ॥

Cuéntame el secreto de su nacimiento y también su razón, mientras escucho. Oh gran afortunado, ya que conoces el verdadero significado de los Mokṣa-śāstras, explícalo completamente.

Verse 6

सनंदन उवाच । श्रृणु विप्रप्रवक्ष्यामि शुकोत्पत्तिं समासतः । यां श्रुत्वा ब्रह्मतत्त्वज्ञो जायते मानवो मुने ॥ ६ ॥

Sanandana dijo: Escucha, oh brāhmaṇa; relataré brevemente el origen de Śuka. Al escucharlo, oh sabio, un ser humano se convierte en conocedor del verdadero principio de Brahman.

Verse 7

न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बंधुभिः । ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान् ॥ ७ ॥

La grandeza no se alcanza por los años, ni por las canas, ni por la riqueza, ni por los parientes. Los sabios establecieron la norma del dharma: quien es verdaderamente instruido es el grande entre nosotros.

Verse 8

नारद उवाच । अनूचानः कथंब्रह्मन्पुमान्भवति मानद । तन्मे कर्म समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ ८ ॥

Dijo Nārada: «Oh brāhmaṇa, dador de honor, ¿cómo llega un hombre a ser verdaderamente instruido (anūcāna)? Declárame esa disciplina y práctica; ardo en deseo y curiosidad por escuchar».

Verse 9

सनंदन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि ह्यनूचानस्य लक्षणम् । यज्ज्ञात्वा सांगवेदानामभिज्ञो जायते नरः ॥ ९ ॥

Sanandana dijo: «Escucha, oh Nārada; te expondré las señales del verdadero anūcāna. Conociéndolas, el hombre llega a ser un auténtico conocedor de los Vedas junto con sus Vedāṅgas».

Verse 10

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा । छंदःशास्त्रं षडेतानि वेदांगानि विदुर्बुधाः ॥ १० ॥

Śikṣā (fonética), Kalpa (procedimiento ritual), Vyākaraṇa (gramática), Nirukta (etimología y explicación de las palabras védicas), Jyotiṣa (astronomía/astrología) y Chandas (ciencia del metro) — estos seis, dicen los sabios, son los Vedāṅgas, los miembros auxiliares del Veda.

Verse 11

ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः । वेदाश्चत्वार एवैते प्रोक्ता धर्मनिरूपणे ॥ ११ ॥

El Ṛgveda, luego el Yajurveda, el Sāmaveda y, en verdad, el Atharvaveda: estos son precisamente los cuatro Vedas, proclamados para exponer el Dharma.

Verse 12

सांगान्वेदान्गुरोर्यस्तु समधीते द्विजोत्तमः । सोऽनूचानः प्रभवति नान्यथा ग्रंथकोटिभिः ॥ १२ ॥

Aquel excelso entre los nacidos dos veces que, de un maestro, estudia con diligencia los Vedas junto con sus Vedāṅgas, sólo él llega a ser verdaderamente anūcāna; de otro modo no se alcanza, ni siquiera leyendo crores de libros.

Verse 13

नारद उवाच । अंगानां लक्षणं ब्रूहि वेदानां चापि विस्तरात् । त्वंमस्मासु महाविज्ञः सांगेष्वेतेषु मानद ॥ १३ ॥

Nārada dijo: «Explícame con detalle las señales distintivas de los Vedāṅga, los miembros auxiliares del Veda, y también las del propio Veda. En verdad, entre nosotros tú eres el gran conocedor de estos miembros del Veda, oh dador de honor».

Verse 14

सनंदन उवाच । प्रश्नभारोऽयमतुलस्त्वया मम कृतो द्विज । संक्षेपात्कथयिष्यामि सारमेषां सुनिश्चितम् ॥ १४ ॥

Sanandana dijo: «Oh dvija, nacido dos veces, has puesto sobre mí una carga de preguntas incomparable. Por ello te diré, en breve, la esencia bien establecida de estos asuntos».

Verse 15

स्वरः प्रधानः शिक्षायां कीर्त्तितो मुनिभिर्दिजैः । वेदानां वेदविद्भिस्तु तच्छृणुष्व वदामि ते ॥ १५ ॥

En la Śikṣā, la ciencia védica de la fonética, los sabios y los eruditos dvija proclaman como supremo el ‘svara’, el acento tonal. Por eso, escucha: te explicaré lo que los conocedores de los Vedas enseñan acerca de los Vedas.

Verse 16

आर्चिकं गाथिकं चैव सामिकं च स्वरान्तरम् । कृतांते स्वरशास्त्राणां प्रयोक्तव्य विशेषतः ॥ १६ ॥

En la parte final (de un rito o de la recitación) deben aplicarse, de modo muy especial, las disciplinas de la ciencia del tono: el canto al modo Ṛk (ārcika), la recitación al modo gāthā (gāthika), el canto al modo Sāman (sāmika) y las transiciones correctas entre notas (svarāntara).

Verse 17

एकांतरः स्वरो ह्यप्सु गाथासुद्व्यंतरः स्वरः । सामसु त्र्यंतरं विद्यादेतावत्स्वरतोऽन्तरम् ॥ १७ ॥

En los versos Ṛk (apsu), el intervalo de tono es de un paso; en las gāthā es de dos pasos; y en los cantos Sāman debe saberse que es de tres pasos: tal es la medida de la diferencia en cuanto al svara, la altura musical.

Verse 18

ऋक्सामयजुरंगानि ये यज्ञेषु प्रयुंजते । अविज्ञानाद्धि शिक्षायास्तेषां भवति विस्वरः ॥ १८ ॥

Quienes emplean en los sacrificios los miembros de los Vedas Ṛg, Sāma y Yajur—por carecer del conocimiento de Śikṣā (la ciencia de la pronunciación)—terminan con entonación defectuosa y canto incorrecto.

Verse 19

मंत्रो हीनः स्वरतो वर्णतो वा मिथ्याप्रयुक्तो न तमर्थमाह । स वाग्वज्रो यजमानं हिनस्ति यथेंद्रशत्रुः स्वरतोऽपराधात् ॥ १९ ॥

Un mantra, si carece de acento (svara) o de letras/sílabas (varṇa), o si se aplica de modo errado, no expresa el sentido pretendido. Tal palabra se vuelve un rayo de la voz y hiere al yajamāna, como “indra-śatru” trajo ruina por una falta de entonación.

Verse 20

उरः कंठः शिरश्चैव स्थानानि त्रीणि वाङ्मये । सवनान्याहुरेतानि साम वाप्यर्द्धतोंऽतरम् ॥ २० ॥

En la disciplina de la palabra sagrada hay tres lugares de emisión: el pecho, la garganta y la cabeza. Estos son declarados como los tres savanas; y también se dice que el Sāman reside en la mitad intermedia entre ellos.

Verse 21

उरः सप्तविवारं स्यात्तथा कंठस्तथा शिरः । न च शक्तोऽसि व्यक्तस्तु तथा प्रावचना विधिः ॥ २१ ॥

El pecho tiene siete aberturas; así también la garganta, así también la cabeza. Y, sin embargo, no eres capaz de exponer con claridad el método correcto de recitación y enseñanza de la doctrina sagrada.

Verse 22

कठकालापवृत्तेषु तैत्तिराह्वरकेषु च । ऋग्वेदे सामवेदे च वक्तव्यः प्रथमः स्वरः ॥ २२ ॥

En las recensiones de Kaṭha, Kālāpa y Vṛtta, y también en las escuelas Taittirīya y Āhvaraka—del mismo modo en el Ṛgveda y en el Sāmaveda—debe pronunciarse el primer svara, el acento primario.

Verse 23

ऋग्वेदस्तु द्वितीयेन तृतीयेन च वर्तते । उच्चमध्यमसंघातः स्वरो भवति पार्थिवः ॥ २३ ॥

El Ṛgveda se recita empleando el segundo y el tercer tono. Cuando se unen el registro alto y el medio, surge el tono musical ‘pārthiva’, de cualidad terrenal.

Verse 24

तृतीय प्रथमक्रुष्टा कुर्वंत्याह्वरकान् स्वरान् । द्वितीयाद्यास्तु मद्रांतास्तैत्तिरीयाश्चतुःस्वरान् ॥ २४ ॥

El tercer grupo, comenzando con la Prathama-kruṣṭā, emplea las notas tonales āhvaraka. En cambio, el segundo conjunto—que culmina en la Madrā—junto con los Taittirīyas, utiliza cuatro acentos tonales en la recitación.

Verse 25

प्रथमश्च द्वितीयश्च तृतीयोऽथ चतुर्थकः । मंद्रः क्रुष्टो मुनीश्वर एतान्कुर्वंति सामगाः ॥ २५ ॥

«El primero, el segundo, el tercero y luego el cuarto—y también los tonos llamados mandra y kruṣṭa—oh señor de los sabios: éstos son los (divisiones tonales) que emplean los cantores del Sāma (Sāmaveda)»

Verse 26

द्वितीयप्रथमावेतौ नांडिभाल्लविनौ स्वरौ । तथा शातपथावेतौ स्वरौ वाजसनेयिनाम् ॥ २६ ॥

Estos dos acentos se conocen como “dvitīya” y “prathamā” en las tradiciones Nāṇḍibhālla y Lavina. Del mismo modo, entre los Vājasaneyins, estos dos acentos se reconocen según el “Śātapatha” (la enseñanza de la tradición Śatapatha).

Verse 27

एते विशेषतः प्रोक्ताः स्वरा वै सार्ववैदिकाः । इत्येतच्चरितं सर्वं स्वराणां सार्ववैदिकम् ॥ २७ ॥

Éstas son, en verdad, las notas de acento védicas enseñadas de modo particular como comunes a todos los Vedas. Así concluye por completo la exposición de los acentos universalmente védicos.

Verse 28

सामवेदे तु वक्ष्यामि स्वराणां चरितं यथा । अल्पग्रंथं प्रभूतार्थं सामवेदांगमुत्तमम् ॥ २८ ॥

Ahora, con referencia al Sāmaveda, expondré tal como es el curso y el obrar de los tonos musicales (svaras): un auxiliar excelso del Sāmaveda, breve en extensión y, sin embargo, abundante en sentido.

Verse 29

तानरागस्वरग्राममूर्च्छनानां तु लक्षणम् । पवित्रं पावनं पुण्यं यथा तुभ्यं प्रकीर्तितम् ॥ २९ ॥

Así, se te han expuesto las características definitorias de tāna, rāga, svara, grāma y mūrcchanā: enseñanzas sagradas, purificadoras y colmadas de mérito.

Verse 30

शिक्षामाहुर्द्विजातीनामृग्यजुः सामलक्षणम् । सप्त स्वरास्रयो ग्रामा मृर्छनास्त्वेकविंशतिः ॥ ३० ॥

Declaran que la Śikṣā (ciencia de la fonética) es, para los dos veces nacidos, el saber que define las tradiciones del Ṛg, del Yajus y del Sāman. Se apoya en siete notas (svaras); los grāmas son siete y las mūrcchanās, veintiuna.

Verse 31

ताना एकोनपंचाशदित्येतस्स्वरमंडलम् । षड्जश्च ऋषभश्चैव गांधारो मध्यमस्तथा ॥ ३१ ॥

Se dice que los tānas son cuarenta y nueve; éste es el círculo completo del sistema de notas. Y entre ellas están ṣaḍja, ṛṣabha, gāndhāra y, asimismo, madhyama.

Verse 32

पंचमो धैवतश्चैवं निषादः सप्तमः स्वरः । षड्जमध्यमगांधारास्त्रयो ग्रामाः प्रकीर्तिताः ॥ ३२ ॥

Asimismo, la quinta nota es dhaivata, y niṣāda es la séptima nota. Se proclaman tres grāmas: Ṣaḍja, Madhyama y Gāndhāra.

Verse 33

भूर्ल्लोकाज्जायते षड्जो भुवर्लोकाञ्च मध्यमः । स्वर्गाभ्राच्चैव गांधारो ग्रामस्थानानि त्रीणि हि ॥ ३३ ॥

De Bhūrloka nace la nota Ṣaḍja; de Bhuvarloka, Madhyama; y del cielo superior (Svarga) procede Gāndhāra. En verdad, éstos son los tres asientos fundamentales (fuentes) del grāma, la escala musical.

Verse 34

स्वराणां च विशेषेण ग्रामरागा इति स्मृताः । विंशतिर्मध्यमग्रामे षड्जग्रामे चतुर्दश ॥ ३४ ॥

En particular, las disposiciones específicas de las notas se recuerdan como “grāma-rāgas”. En el Madhyama-grāma hay veinte (rāgas), y en el Ṣaḍja-grāma hay catorce.

Verse 35

तानान्पंचदशेच्छंति गांधारे सामगायिनाम् । नदी विशाला सुमुखी चित्रा चित्रवती मुखा ॥ ३५ ॥

En la tierra de Gandhāra, se dice que los cantores del Sāma reconocen quince nombres/variantes. Los ríos son: Viśālā, Sumukhī, Citrā, Citravatī y Mukhā.

Verse 36

बला चाप्यथ विज्ञेया देवानां सप्त मूर्छनाः । आप्यायिनी विश्वभृता चंद्रा हेमा कपर्दिनी ॥ ३६ ॥

Debe entenderse también que éstas son las siete mūrchanās divinas (progresiones modales) de los dioses: Balā, Āpyāyinī, Viśvabhṛtā, Candrā, Hemā y Kapardinī, completando el sagrado conjunto de siete.

Verse 37

मैत्री च बार्हती चैव पितॄणां सप्त मूर्छनाः । षड्जे तूत्तरमंद्रा स्यादृषभे चाभिरूहता ॥ ३७ ॥

“Maitrī” y “Bārhatī” — éstas también se cuentan entre las siete mūrchanās asociadas a los Pitṛs, los ancestros venerables. En la nota Ṣaḍja se dice que está en el mandra superior (registro grave), y en Ṛṣabha asciende hacia lo alto.

Verse 38

अश्वक्रांता तु गांधारे तृतीया मूर्च्छना स्मृता । मध्यमे खलु सौवीरा हृषिका पंचमे स्वरे ॥ ३८ ॥

La tercera mūrcchanā se recuerda como Aśvakrāntā, asentada en la nota Gāndhāra. En la nota Madhyama, en verdad, se llama Sauvīrā; y en la quinta nota se llama Hṛṣikā.

Verse 39

धैवते चापि विज्ञेया मूर्छना तूत्तरा मता । निषादे रजनीं विद्यादृषीणां सप्त मूर्छनाः ॥ ३९ ॥

En la nota Dhaivata debe comprenderse la mūrcchanā llamada Uttarā; y en la nota Niṣāda, conózcase la mūrcchanā llamada Rajanī. Así, los sabios Ṛṣi enseñan siete mūrcchanās.

Verse 40

उपजीवंति गंधर्वा देवानां सप्त मूर्छनाः । पितॄणां मूर्च्छनाः सप्त तथा यक्षा न संशयः ॥ ४० ॥

Los Gandharvas subsisten gracias a las siete mūrcchanās de los Devas. Del mismo modo, las siete mūrcchanās de los Pitṛs sostienen su linaje, y así también los Yakṣas—de ello no hay duda.

Verse 41

ऋषीणां मूर्छनाः सप्त यास्त्विमा लौकिकाः स्मृताः । षङ्जः प्रीणाति वै देवानृषीन्प्रीणाति चर्षभः ॥ ४१ ॥

Las siete mūrcchanās de los Ṛṣis—éstas se recuerdan como las usadas en la práctica común del mundo. Entre las notas, Ṣaḍja deleita en verdad a los Devas, mientras que Ṛṣabha deleita a los Ṛṣis.

Verse 42

पितॄन् प्रीणाति गांधारो गंधर्वान्मध्यमः स्वरः ॥ देवान्पितॄनृषींश्चैव स्वरः प्रीणाति पंचमः ॥ ४२ ॥

La nota Gāndhāra alegra a los Pitṛs (ancestros); la nota Madhyama deleita a los Gandharvas. Y la nota Pañcama complace a los Devas, a los Pitṛs y también a los Ṛṣis.

Verse 43

यक्षान्निषादः प्रीणाति भूतग्रामं च धैवतः । गानस्य तु दशविधा गुणवृत्तिस्तु तद्यथा ॥ ४३ ॥

La nota Niṣāda deleita a los Yakṣas, y Dhaivata complace a la multitud de seres (bhūtas). Ahora se exponen las modalidades del canto, con diez funciones cualitativas—tal como sigue.

Verse 44

रक्तं पूर्णमलंकृतं प्रसन्नं व्यक्तं विक्रुष्टं श्लक्ष्णं समं सुकुमारं मधुरमिति गुणास्तत्र रक्तं नाम वेणुवीणास्वराणामेकीभावं रक्तमित्युच्यते पूर्णं नाम स्वरश्रुतिपूरणाच्छंदः पादाक्षरं संयोगात्पूर्णमित्युच्यते अलंकृतं नामोरसि शिरसि कंठयुक्तमित्यलंकृतं प्रसन्नं नामापगतागद्गदनिर्विशंकं प्रसन्नमित्युच्यते व्यक्तं नाम पदपदार्थप्रकृतिविकारागमनोपकृत्तद्धितसमासधातुनिपातोपसर्गस्वरलिंगं वृत्तिवार्त्तिकविभक्त्यर्थवचनानां सम्यगुपपादनं व्यक्तमित्युच्यते विक्रुष्टं नामोञ्चैरुञ्चारितं व्यक्तपदाक्षरं विक्रुष्टमित्युच्यते श्लेक्ष्णं नाम द्रुतमविलंबितमुच्चनीचप्लुतसमाहारहेलतालोपनयादिभिरुपपादनाभिः श्लक्ष्णमित्युच्यते समं नामावापनिर्वापप्रदेशे प्रत्यंतरस्थानानां समासः सममित्युच्यते सुकुमारं नाम मृदुपदवर्णस्वरकुहगरणयुक्तं सुकुमारमित्युच्यते मधुरं नाम स्वभावोपनीतललितपदाक्षरगुणसमृद्धं मधुरमित्युच्यते एवमेतैर्दशभिर्गुणैर्युक्तं गानं भवति ॥ १ ॥

Las cualidades del canto/recitación correcta son diez: “raktā, pūrṇā, alaṅkṛtā, prasannā, vyaktā, vikruṣṭā, ślakṣṇā, samā, sukumārā, madhurā”. Entre ellas, “raktā” se llama a la fusión en una sola de las notas de la flauta (veṇu) y de la vīṇā. “Pūrṇā” se denomina así porque, al colmar plenamente las notas y sus śrutis (microtonos), quedan debidamente completos los pies métricos y las sílabas del chandas. “Alaṅkṛtā” es la que se sostiene desde el pecho, la cabeza y la garganta, es decir, bien ornamentada por una correcta colocación vocal. “Prasannā” es la que está libre de tartamudez y duda, clara y serena. “Vyaktā” es aquella en la que palabras y sentidos se establecen con corrección, junto con la formación gramatical: raíces (dhātu) y sus modificaciones, aumentos (āgama), sufijos derivados (taddhita), compuestos (samāsa), indeclinables (nipāta), preverbios (upasarga), acento y género, así como la aplicación adecuada de vṛtti, vārttika, y de los significados expresados por las desinencias de caso (vibhakti) y las formulaciones. “Vikruṣṭā” es la pronunciada en voz alta, con sílabas claramente articuladas. “Ślakṣṇā” es la rápida y sin vacilación, bien conducida con tonos altos, bajos y prolongados, transiciones suaves, ritmo (tāla) y otras técnicas de apoyo. “Samā” es aquella en la que las posiciones intermedias se enlazan de modo uniforme en los puntos de tomar y soltar la voz. “Sukumārā” es la suave, con palabras, sílabas y notas delicadas, empleando debidamente los lugares resonantes como kuha y garaṇa. “Madhurā” es la naturalmente graciosa, enriquecida con sílabas agradables y abundancia de cualidades. Así, el canto se vuelve completo cuando está dotado de estas diez cualidades.

Verse 45

भवन्ति चात्र श्लोकाः । शंकितं भीषणं भीतमुद्धुष्टमनुनासिकम् । काकस्वरं मूर्द्धगतं तथा स्थानविवर्जितम् ॥ ४४ ॥

Y sobre este asunto hay versos: La voz/recitación que es dudosa y vacilante; espantosa y temerosa; ásperamente forzada; nasal; de tono como de cuervo; producida desde la cabeza (y no desde el lugar debido); y carente de puntos correctos de articulación—todo ello se considera defectuoso.

Verse 46

विस्तरं विरसं चैव विश्लिष्टं विषमाहतम् । व्याकुलं तालहीनं च गीतिदोषाश्चतुर्दश ॥ ४५ ॥

“Excesivamente extendido, sin sabor estético, disgregado, golpeado de modo desigual, agitado y falto de tāla (medida rítmica)”—éstos se cuentan entre los catorce defectos del canto (gīti-doṣas).

Verse 47

आचार्याः सममिच्छंति पदच्छेदं तु पंडिताः । स्त्रियो मधुरमिच्छंति विक्रुष्टमितरे जनाः ॥ ४६ ॥

Los ācāryas prefieren una emisión pareja y medida; los eruditos (paṇḍitas) prefieren la clara división de las palabras; las mujeres prefieren la dulzura del tono; mientras que los demás gustan de una recitación fuerte y sonora.

Verse 48

पद्मपत्रप्रभः षङ्ज ऋषभः शुकपिंजरः । कनकाभस्तु गांधारो मध्यमः कुंदसन्निभः ॥ ४७ ॥

El svara Ṣaḍja resplandece como pétalo de loto; Ṛṣabha es pardo-amarillento como el loro; Gāndhāra aparece dorado; y Madhyama es blanco como la flor pura de kunda.

Verse 49

पंचमस्तु भवेत्कृष्णः पीतकं धैवतं विदुः । निषादः सर्ववर्णः स्यादित्येताः स्वरवर्णताः ॥ ४८ ॥

Se dice que Pañcama es negro; se sabe que Dhaivata es amarillo; y Niṣāda posee todos los colores. Así se describen los atributos cromáticos de los svaras.

Verse 50

पंचमो मध्यमः षङ्ज इत्येते ब्राह्मणाः स्मृताः । ऋषभो धैवतश्चापीत्येतौ वै क्षत्रियावुभौ ॥ ४९ ॥

Los sonidos Pañcama, Madhyama y Ṣaḍja se recuerdan por tradición como propios de los Brāhmaṇas; y Ṛṣabha y Dhaivata—estos dos—se dicen en verdad propios de los Kṣatriyas.

Verse 51

गांधारश्च निषादश्च वैश्यावर्द्धेन वै स्मृतौ । शूद्रत्वं विधिनार्द्धेन पतितत्वान्न संशयः ॥ ५० ॥

En la Smṛti se enseña que Gāndhāra y Niṣāda se cuentan como Vaiśyas sólo a la mitad; por regla prescrita, se cuentan también como Śūdras a la mitad—y no hay duda de que caen en la condición de ‘patita’ (caídos).

Verse 52

ऋषभो मूर्छितवर्जितो धैवतसहितश्च पंचमो यत्र । निपतति मध्यमरागे स निषादं षाङ्जवं विद्यात् ॥ ५१ ॥

En el Madhyama-rāga, cuando Pañcama desciende acompañado de Dhaivata y omite el movimiento mūrchita (ornamentado/agrupado) de Ṛṣabha, debe reconocerse que ese Niṣāda pertenece a la clase Ṣāṅjava (basada en Ṣaḍja).

Verse 53

यदि पंचमो विरमते गांधारश्चांतरस्वरो भवति । ऋषभो निषादसहितस्तं पंचममीदृशं विद्यात् ॥ ५२ ॥

Si el Pañcama (la quinta nota) no se hace sonar, entonces Gāndhāra se vuelve la nota intermedia; y Ṛṣabha, junto con Niṣāda, debe entenderse como constituyendo el Pañcama de este modo.

Verse 54

गांधारस्याधिपत्येन निषादस्य गतागतैः । धैवतस्य च दौर्बल्यान्मध्यमग्राम उच्यते ॥ ५३ ॥

Porque Gāndhāra tiene la primacía, porque Niṣāda va y viene, y porque Dhaivata se debilita, esto se llama Madhyama-grāma (el sistema de escala ‘medio’).

Verse 55

ईषत्पृष्टो निषादस्तु गांधारश्चाधिको भवेत् । धैवतः कंपितो यत्र स षङ्गयाम ईरितः ॥ ५४ ॥

Cuando la nota Niṣāda se roza apenas, se realza Gāndhāra y Dhaivata se entona con vibración (oscilación), ese modo musical es declarado con el nombre de Ṣaṅgayāma.

Verse 56

अंतरस्वरसंयुक्तः काकलिर्यत्र दृश्यते । तं तु साधारितं विद्यात्पंचमस्थं तु कैशिकम् ॥ ५५ ॥

Donde se oye el tono kākali junto con una nota intermedia (interna), eso debe entenderse como sādhārita (variante). Y cuando se sitúa en la quinta nota, se llama kaiśika.

Verse 57

कैशिकं भावयित्वा तु स्वरैः सर्वैः समंततः । यस्मात्तु मध्यमे न्यासस्तस्मात्कैशिकमध्यमः ॥ ५६ ॥

Habiendo desarrollado plenamente el modo Kaiśika mediante toda la gama de notas en derredor, puesto que su reposo (nyāsa) está en la nota media (madhyama), por eso se llama “Kaiśika-madhyama”.

Verse 58

काकलिर्दृश्यते यत्र प्राधान्यं पंचमस्य तु । कश्यपः कैशिकं प्राह मध्यमग्रामसंभवम् ॥ ५७ ॥

Allí donde se percibe la nota llamada kākalī y predomina la quinta (pañcama), Kaśyapa declaró que ese modo es Kaiśika, nacido del madhyama-grāma (el sistema tonal del madhyama).

Verse 59

गेति गेयं विदुः प्राज्ञा धेति कारुप्रवादनम् । वेति वाद्यस्य संज्ञेयं गंधर्वस्य प्ररोचनम् ॥ ५८ ॥

Los sabios saben que ‘geti’ designa lo que ha de cantarse; ‘dheti’ designa la ejecución diestra de las artes; y ‘veti’ debe entenderse como el nombre de la música instrumental: éstos son los elementos deleitosos del Gandharva (la ciencia de la música y la representación).

Verse 60

सामवेदस्य स्वराणां सङ्गीतशास्त्रस्य स्वरेभ्यः तुलना । सामवेदः । सङ्गीतशास्त्रः । क्रुष्ट * । पञ्चमः । प्रथमः ॥ १ ॥

Sigue ahora la comparación de las notas del Sāmaveda con las notas descritas en la ciencia de la música: en el Sāmaveda, la nota correspondiente en el sistema de teoría musical se llama ‘Kruṣṭa’; en el Sāmaveda es ‘Pañcama’, y en el sistema musical es ‘Prathama’.

Verse 61

मध्यमः । द्वितीयः ॥ २ ॥

‘Madhyama’ es el ‘segundo’.

Verse 62

गान्धारः । तृतीयः ॥ ३ ॥

‘Gāndhāra’ es el ‘tercero’.

Verse 63

ऋषभः । चतुर्थः ॥ ४ ॥

“(El nombre es) Ṛṣabha. (Él es) el cuarto.”

Verse 64

षड्जः । मन्द्रः ॥ ५ ॥

“Ṣaḍja—en el registro mandra, el tono bajo y profundo.”

Verse 65

धैवतः । अतिस्वार्यः ॥ ६ ॥

“Dhaivata—(cuando se entona) con un tono excesivamente elevado.”

Verse 66

निषादः । यः सामगानां प्रथमः स वेणोर्मध्यमः स्वरः । यो द्वितीयः स गांधारस्तृतीयस्त्वृषभः स्मृतः ॥ ५९ ॥

Niṣāda: En el canto del Sāman, la primera nota es el madhyama (tono medio) de la vīṇā; la segunda se llama gāndhāra; y la tercera se recuerda como ṛṣabha.

Verse 67

चतुर्थः षङ्ज इत्याहुः पंचमो धैवतो भवेत् । षष्ठो निषादो विज्ञेयः सप्तमः पंचमः स्मृतः ॥ ६० ॥

Dicen que la cuarta nota se llama Ṣaḍja; la quinta llega a ser Dhaivata. La sexta debe entenderse como Niṣāda, y la séptima se recuerda como Pañcama.

Verse 68

षङ्जं मयूरो वदति गावो रंभंति चर्षभम् । अजाविके तु गांधारं क्रौंचो वदति मध्यमम् ॥ ६१ ॥

El pavo real entona la nota Ṣaḍja; las vacas mugen en Ṛṣabha. En cabras y ovejas se halla la nota Gāndhāra, y el ave krauñca pronuncia Madhyama.