Adhyaya 57: The Ninefold Divisions of Bharata: Mountains, Rivers, and Peoples

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे गङ्गावतारो नाम षट्पञ्चाशोऽध्यायः । सप्तपञ्चाशोऽध्यायः- ५७ । क्रौष्टुकिरुवाच भगवन् ! कथितन्त्वेतज्जम्बूद्वीपं समासतः । यदेतद्भवता प्रोक्तं कर्म नान्यत्र पुण्यदम् ॥

Así concluye el capítulo quincuagésimo sexto del Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, llamado “El descenso del Gaṅgā”. Ahora, el capítulo quincuagésimo séptimo. Dijo Krausṭuki: «Venerable, has resumido Jambūdvīpa. También has declarado que la acción (karma) no otorga mérito en otros lugares como lo hace aquí».

Verse 2

पापाय वा महाभाग ! वर्जयित्वा तु भारतम् । इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यञ्चान्तञ्च गम्यते ॥

Oh muy afortunado, fuera de Bhārata—sea por pecado o por otra causa—desde allí se alcanza el cielo y también la liberación (mokṣa), así como las metas intermedias y la meta final.

Verse 3

न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते । तस्माद्विस्तरशो ब्रह्मन् ! ममैदद्भारतं वद ॥

En verdad, para los mortales, la acción (como senda prescrita) no está ordenada en otra parte de la tierra. Por ello, oh brahmán, háblame de este Bhārata con detalle.

Verse 4

ये चास्य भेदाः यावन्तो यथावत् स्थितिरेव च । वर्षोऽयं द्विजशार्दूल ! ये चास्मिन् देशपर्वताः ॥

Oh tigre entre los dos veces nacidos, dime cuántas divisiones tiene esta región, su disposición adecuada, y también los países y las montañas que hay en este varṣa.

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोध मे । समुद्रान्तरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम् ॥

Mārkaṇḍeya dijo: «Aprende de mí las nueve divisiones de este Bhārata-varṣa. Sabe que están separadas por mares y no son accesibles entre sí».

Verse 6

इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वो वारुणस्तथा ॥

Indradvīpa, Kaśerumān, Tāmravarṇa y Gabhastimān; asimismo Nāgadvīpa, Saumya, Gāndharva y Vāruṇa: éstos son nombrados como dvīpas/regiones.

Verse 7

अयन्तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः । योजनानां हसस्त्रं वै द्वीपोऽयं दक्षिणोत्तरात् ॥

Éste, en verdad, es el noveno entre ellos: una isla (dvīpa) rodeada por el océano. Su extensión es de mil yojanas, medida de sur a norte.

Verse 8

पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनास्तथा । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्तः स्थिताः द्विज ॥

En su extremo oriental están los Kirātas, y en el occidental, asimismo, los Yavanas. Y en las fronteras están apostados los Brāhmaṇas, Kṣatriyas, Vaiśyas y Śūdras, oh dos veces nacido.

Verse 9

इज्याध्यायवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः । तेषां संव्यवहारश्च एभिः कर्मभिरिष्यते ॥

Son purificados por acciones como el sacrificio/adoración, el estudio védico, el comercio y otras semejantes; y sus tratos sociales son aprobados por realizarse precisamente mediante esas ocupaciones.

Verse 10

स्वर्गापवर्गप्राप्तिश्च पुण्यं पापञ्च वै तदा । महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः ॥

Luego hay logros del cielo y de la liberación (mokṣa); y también hay mérito y pecado. En esa tierra están Mahendra, Malaya, Sahya, Śuktimān y el monte Ṛkṣa.

Verse 11

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैवात्र कुलाचलाः । तेषां सहस्रशश्चान्ये भूधराः ये समीपगाः ॥

Vindhya y Pāriyātra: así, aquí existen siete sistemas montañosos llamados ‘kulācala’. Y cerca de ellos hay miles de otras montañas que sirven de sostén.

Verse 12

विस्तारोच्छ्रयिणो रम्या विपुलाश्चात्र सानवः । कोलाहलः सवैभ्राजो मन्दरो दर्दुराचलः ॥

Aquí hay cordilleras deleitosas y extensas, de gran amplitud y altura, con sus crestas: Kolāhala, Vaibhrāja, Mandara y el monte Dardura.

Verse 13

वातस्वनो वैद्युतश्च मैनाकः स्वरसस्तथा । तुङ्गप्रस्थो नागगिरि रोचनः पाण्डराचलः ॥

Vātasvana y Vaidyuta; Maināka y Svarasa; Tuṅgaprastha, Nāgagiri, Rocana y Pāṇḍarācala: (éstas son montañas que se hallan allí).

Verse 14

पुष्पो गिरिर्दुर्जयन्तो रैवतोऽर्बुद एव च । ऋष्यमूकः सगोमन्तः कूटशैलः कृतस्मरः ॥

Puṣpagiri, Durjayanta, Raivata y Arbuda; Ṛṣyamūka, Gomanta, Kūṭaśaila y Kṛtasmara: (éstas también son montañas).

Verse 15

श्रीपर्वतश्चकोरश्च शतशोऽन्ये च पर्वताः । तैर्विमिश्रा जनपदा म्लेच्छाश्चार्याश्च भागशः ॥

Śrīparvata y Cakora, y cientos de otras montañas. Con ellas, las provincias se hallan entremezcladas: mlecchas y āryas, cada cual en su porción correspondiente.

Verse 16

तैः पीयन्ते सरित्श्रेष्ठा यास्ताः सम्यङ्निबोध मे । गङ्गा सरस्वती सिन्धुश्चन्द्रभागा तथापरा ॥

Escucha de mí, correctamente, los mejores ríos cuyas aguas se beben: el Gaṅgā, el Sarasvatī, el Sindhu, y también el Candrabhāgā y otros.

Verse 17

यमुना च शतद्रुश्च वितस्तेरावती कुहुः । गोमती धूतपापा च बाहुदा सदृशद्वती ॥

Asimismo (están los ríos) Yamunā, Śatadru, Vitastā, Rāvatī, Kuhū, Gomatī, Dhūtapāpā, Bāhudā y Sadṛśadvatī.

Verse 18

विपाशा देविका रङ्क्षुर्निश्चीरा गण्डकी तथा । कौशिकी चापगा विप्र ! हिमवत्पादनिःसृताः ॥

Vipāśā, Devikā, Raṅkṣu, Niścīrā, y también Gaṇḍakī; y Kauśikī y Āpagā—oh brāhmaṇa—éstas son (las) corrientes que brotan de los pies (es decir, de las laderas) de Himavat.

Verse 19

वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्री सिन्धुरेव च । वेण्वा सानन्दनी चैव सदानीरा मही तथा ॥

(Los ríos) Vedasṃṛti, Vedavatī, Vṛtraghrī, y también el Sindhu; Veṇvā, Sānandanī, Sadānīrā, y asimismo el Mahī.

Verse 20

पारा चर्मण्वती नूपी विदिशा वेत्रवत्यपि । शिप्रा ह्यवर्णो च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः ॥

Pārā, Carmaṇvatī, Nūpī, Vidiśā, y también Vetravatī; Śiprā y asimismo Avarṇā: éstos son recordados como ríos que reposan en (es decir, asociados con) la cordillera/región de Pāriyātra.

Verse 21

शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरथाद्रिजा । मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथापरा ॥

(Los ríos) Śoṇa, Mahānadā, Narmadā, Surathādrijā; Mandākinī, Daśārṇā, y también Citrakūṭā y otros más.

Verse 22

चित्रोत्पला सतमसा करमोदा पिशाचिका । तथान्या पिप्पलिश्रोणिर्विपाशा वञ्जुला नदी ॥

(Los ríos) Citrotpalā, Satamasā, Karamodā, Piśācikā; y otros también—Pippaliśroṇī, Vipāśā y el río Vañjulā.

Verse 23

सुमेरुजा शुक्तिमती शकुली त्रिदिवाक्रमुः । (विन्ध्य) (स्कन्ध) पादप्रसूता वै तथान्या वेगवाहिनी ॥

(Los ríos) Sumerujā, Śuktimatī, Śakulī, Tridivākramuḥ; y otros que se dice nacen de las estribaciones (Vindhya/Skandha—lectura incierta), y otro más llamado Vegavāhinī.

Verse 24

शिप्रा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी सनिषधावती । वेण्या वैतरणी चैव सिनीवाली कुमुद्वती ॥

(Los ríos) Śiprā, Payoṣṇī, Nirvindhyā, Tāpī, Saniṣadhāvatī; Veṇyā, Vaitaraṇī, y también Sinīvālī y Kumudvatī.

Verse 25

करतोया महागौरी दुर्गा चान्तःशिरा तथा । (ऋक्ष) (विन्ध्य) पादप्रसूता स्ता नद्यः पुण्यजलाḥ शुभाḥ ॥

(Los ríos) Karatoyā, Mahāgaurī, Durgā, y también Antaḥśirā—estos ríos, que se dice brotan de las estribaciones (Ṛkṣa/Vindhya—lectura incierta), son auspiciosos y poseen aguas sagradas.

Verse 26

गोदावरी भीमरथा कृष्णा वेण्याऽथापरा । तुंगभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी तथापगा ॥

Godāvarī, Bhīmarathā, Kṛṣṇā y Veṇyā; asimismo Tuṅgabhadrā, Suprayogā, Vāhyā y Kāverī: estos ríos son mencionados como corrientes sagradas que siguen fluyendo.

Verse 27

पादविनिष्क्रान्ता इत्येताḥ सरिदुत्तमाः । कृतमाला ताम्रपर्णो पुष्पजा सूत्पलावती ॥

Se dice que estos son los mejores de los ríos, ‘emanados de los pies’ (de montes como Sahya y Vindhya). Entre ellos están Kṛtamālā, Tāmraparṇā, Puṣpajā y Sūtpalāvatī.

Verse 28

मलयाद्रिसमुद्भूता नद्यः शीतजलास्त्विमाः । पितृसोमर्षिकुल्या च इक्षुका त्रिदिवा च या ॥

Estos ríos, nacidos del monte Malaya, son de aguas frescas: Pitṛsomarṣikulyā, Ikṣukā y también Tridivā.

Verse 29

लाङ्गूलिनी वंशकरा महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः । ऋषिकुल्या कुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी ॥

Lāṅgūlinī y Vaṃśakarā son recordados como nacidos de Mahendra. También (están) Ṛṣikulyā, Kumārī, Mandagā y Mandavāhinī.

Verse 30

कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः । सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः ॥

Kṛpā y Palāśinī también son recordados como nacidos de Śuktimat. Todos estos ríos son santos: cada uno es una Sarasvatī, cada uno es un Gaṅgā, y fluyen sin cesar hasta el océano.

Verse 32

विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः स्मृताः । अन्याः सहस्रशश्चोक्ताः क्षुद्रनद्यो द्विजोत्तम ॥ प्रावृट्कालवहाः सन्ति सदाकालवहाश्च याः । मत्स्याश्वकूटाः कुल्याश्च कुन्तलाः काशिकोशलाः ॥

Todos los ríos son recordados como madres del mundo, que eliminan todo pecado. Y se han mencionado también miles de otros riachuelos, oh el mejor de los dos veces nacidos. Unos fluyen en la estación de las lluvias y otros fluyen durante todo el año—como Matsyāśvakūṭā, Kulyā, Kuntalā y Kāśikośalā.

Verse 33

अथर्वाश्चार्कलिङ्गाश्च मलकाश्च वृकैः सह । मध्यदेश्या जनपदाः प्रायशोऽमी प्रकीर्तिताः ॥

Atharvās, Arkaliṅgas y Malakas—junto con los Vṛkas—éstos son, en su mayor parte, los países (janapadas) de la Región Media que han sido enumerados.

Verse 34

सह्यस्य चोत्तरे या तु यत्र गोदावरी नदी । पृथिव्यामपि कृतस्त्रायां स प्रदेशो मनोरमः ॥

Al norte de la cordillera Sahya, donde se halla el río Godāvarī, esa comarca es deleitosa—como una tierra bellamente labrada sobre la faz de la tierra.

Verse 35

गोवर्धनं पुरं रम्यं भार्गवस्य महात्मनः । वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः ॥

Govardhana es una ciudad hermosa del linaje Bhārgava, de gran ánimo. (Se mencionan también) los Vāhlīkas, los Vāṭadhānas, los Ābhīras y los Kālatoyakas.

Verse 36

अपरान्ताश्च शूद्राश्च पल्लवाश्चर्मखण्डिकाः । गान्धारा गबलाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः ॥

Aparāntas, Śūdras, Pallavas y Carmakhaṇḍikas; asimismo se mencionan los Gāndhāras, los Gabalas y los pueblos Sindhu–Sauvīra–Madraka.

Verse 37

शतद्रुजाः कलिङ्गाश्च पारदाः हालमूषिकाः । माठराः बहुभद्राश्च कैकेया दशमालिकाः ॥

Están los Śatadrujas, los Kaliṅgas, los Pāradas, los Hālamūṣikas; los Māṭharas, los Bahubhadrās, los Kaikeyas y los Daśamālikas: éstos se cuentan entre los pueblos mencionados.

Verse 38

क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्रकुलानि च । काम्बोजा दरदाश्चैव वर्वरा हर्षवर्धनाः ॥

Hay también asentamientos de kṣatriyas, y linajes de vaiśyas y śūdras; y asimismo los Kāmbojas, los Daradas, los Varvaras y los Harṣavardhanas.

Verse 39

चीनाश्चैव तुखाराश्च बहुला बाह्यतो नराः । आत्रेयाश्च भरद्वाजाः पुष्कलाश्च कशेरुकाः ॥

Están los Cīnas y los Tukhāras, y muchos pueblos que habitan fuera (de las tierras centrales); también los Ātreyas y los Bhāradvājas, los Puṣkalas y los Kaśerukas.

Verse 40

लम्पाकाः शूलकाराश्च चूलिका जागुडैः सह । औषधाश्चानिमद्राश्च किरातानां च जातयः ॥

Están los Lampākas, los Śūlakāras y los Cūlikas junto con los Jāguḍas; los Auṣadhas y los Animadras; y las diversas tribus de los Kirātas.

Verse 41

तामसा हंसमार्गाश्च काश्मीरास्तुङ्गनास्तथा । शूलिकाः कुहकाश्चैव ऊर्णा दर्वास्तथैव च ॥

Están los Tāmasas y los Haṃsamārgas; los Kāśmīras y asimismo los Tuṅganas; los Śūlikas y los Kuhakas; y también los Ūrṇas y los Darvas.

Verse 42

एते देशा ह्युदीच्यास्तु प्राच्यान्देशान्निबोध मे । अध्रारका मुदकरा अन्तर्गिर्या बहिर्गिराः ॥

Estos, en verdad, son los territorios del norte (udīcya); ahora aprende de mí los territorios del oriente: los Adhrārakas, los Mudakaras, los Antargiryas y los Bahirgiras.

Verse 43

यथा प्रवङ्गा रङ्गेया मानदा मानवर्तिकाः । ब्राह्मोत्तराः प्रविजया भार्गवा ज्ञेयमल्लकाः ॥

Asimismo (entre las tierras orientales están) los Pravaṅgas, los Raṅgeyas, los Mānadās, los Mānavartikas; los Brāhmottaras, los Pravijayas, los Bhārgavas y los Jñeyamallakas.

Verse 44

प्राग्ज्योतिषाश्च मद्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः । मल्ला मगधगोमन्ताः प्राच्या जनपदाः स्मृताः ॥

Prāgjyotiṣa, los Madrās, los Videhas y los Tāmraliptakas; los Mallas, los Magadhas y los Gomantas: éstos son recordados como los países orientales.

Verse 45

अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः । पुण्ड्राश्च केवलाश्चैव गोलाङ्गूलास्तथैव च ॥

Ahora (diré) otros países—los que habitan en la ruta meridional (Dakṣiṇāpatha): los Puṇḍras, los Kevalas y también los Golāṅgūlas.

Verse 46

शैलूषा मूषिकाश्चैव कुसुमा नामवासकाः । महाराष्ट्रा माहिषका कलिङ्गाश्चैव सर्वशः ॥

Los Śailūṣas y los Mūṣikas; los Kusumas que habitan en un lugar llamado Nāmavāsaka; los Mahārāṣṭras, los Māhiṣakas y los Kaliṅgas en todas partes.

Verse 47

आभीराः सह वैशिक्या आढक्याः शबराश्च ये । पुलिन्दा विन्ध्यमौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह ॥

Los Ābhīras, junto con los Vaiśikyas; los Āḍhakyas y los Śabaras; los Pulindas, los moradores del Vindhya y el pueblo de Vidarbha, juntamente con los Daṇḍakas.

Verse 48

पौरिका मौलिकाश्चैव अश्मका भोगवर्धनाः । नैषिकाः कुन्तला अन्धा उदिभदा वनदारकाः ॥

Los Paurikas y los Maulikas; los Aśmakas y los Bhogavardhanas; los Naiṣikas, los Kuntalas, los Andhas, los Udibhadās y los Vanadārakas.

Verse 49

दाक्षिणात्यास्त्वमी देशा अपरान्तान् निबोध मे । सूर्‍पारकाः कालिबला दुर्गाश्चानीकटैः सह ॥

Estos, en verdad, son los países del sur. Ahora aprende de mí acerca de los Aparāntas (regiones occidentales): los Sūrpārakas, los Kālibalas y los Durgas, junto con los Ānīkaṭas.

Verse 50

पुलिन्दाश्च सुमीनाश्च रूपपाः स्वापदैः सह । तथा कुरुमिनश्चैव सर्वे चैव कठाक्षराः ॥

Los Pulindas, los Sumīnas, los Rūpapas junto con los Svāpadas; asimismo los Kuruminas: en verdad, a todos ellos se les llama Kaṭhākṣaras.

Verse 51

नासिक्यावाश्च ये चान्ये ये चैवोत्तरनर्मदाः । भीरुकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि ॥

Los Nāsikyāvās (los que habitan en Nāsikya) y otros pueblos; y los que están al norte del Narmadā; los Bhīrukacchas y los Samāheyas, junto con los Sārasvatas también.

Verse 52

काश्मीराश्च सुराष्ट्राश्च अवन्त्याश्चार्बुदैः सह । इत्येते ह्यपरान्ताश्च शृणु विन्ध्यनिवासिनः ॥

Los Kāśmīras, los Surāṣṭras y los Avantis, junto con los Ārbudas: éstos, en verdad, son los Aparāntas. Ahora escucha acerca de los habitantes del Vindhya.

Verse 53

सरजाश्च करूषाश्च केरलाश्चोत्कलैः सह । उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोज्याः किष्किन्धकैः सह ॥

Los Sarajas y los Karūṣas; los Keralas junto con los Utkalas; los Uttamarṇas y los Daśārṇas; y los Bhojyas con los Kiṣkindhakas.

Verse 54

तोशलाः कोशलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा । तुम्बुरास्तुम्बुलाश्चैव पटवो नैषधेः सह ॥

Los Tośalas y los Kośalas; los Traipuras y asimismo los Vaidiśas; los Tumburas y los Tumbulas; y los Paṭavas junto con los Naiṣadhas.

Verse 55

अन्नजास्तुष्टिकाराश्च वीरहोत्रा ह्यवन्तयः । एते जनपदाः सर्वे विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः ॥

Los Annajās, los Tuṣṭikāras, los Vīrahotras y los Avantis: todos estos janapadas habitan en las laderas posteriores (tierras interiores) del Vindhya.

Verse 56

अतो देशान् प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये । नीहाराः हंसमार्गाश्च कुरवो गुर्गणाः खसाः ॥

Ahora describiré los países y a quienes habitan en las montañas: los Nīhāras, los Haṃsamārgas, los Kurus, los Gurgaṇas y los Khasas.

Verse 57

कुन्तप्रावरणाश्चैव ऊर्णा दार्वाः सकृत्रकाः । त्रिगर्ता गालवाश्चैव किरातास्तामसैः सह ॥

Asimismo están los Kuntaprāvaraṇas, los Ūrṇas, los Dārvāḥ y los Sakṛtrakāḥ; del mismo modo los Trigartas y los Gālavās, y los Kirātas junto con los Tāmasas.

Verse 58

कृतत्रेतादिकश्चात्र चतुर्युगकृतो विधिः । एतत्तु भारतं वर्षं चतुः संस्थानसंस्थितम् ॥

Aquí se establece la ordenanza relativa a Kṛta, Tretā y los demás yugas como norma de los cuatro yugas. Y este Bhārata-varṣa queda dispuesto en cuatro configuraciones (cuatro “saṃsthāna”).

Verse 59

दक्षिणापरतो ह्यस्य पूर्वेण च महोदधिः । हिमवानुत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः ॥

Al sur y al oeste se halla el océano, y al este también está el gran mar; al norte está el Himavān, como la cuerda curvada de un arco (que delimita su forma).

Verse 60

तदेतद् भारतं वर्षं सर्वबीजं द्विजोत्तम । ब्रह्मत्वममरेशत्वं देवत्वं मरुतस्तथा ॥

Por ello, este Bhārata-varṣa es la semilla de todas las realizaciones, oh el mejor de los dos veces nacidos. De aquí surgen la condición de brāhmaṇa/la realización, el señorío entre los inmortales, la divinidad y aun el estado de ser un Marut.

Verse 61

मृगपश्वप्सरोयोनिस्तद्वत् सर्वे सरीसृपाः । स्थावराणाञ्च सर्वेषामितो ब्रह्मन् शुभाशुभैः ॥

De aquí (surgen/se alcanzan) nacimientos como ciervos y bestias, así como como Apsaras; igualmente (nacimientos como) todos los reptiles; y también para todos los seres inmóviles, oh brāhman, según las acciones auspiciosas e inauspiciosas.

Verse 62

प्रयाति कर्मभूर्ब्रह्मन् नान्या लोकेषु विद्यते । देवानामपि विप्रर्षे सदैष मनोरथः ॥

Oh brāhmán, ésta es la karmabhūmi, el campo de la acción kármica; entre los mundos no existe otro semejante. Incluso para los dioses, oh el mejor de los sabios, éste es siempre el anhelo más querido de alcanzar.

Verse 63

अपि मानुष्यमाप्स्यामो देवत्वात् प्रच्युताः क्षितौ । मनुष्यः कुरुते तत्तु यन्न शक्यं सुरासुरैः ॥

(Piensan:) «¡Ojalá obtengamos nacimiento humano, cayendo de la condición divina a la tierra!». Pues el ser humano realiza lo que no es posible para dioses y asuras.

Verse 64

तत्कर्मनिगडग्रस्तैः स्वकर्मख्यापनोत्सुकः । न किञ्चित् क्रियते कर्म सुखलेशोपबृंहितैः ॥

Atrapados por las cadenas de su propio karma y ansiosos sólo de exhibir (o afirmar) sus obras, quienes se envanecen por un mero fragmento de placer no realizan acción alguna con verdadero sentido.