Adhyaya 50: Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Verse 1

पञ्चाशोऽध्यायः— ५० मārkaṇḍeya उवाच ततोऽभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसīः प्रजाः । तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Entonces, mientras él contemplaba, surgieron criaturas nacidas de la mente. Junto con ellas aparecieron también sus funciones y sus causas, originadas del propio cuerpo de él.

Verse 2

क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः । ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्रगुदाहृताः ॥

De los miembros de aquel sabio surgieron los kṣetrajñas (conocedores del campo). Todos ellos surgieron: los mismos que antes he descrito.

Verse 3

देवाद्याः स्थावरान्ताश्च त्रैगुण्यविषयाः स्मृताः । एवंभूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च ॥

Desde los dioses hasta los seres inmóviles, se dice que todos están dentro del dominio de las tres guṇas. Así fueron creados los seres de tales clases—tanto inmóviles como móviles.

Verse 4

यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः । अथान्यान्मानसān् पुत्रān् सदृशān् आत्मनोऽसृजत् ॥

Cuando todas aquellas criaturas de ese sabio no se multiplicaron, entonces creó otros hijos nacidos de la mente, semejantes a él mismo.

Verse 5

भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुमङ्गिरसं तथा । मरीचिं दक्षमत्रिं च वसिष्ठञ्चैव मानसम् ॥

Creó como hijos nacidos de la mente a: Bhṛgu, Pulastya, Pulaha, Kratu y Aṅgiras; también a Marīci, Dakṣa, Atri y Vasiṣṭha.

Verse 6

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयंगताः । ततोऽसृजत् पुनर्ब्रह्मा रुद्रं क्रोधात्मसम्भवम् ॥

Estos quedan establecidos en el Purāṇa como los ‘nueve Brahmās’ (nueve progenitores primordiales). Después, Brahmā creó de nuevo a Rudra, nacido de la misma esencia de la ira.

Verse 7

सङ्कल्पञ्चैव धर्मञ्च पूर्वेषामपि पूर्वजम् । सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टाः स्वयम्भुवा ॥

Brahmā hizo surgir a Saṅkalpa y a Dharma—antepasados incluso de los más antiguos; y también a Sanandana y a los demás, que habían sido creados antes por Svayambhū, el Auto-nacido.

Verse 8

न ते लोकेषु सज्जन्तो निरपेक्षाः समाहिताः । सर्वे तेऽनागतज्ञानाः वीतरागा विमत्सराः ॥

No se apegaron a los mundos; eran independientes (sin expectativa) y serenos. Todos conocían lo venidero, estaban libres de pasión y sin envidia.

Verse 9

तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः । ब्रह्मणोऽभून्महाक्रोधस्तत्रोत्पन्नोर्’कसन्निभः ॥

Cuando permanecieron así indiferentes ante la creación de los mundos, el gran Brahmā fue tomado por una ira intensa; de esa (ira) surgió uno radiante como el sol.

Verse 10

अर्धनारीनरवपुः पुरुषोऽतिशरीरवान् । विभजात्मानमित्युक्त्वा स तदान्तर्दधे ततः ॥

Una Persona poderosa, con un cuerpo mitad mujer y mitad hombre, dijo: «Divídate», y luego desapareció de allí.

Verse 11

स चोक्तो वै पृथक् स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाऽकरोत् । बिभेद पुरुषत्वञ्च दशधा चैकधा तु सः ॥

Así instruido, en verdad separó lo femenino y lo masculino. Además dividió la naturaleza masculina en diez partes, permaneciendo uno en otro aspecto.

Verse 12

सौम्यासौम्यैस्तथा शान्तैः पुंस्त्वं स्त्रीत्वञ्च स प्रभुः । बिभेद बहुधा देवः पुरुषैरसितैः सितैः ॥

Aquel Señor diversificó aún más la condición masculina y la femenina en muchas clases—suaves y terribles, también serenas—creando seres de tez oscura y de tez clara.

Verse 13

ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायम्भुवं प्रभुः । आत्मनः सदृशं कृत्वा प्रजापालो मनुं द्विज ॥

Luego el Señor produjo a Svāyambhuva Manu, nacido del propio ser de Brahmā, haciéndolo semejante a sí mismo—Manu, protector y señor de las criaturas, oh dos veces nacido.

Verse 14

शतरूपाञ्च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम् । स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः ॥

Y Svāyambhuva Manu, el poderoso, tomó por esposa a aquella mujer, Śatarūpā—cuyas impurezas habían sido consumidas por la austeridad.

Verse 15

तस्माच्च पुरुषात् पुत्रौ शतरूपा व्यजायत । प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रख्यातावात्मकर्मभिः ॥

De aquella Persona, Śatarūpā dio a luz a dos hijos—Priyavrata y Uttānapāda—ambos célebres por sus propias obras.

Verse 16

कन्ये द्वे च तथा ऋद्धिं प्रसूतिं च ततः पिता । ददौ प्रसूतिं दक्षाय तथा ऋद्धिं रुचेः पुरा ॥

Y hubo también dos hijas, Ṛddhi y Prasūti. Entonces el padre entregó a Prasūti a Dakṣa, y anteriormente había dado a Ṛddhi a Ruci.

Verse 17

प्रजापतिः स जग्राह तयोर्यज्ञः सदक्षिणः । पुत्रो जज्ञे महाभाग ! दम्पतीमिथुनं ततः ॥

Aquel Prajāpati la tomó por esposa; de esa pareja nació el hijo Yajña, junto con (su consorte) Dakṣiṇā, quedando así constituido un matrimonio.

Verse 18

यज्ञस्य दक्षिणायान्तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे । यामा इति समाख्याता देवाḥ स्वायम्भुवोऽन्तरे ॥

De Yajña y Dakṣiṇā nacieron doce hijos, llamados los Yāmas; fueron dioses en el Manvantara de Svāyambhuva.

Verse 19

तस्य पुत्रास्तु यज्ञस्य दक्षिणायां सभास्वराः । प्रसूत्याञ्च तथा दक्षश्चतस्रो विंशतिस्तथा ॥

Aquellos hijos de Yajña, nacidos de Dakṣiṇā, resplandecían en la asamblea. Y asimismo Dakṣa engendró en Prasūti veinticuatro (hijos).

Verse 20

ससर्ज कन्यास्तासाञ्च सम्यङ्नामानि मे शृणु । श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा ॥

Él creó hijas; oíd de mí sus nombres propios: Śraddhā, Lakṣmī, Dhṛti, Tuṣṭi, Puṣṭi, Medhā, y también Kriyā.

Verse 21

बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी । पत्नीर्थे प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः ॥

Buddhi, Lajjā, Vapuḥ, Śānti, Siddhi y Kīrti: con ellas suman trece. El señor Dharma aceptó a las hijas de Dakṣa como esposas.

Verse 22

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिः सत्यथा सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिस्तथा क्षमा ॥

Más jóvenes que aquellas, quedaron once hijas de hermosos ojos: Khyāti, Satyā, Sambhūti, Smṛti, Prīti y Kṣamā.

Verse 23

सन्ततिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः ॥

Y (también) Santati, Anasūyā, Ūrjā, Svāhā y Svadhā. (Sus esposos fueron) Bhṛgu, Bhava (Śiva), Marīci y el sabio Aṅgiras.

Verse 24

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्च ऋषयस्तथा । वसिष्ठोऽत्रिस्तथा वह्निः पितरश्च यथाक्रमम् ॥

(Asimismo) Pulastya, Pulaha y Kratu—esos sabios; y Vasiṣṭha, Atri, así como Vahni (Agni) y los Pitṛs—cada uno en su debido orden (como esposos).

Verse 25

ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः । श्रद्धा कामं श्रीश्च दर्पं नियमं धृतिरात्मजम् ॥

Comenzando por Khyāti y las demás, los mejores de los sabios tomaron a las hijas por esposas. De Śraddhā nació Kāma; de Śrī nació Darpa; de Dhṛti nació Niyama.

Verse 26

सन्तोषञ्च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरजायत । मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयमेव च ॥

Y Tuṣṭi engendró a Santoṣa; Puṣṭi dio a luz a Lobha. Medhā engendró a Śruta; Kriyā engendró a Daṇḍa, a Naya y también a Vinaya.

Verse 27

बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् । व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत ॥

La Inteligencia (Buddhi) engendró el Despertar/Comprensión (Bodha); la Modestia (Lajjā) dio a luz a la Humildad/Disciplina (Vinaya), hijo de Vapu; y la Paz/Serenidad (Śānti) engendró la Seguridad/Bienestar (Kṣema) y el Esfuerzo Determinado (Vyavasāya).

Verse 28

सुखं सिद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मयोनयः । कामादतिमुदं हर्षं धर्मपौत्रमसूयत ॥

La Felicidad (Sukha), el Logro (Siddhi), la Fama (Yaśas) y la Buena reputación (Kīrti) nacen del Dharma. Del Deseo (Kāma) nacieron la Exultación (Atimuda) y el Gozo (Harṣa), éste como nieto en el linaje del Dharma.

Verse 29

हिंसा भार्या त्वधर्मस्य तस्यां जज्ञे तथानृतम् । कन्या च निरृतिस्तस्यां सुतौ द्वौ नरकं भयम् ॥

La Violencia (Hiṃsā) fue esposa de la Injusticia (Adharma); de ella nació la Falsedad (Anṛta). Y también nació de ella una hija, la Calamidad/Destrucción (Nirṛti); de Nirṛti nacieron dos hijos: el Infierno (Naraka) y el Miedo (Bhaya).

Verse 30

माया च वेदना चैव मिथुनं द्वयमेतयोः । तयोरजज्ञेऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् ॥

Māyā (Ilusión) y Vedanā (Dolor/Sensación) se hicieron pareja. De ambos nació Māyā (de nuevo, como descendencia) y, después, la Muerte (Mṛtyu), la que arrebata la vida a los seres vivientes.

Verse 31

वेदनात्मसुतञ्चापि दुःखं जज्ञेऽथ रौरवात् । मृत्योर्व्याधि-जराशोक-तृष्णा-क्रोधाश्च जज्ञिरे ॥

De la propia descendencia de Vedanā nació el Sufrimiento (Duḥkha), a partir de Raurava. Y de la Muerte (Mṛtyu) nacieron la Enfermedad (Vyādhi), la Vejez (Jarā), el Duelo (Śoka), la Sed/Ansia (Tṛṣṇā) y la Ira (Krodha).

Verse 33

दुःखोद्भवाः स्मृता ह्येते सर्वे वाधर्मलक्षणाः । नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः ॥ निरृतिश्च तथा चान्या मृत्योर्भार्याभवन्मुने । अलक्ष्मीर्नाम तस्याञ्च मृत्योः पुत्राश्चतुर्दश ॥

Todos éstos son recordados como nacidos del sufrimiento, y todos llevan las señales del adharma. No tienen esposa ni hijo; todos ellos son ūrdhvaretas, es decir, sin procreación ordinaria. Y Nirṛti también llegó a ser otra esposa de la Muerte, oh sabio; en ella nació una hija llamada Alakṣmī, y la Muerte tuvo catorce hijos (por esa línea).

Verse 34

अलक्ष्मीपुत्रका ह्येते मृत्योरा देशकारिणः । विनाशकालेषु नरान् भजन्त्येते शृणुष्व तान् ॥

Éstos son, en verdad, los hijos de Alakṣmī, que cumplen los mandatos de la Muerte. En los tiempos de destrucción se adhieren a los hombres—escúchalos (según los describo).

Verse 35

इन्द्रियेषु दशस्वेते तथा मनसि च स्थिताः । स्वे स्वे नरं स्त्रियं वापि विषये योजयन्ति हि ॥

Situados en los diez sentidos y también en la mente, cada uno en su propio lugar, ellos en verdad uncen a un hombre o a una mujer a sus respectivos objetos de los sentidos.

Verse 36

अथेन्द्रियाणि चाक्रम्य रागक्रोधादिभिर्नरान् । योजयन्ति यथा हानिं यान्त्यधर्मादिभिर्द्विज ॥

Luego, dominando los sentidos, uncen a los hombres mediante la pasión (rāga), la ira (krodha) y cosas semejantes, de modo que van a la ruina—hacia el adharma y males afines, oh dos veces nacido (dvija).

Verse 37

अहङ्कारगतश्चान्यस्तथान्यो बुद्धिसंस्थितः । विनाशाय नराः स्त्रीणां यतन्ते महोसंश्रिताः ॥

Uno de ellos mora en el ego (ahaṅkāra), y otro se establece en el intelecto (buddhi). Así, recurriendo a la gran ilusión o influencia avasalladora (mahā-moha), los hombres se afanan hacia la destrucción de las mujeres (y del orden social).

Verse 38

तथैवान्यो गृहे पुंसां दुःसहो नाम विश्रुतः । क्षुत्क्षामोऽधोमुखो नग्रश्चीरी काकसमस्वनः ॥

Asimismo, en las moradas de los hombres apareció otro, célebre con el nombre de Duḥsaha. Consumido por el hambre, con el rostro inclinado, desnudo, cubierto de harapos y con voz semejante a la de un cuervo, se manifestó.

Verse 39

स सर्वान् खादितुं सृष्टो ब्रह्मणा तमसो निधिः । दंष्ट्राकरालमत्यर्थं विवृतास्यं सुभैरवम् ॥

Fue creado por Brahmā para devorarlo todo—un verdadero depósito de oscuridad (tamas). Terrible, con colmillos espantosos y la boca abierta de par en par, era sumamente pavoroso.

Verse 40

तमत्तुकाममाहेदं ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वब्रह्ममयः शुद्धः कारणं जगतोऽव्ययः ॥

A él, ansioso por devorar, le habló Brahmā—el abuelo de los mundos. Él, puro, constituido en todo sentido por Brahman, es la causa imperecedera del universo.

Verse 41

ब्रह्मोवाच नात्तव्यन्ते जगदिदं जहि कोपं शमं व्रज । त्यजैनान्तामसीं वृत्तिमपास्य रजसः कलाम् ॥

Dijo Brahmā: «Este mundo no debe ser devorado. Abandona la ira; ve hacia la calma. Renuncia a este modo de obrar tamásico, dejando de lado incluso la porción rajásica».

Verse 42

दुःसह उवाच क्षुत्क्षामोऽस्मि जगन्नाथ ! पिपासुश्चापि दुर्बलः । कथं तृप्तिमियान्नाथ ! भवेयं बलवान् कथम् । कश्चाश्रयो ममाख्याहि वर्तेयं यत्र निर्वृतः ॥

Duḥsaha dijo: «Estoy consumido por el hambre, oh Señor del mundo, y también sediento y débil. ¿Cómo alcanzaré la saciedad, oh Señor? ¿Cómo me haré fuerte? Dime: ¿cuál es mi refugio, dónde podré morar con sosiego?»

Verse 43

ब्रह्मोवाच तवाश्रयो गृहं पुंसां जनश्चाधार्मिको बलम् । पुष्टिं नित्यक्रियाहान्या भवान् वत्स ! गमिष्यति ॥

Dijo Brahmā: «Tu refugio son las casas de los hombres, y la persona adharma es tu fuerza. Por el descuido de los ritos cotidianos, amada, obtendrás sustento y vigor».

Verse 44

वृथास्फोटाश्च ते वस्त्रमाहारञ्च ददामि ते । क्षतं कीटावपन्नञ्च तथा श्वबिरवेक्षितम् ॥

«Te doy por vestido simples harapos, y por alimento: lo que está dañado, infestado de insectos, y asimismo aquello que ha sido mirado por perros y cuervos».

Verse 45

भग्नभाण्डागतं तद्वन्मुखवातोपशामितम् । उच्छिष्टापाक्वमास्विन्नमवलीढमसंस्कृतम् ॥

«Comida que proviene de vasijas rotas; asimismo, la que ha sido enfriada por el aliento de la boca; lo sobrante, lo medio cocido, lo sudado, lo lamido y lo no refinado/no consagrado: eso es tuyo».

Verse 46

भग्नासनस्थितैर्भुक्तमासन्नागतमेव च । विदिङ्मुखं सन्ध्ययोश्च नृत्यवाद्यस्वनाकुलम् ॥

«La comida ingerida estando sentado en asientos rotos, y la comida acercada (de modo desordenado/impuro); la (comida tomada) mirando hacia direcciones impropias y en los tiempos del crepúsculo; y la (comida tomada) en medio del tumulto de danza, instrumentos y ruido: esas son tus (condiciones)».

Verse 47

उदक्योपहतं भुक्तमुदक्या दृष्टमेव च । यच्चोपघातवत् किञ्चिद् भक्ष्यं पेयमथापि वा ॥

«La comida mancillada por una udakyā (mujer en impureza ritual por la menstruación), y la comida que una udakyā tan solo ha visto; y cualquier cosa, comestible o bebible, vinculada con “daño/defecto”: eso también te es asignado».

Verse 48

एतानि तव पुष्ट्यर्थमन्यच्चापि ददामि ते । अश्रद्धया हुतं दत्तमस्नातैर्यदवज्ञया ॥

«Esto te lo doy para tu sustento; y aún te doy más: todo lo que se ofrece al fuego o se da en caridad sin fe, y todo lo que se ofrece por quien no se ha bañado, con ánimo de desprecio».

Verse 49

यन्नाम्बुपूर्वकं क्षिप्तमनर्थोकृतमेव च । त्यक्तुमाविष्कृतं यत् तु दत्तं चैवातिविस्मयात् ॥

«Y todo lo que se arroja sin haber ofrecido primero agua; todo lo que se hace inútilmente y sin propósito; todo lo que se exhibe sólo para luego abandonarlo; y todo lo que se da por sorpresa o por impulso excesivo—(todo eso también te lo doy).»

Verse 50

दुष्टं क्रुद्धार्तदत्तञ्च यक्ष तद्भागि तत्फलम् । यच्च पौनर्भवः किञ्चित् करोत्यमुष्मिकं क्रमम् ॥

«Todo lo que es inicuo, todo lo que se da con ira o en aflicción—oh Yakṣa, recibes una parte de su fruto. Y todo lo que un “paunarbhava” realiza como rito orientado al otro mundo—(eso también se acumula para ti).»

Verse 51

यच्च पौनर्भवा योषित् तद्यक्ष ! तव तृप्तये । कन्याशुल्कोपधानाय समुपास्ते धनक्रियाः ॥

«Y asimismo, los ritos orientados a la riqueza que una mujer “paunarbhavā” realiza por el precio nupcial o como garantía/prenda económica—oh Yakṣa, eso es para tu satisfacción.»

Verse 52

तथैव यक्ष ! पुष्ट्यर्थमसच्छास्त्रक्रियाश्च याः । यच्चार्थनिर्वृतं किञ्चिदधीताṃ यन्न सत्यतः ॥

«Asimismo, oh Yakṣa, los ritos basados en doctrinas falsas o inconsistentes, realizados para (tu) sustento; y todo estudio emprendido sólo por complacencia en la riqueza y no por la verdad—(eso también es tuyo).»

Verse 53

ततः सर्वं तव कालांश्च ददामि तव सिद्धये । गुर्विण्यभिगमे सन्ध्यानित्यकार्यव्यतिक्रमे ॥

Por ello te concedo todo eso—e incluso porciones del tiempo—para tu logro: al acercarte a una mujer encinta, y al transgredir las oraciones del crepúsculo (sandhyā) y los deberes obligatorios cotidianos.

Verse 54

असच्छास्त्रक्रियालापदूषितेषु च दुःसह । तवाभिभवसामर्थ्यं भविष्यति सदा नृषु ॥

Entre los hombres corrompidos por falsas doctrinas—por sus ritos y por sus palabras—oh, difícil de soportar, tu poder de subyugar prevalecerá siempre sobre los humanos.

Verse 55

पङ्क्तिभेदे वृथापाके पाकभेदे तथा क्रिया । नित्यञ्च गेहकलहे भविता वसतिस्तव ॥

En la ruptura del orden correcto de la comida, en la cocina inútil, y en las irregularidades de la cocina y de la ejecución ritual—y en las constantes disputas domésticas—estará tu morada.

Verse 56

अपोष्यमाणे च तथा भृत्ये गोवाहनादिके । असन्ध्याभ्युक्षितागारे काले त्वत्तो भयं नृणाम् ॥

Asimismo, cuando los sirvientes, el ganado, las monturas y similares no son mantenidos debidamente; cuando una casa no es purificada o rociada en el crepúsculo debido—entonces, en tales momentos, el temor para la gente surge de ti.

Verse 57

नक्षत्रग्रहपीडासु त्रिविधोत्पातदर्शने । अशान्तिकपरान् यक्ष ! नरानभिभविष्यसि ॥

En las aflicciones causadas por las estrellas y los planetas, y al ver presagios de tres clases, oh Yakṣa, someterás a aquellas personas que se empeñan en no realizar los ritos apaciguadores (śānti).

Verse 58

वृथोपवासिनो मर्त्या द्यूतस्त्रीषु सदा रताः । त्वद्भाषणोपकर्तारो वैडालव्रतिकाश्च ये ॥

«Los hombres que ayunan en vano, siempre entregados al juego y a las mujeres, los que buscan favor con palabras lisonjeras, y quienes practican el “voto del gato” (observancias hipócritas)—(su conducta es censurable).»

Verse 59

अब्रह्मचारिणाधीतमिज्या चाविदुषा कृता । तपोवने ग्राम्यभुजां तथैवानिर्वजितात्मनाम् ॥

«El saber adquirido por quien no guarda continencia, el sacrificio realizado por un ignorante, y la vida en la arboleda de penitencia del bosque por quienes aún comen alimento “como de aldea” (indulgente), así como por quienes no han purificado su mente—(todo ello es defectuoso).»

Verse 60

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च स्वकर्मतः । परिच्युतानां या चेष्टा परलोकार्थमीप्सताम् ॥

«Y cualesquiera esfuerzos emprendidos por brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras que se han apartado de sus deberes prescritos, deseando los fines del más allá—(son esfuerzos mal encaminados).»

Verse 61

तस्याश्च यत्फलं सर्वं तत्ते यक्ष भविष्यति । अन्यच्च ते प्रयच्छामि पुष्ट्यर्थं सन्निबोध तत् ॥

«Todo el fruto de esa (conducta extraviada) será tuyo, oh Yakṣa. Y también te daré otra cosa para tu sustento/fuerza—escucha eso.»

Verse 62

भवतो वैश्वदेवान्ते नामोच्चारणपूर्वकम् । एतत्तवेति दास्यन्ति भवतो बलिमूर्जितम् ॥

«Al concluir el rito de Vaiśvadeva, tras pronunciar primero tu nombre, te darán una ofrenda bali vigorizante, diciendo: “Esto es tuyo”.»

Verse 63

यः संस्कृताशी विधिवच्छुचिरन्तस्तथा बहिः । अलोलुपो जितस्त्रीकस्तद्गेहमपवर्जय ॥

Evita aquella casa donde un hombre come alimento consagrado y purificado conforme a la norma, es puro por dentro y por fuera, no es codicioso y ha vencido el apego sensual hacia las mujeres.

Verse 64

पूज्यन्ते हव्यकव्याभ्यां देवताः पितरस्तथा । यामयोऽतिथयश्चापि तद्गेहं यक्ष वर्जय ॥

Evita esa casa, oh Yakṣa, donde los dioses y los antepasados son honrados debidamente con ofrendas de havya y kavya, y donde se atiende a los huéspedes bien recibidos y aun a los afligidos.

Verse 65

यत्र मैत्री गृहे बालवृद्धयोषिन्नरेषु च । तथा स्वजनवर्गेषु गृहं तच्चापि वर्जय ॥

Evita también aquella casa donde hay cordialidad dentro del hogar—entre niños, ancianos, mujeres y hombres—y del mismo modo dentro del propio linaje y parentela.

Verse 66

योषितोऽबिरता यत्र न वहिर्गमनोत्सुकाः । लज्जान्विताः सदा गेहं यक्ष तत्परिवर्जय ॥

Evita esa casa, oh Yakṣa, donde las mujeres no son promiscuas, no ansían vagar fuera, y están siempre adornadas de modestia.

Verse 67

वयः सम्बन्धयोग्यानि शयनान्यशनानि च । यत्र गेहे त्वया यक्ष तद्वर्ज्यं वचनान्मम ॥

Esa casa debe ser evitada por ti, oh Yakṣa, según mi palabra: aquella donde las relaciones, los lechos y el alimento se mantienen apropiados a la edad y a la debida vinculación (idoneidad y decoro).

Verse 68

यत्र कारुणिका नित्यं साधुकर्मण्यवस्थिताः । सामान्योपस्करैर्युक्तास्त्यजेथा यक्ष ! तद्गृहम् ॥

Oh Yakṣa, evita aquella casa donde las gentes son siempre compasivas, firmes en el dharma recto y contentas con los medios sencillos del hogar.

Verse 69

यत्रासनस्थास्तिष्ठत्सु गुरु-वृद्ध-द्विजातिषु । न तिष्ठन्ति गृहं तच्च वर्ज्यं यक्ष ! त्वया सदा ॥

Oh Yakṣa, evita siempre la casa donde la gente permanece sentada mientras los maestros, los ancianos y los huéspedes dos veces nacidos están de pie, es decir, donde no se les honra.

Verse 70

तरुगुल्मादिभिर्धारं न विद्धं यस्य वेश्मनः । मर्मभेदोऽथवा पुंसस्तच्छ्रेयो भवनं न ते ॥

Una casa cuya estructura de sostén no es perforada ni dañada por árboles, arbustos y semejantes, y un lugar donde las partes vitales de un hombre no resultan heridas: tal morada no es adecuada para ti, oh Yakṣa.

Verse 72

देवतापितृभृत्यानामतिथीनाञ्च वर्तनम् । यस्यायवशिष्टेनान्नेन पुंसस्तस्य गृहं त्यज ॥ सत्यवाक्यान् क्षमाशीलानहिंस्रान्नानुतापिनः । पुरुषानीदृशान् यक्ष ! त्यजेथाश्चानसूयकान् ॥

Abandona la casa del hombre que sostiene a los dioses, a los antepasados, a los dependientes/servidores y a los huéspedes con comida sobrante. Y también, oh Yakṣa, evita a los hombres veraces, pacientes, no violentos, libres de faltas que traen remordimiento y no envidiosos.

Verse 73

भर्तृशुश्रूषणे युक्तामसत्स्त्रीसङ्गवर्जिताम् । कुटुम्बभर्तृशेषान्नपुष्टाञ्च त्यज योषितम् ॥

Evita a la mujer que se dedica al servicio de su esposo, rehúye la compañía de mujeres inmorales y se sostiene con la comida que queda después de la familia y del marido (abnegada y disciplinada).

Verse 74

यजनाध्ययनाभ्यासदानासक्तमतिं सदा । याजनाध्यापनादानकृतवृत्तिं द्विजं त्यज ॥

Evita al dos veces nacido (brāhmaṇa) que está siempre dedicado al sacrificio, al estudio, a la práctica y a la dádiva, y cuyo sustento proviene de oficiar sacrificios, enseñar y recibir/otorgar dones.

Verse 75

दानाध्ययनयज्ञेषु सदोद्युक्तञ्च दुःसह । क्षत्रियं त्यज सच्छुल्कशस्त्राजीवात्तवेतनम् ॥

Evita al kṣatriya siempre ocupado en la dádiva, el estudio y el sacrificio; difícil de someter, y que vive de un salario justo conforme al dharma mediante la profesión de las armas.

Verse 76

त्रिभिः पूर्वगुणैर्युक्तं पाशुपाल्य-वणिज्ययोः । कृषेश्चावाप्तवृत्तिञ्च त्यज वैश्यामकल्मषम् ॥

Evita al vaiśya dotado de las tres virtudes anteriores (según se ha descrito), cuyo sustento procede de la cría de ganado, el comercio y la agricultura, y que está libre de pecado o mancha.

Verse 77

दानेज्या-द्विजशुश्रूषा-तत्परं यक्ष ! सन्त्यज । शूद्रञ्च ब्राह्मणादीनां शुश्रूषावृत्तिपोषकम् ॥

Oh Yakṣa, evita por completo al śūdra devoto de la dádiva, del culto y del servicio a los dos veces nacidos, y que se mantiene sirviendo a los brāhmaṇas y a otros.

Verse 78

श्रुतिस्मृत्यविरोधेन कृतवृत्तिर्गृहे गृही । यत्र तत्र च तत्पत्नी तस्यैवानुगतात्मिका ॥

El cabeza de familia que sostiene su vida de un modo no contrario a la śruti y la smṛti, y cuya esposa—dondequiera que esté—permanece de un mismo sentir con él y le es devota: (tal hogar se entiende como protegido y no apto para ser perturbado por el Yakṣa).

Verse 79

यत्र पुत्रो गुरोः पूजां देवानाञ्च तथा पितुः । पत्नी च भर्तुः कुरुते तत्रालक्ष्मीभयं कुतः ॥

Donde el hijo rinde culto a su maestro, a los dioses y asimismo a su padre—y donde la esposa sirve y honra a su esposo—¿cómo podría existir allí el temor a Alakṣmī (la desdicha)?

Verse 80

सदानुलिप्तं सन्ध्यासु गृहमम्बुसमुक्षितम् । कृतपुष्पबलिं यक्ष ! न त्वं शक्नोषि वीक्षितुम् ॥

Una casa siempre recién enlucida o purificada, rociada con agua en los ritos del crepúsculo, y donde se ofrecen flores y bali—oh Yakṣa, ni siquiera eres capaz de mirarla.

Verse 81

भास्करादृष्टशय्यानि नित्याग्निसलिलानि च । सूर्यावलोकदीपानि लक्ष्म्या गेहानि भाजनम् ॥

Los hogares cuyos lechos son vistos por el sol, donde el fuego y el agua se guardan en el debido orden cotidiano, y donde las lámparas se colocan para recibir la mirada del sol—tales hogares son recipientes dignos de Lakṣmī.

Verse 82

यत्रोक्षा चन्दनं वीणा आदर्शो मधुसर्पिषी । विषाज्यताम्रपात्राणि तद्गृहं न तवाश्रयः ॥

Donde hay aspersiones de agua consagrada, pasta de sándalo, una vīṇā, un espejo, miel y ghee, y vasijas de cobre aptas para el uso—esa casa no es tu refugio (no puedes morar allí).

Verse 83

यत्र कष्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी । भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तद्यक्षा ! तव मन्दिरम् ॥

Donde hay árboles espinosos, donde crece la enredadera niṣpāva, donde la esposa es una mujer vuelta a casar, y donde hay hormigueros—oh Yakṣa, ésa es tu morada.

Verse 84

यस्मिन् गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतिश्च गाः । अन्धकारेन्धनाग्निश्च तद्गृहं वसतिस्तव ॥

La casa en la que hay cinco hombres, tres mujeres y otras tantas vacas—y donde hay oscuridad, leña y fuego—esa casa es tu morada.

Verse 85

एकच्छागं द्विवालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् । षडश्वं सप्तमातङ्गं गृहं यक्षाशु शोषय ॥

La casa con una cabra, dos ovejas, tres vacas, siendo la quinta bestia un búfalo, seis caballos y la séptima un elefante—oh Yakṣa, arruina pronto (seca) esa casa.

Verse 86

कुद्दालदात्रपिटकं तद्वत् स्थाल्यादिभाजनम् । यत्र तत्रैव क्षिप्तानि तव दद्युः प्रतिश्रयम् ॥

Donde la azada, la hoz, la cesta, y asimismo las ollas y otros utensilios están arrojados de un lado a otro—eso te da cobijo (se vuelve tu morada).

Verse 87

मुसलो लूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुम्बरे । अवस्करे मन्त्रणञ्च यक्षैतदुपकृत् तव ॥

El mazo y el mortero de las mujeres (dejados impuros), así como la inmundicia en el árbol udumbara; el consejo susurrado entre desperdicios—oh Yakṣa, esto es lo que te sustenta.

Verse 88

लङ्घ्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि । तद्वच्छास्त्राणि तत्र त्वं यथेष्टं चर दुःसह ॥

Donde en la casa se pisan los granos—cocidos y crudos—y asimismo se trata con igual irreverencia a las escrituras, allí puedes vagar a tu antojo, oh insoportable.

Verse 89

स्थालीपिधानॆ यत्राग्निर्दत्तो दर्वोफलेन वा । गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः ॥

En la casa donde se enciende el fuego usando la tapa de una vasija como fogón improvisado, o el mango de un cucharón como combustible, esa casa se vuelve refugio de toda clase de malos presagios y fuerzas infaustas.

Verse 90

मानुषास्थि गृहे यत्र दिवाराात्रं मृतस्थितिḥ । तत्र यक्ष ! tavāvāsas tathānyeṣāñca rakṣasām ॥

Oh Yakṣa, la casa donde se guardan huesos humanos y donde un cadáver permanece día y noche: allí está tu morada, y también la morada de otros Rākṣasas.

Verse 91

अदत्त्वा भुञ्जते ये वै बन्धोः पिण्डं तथोदकम् । सपिण्डान् सोदकांश्चैव तत्काले तान् नरान् भज ॥

A quienes comen sin ofrecer el piṇḍa y el agua al pariente difunto—junto con sus parientes sapiṇḍa y sodaka—en ese momento, ve y aflije a esos hombres.

Verse 92

यत्र पद्मपहापद्मौ सुरभिर्मोकाशिनी । वृषभैरावतौ यत्र कल्प्यन्ते तद्गृहं त्यज ॥

Donde se hallen “establecidos/asignados” como signos o presencias Padmapahā y Padma, Surabhī, Mokāśinī, Vṛṣabha y Airāvata, abandona esa casa.

Verse 93

अशस्त्रा देवता यत्र सशस्त्राश्चाहवं विना । कल्प्यन्ते मनुजैरर्च्यास्तत् परित्यज मन्दिरम् ॥

Donde la gente modela y venera a las deidades como desarmadas, o armadas sin ningún contexto de batalla, abandona ese santuario o casa.

Verse 94

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धमहोत्सवाः । क्रियन्ते पूर्ववद् गेहे न त्वं तत्र गृहे चर ॥

En la casa donde los ciudadanos y los aldeanos celebran, como antes, grandes festivales bien conocidos—no deambules en esa casa.

Verse 95

शूर्पवातघटाम्भोभिः स्त्रानं वस्त्राम्बुविप्रुषैः । नखाग्रसलिलैश्चैव तान् याहि हतलक्षणान् ॥

Quienes contaminan o descuidan la pureza con agua de los lavados del aventador, agua sucia arrastrada por el viento, agua de vasija, agua de baño, gotas de ropa lavada y agua de las puntas de las uñas—ve a esos, los arruinados y desdichados.

Verse 96

देशाचारान् समयान् ज्ञातिधर्मं जपं होपं मङ्गलं देवतेष्टिम् । सम्यक्शौचं विधिवल्लोकवादान् पुंसस्त्वया कुर्वतो मास्तु सङ्गः ॥

Con el hombre que observa debidamente las costumbres regionales, las convenciones aceptadas, los deberes hacia los parientes, la recitación, las ofrendas de fuego (homa), los ritos auspiciosos, el culto a las deidades, la pureza correcta y las normas sociales apropiadas—oh Yakṣa, no tengas trato alguno.

Verse 97

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा दुःसहं ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत । चकार शासनं सोऽपि तथा पङ्कजजन्मनः ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Habiendo instruido así a Duḥsaha, Brahmā desapareció allí mismo. Y él (Duḥsaha) también cumplió, conforme a ello, el mandato del Nacido del Loto (Brahmā).