Adhyaya 42: Dattatreya on the Yogic Import of Oṃ (Praṇava): Matras, Worlds, and Liberation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे योगिचर्यानामैकचत्वारिंशोऽध्यायः । द्विचत्वारिंशोऽध्यायः । दत्तात्रेय उवाच । एवं यो वर्तते योगी सम्यग्योगव्यवस्थितः । न स व्यावर्तितुं शक्यो जन्मान्तरशतैरपि ॥

Así concluye el capítulo cuadragésimo primero, sobre la conducta del yoguin, en el Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa. Capítulo cuadragésimo segundo. Dattātreya dijo: El yoguin que vive de este modo, firmemente establecido en el yoga recto, no puede ser hecho retroceder, aun a través de cientos de nacimientos.

Verse 2

दृष्ट्वा च परमात्मानं प्रत्यक्षं विश्वरूपिणम् । विश्वपादशिरोग्रीवं विश्वेशं विश्वभावनम् ॥

Y habiendo contemplado directamente al Ser Supremo, en la forma del universo—cuyos pies, cabeza y cuello son el universo—, el Señor del universo y la fuente del devenir del universo.

Verse 3

तत्प्राप्तये महत्पुण्यमोमित्येकाक्षरं जपेत् । तदेवाध्ययनं तस्य स्वरूपं शृण्वतः परम् ॥

Para alcanzar Eso, debe repetirse la sílaba única, supremamente meritoria, «Oṁ». Eso mismo es su estudio; y para quien oye su verdadera naturaleza, es la enseñanza suprema.

Verse 4

अकारश्च तथोकारो मकारश्चाक्षरत्रयम् । एता एव त्रयो मात्राḥ सत्त्वराजसतामसाḥ ॥

La letra «A», asimismo «U» y «M»: estas son las tres letras. Solo ellas son las tres medidas (mātrās): sattva, rajas y tamas.

Verse 5

निर्गुणा योगिगम्यान्या चार्धमात्रोर्ध्वसंस्थिता । गान्धारीति च विज्ञेया गान्धारस्वरसंश्रया ॥

Esa media mora carece de atributos y sólo es alcanzable por los yoguis; permanece por encima de los niveles fonéticos ordinarios como la «ardha-mātrā». Debe conocerse como «Gāndhārī», asentada en la nota musical Gāndhāra.

Verse 6

पिपीलिकागतिस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते । यथा प्रयुक्त ओङ्गारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि ॥

Cuando se aplica correctamente en la práctica, se percibe en la coronilla un leve contacto, como el movimiento de las hormigas; del mismo modo, cuando la sílaba Oṁ se emplea rectamente, vuelve a elevarse hacia la coronilla.

Verse 7

तथोङ्कारमयो योगी त्वक्षरे त्वक्षरो भवेत् । प्राणो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म वेध्यमनुत्तमम् ॥

Así, el yogui, hecho de Oṁ, se establece firmemente en la sílaba imperecedera. El prāṇa es el arco, el sí mismo (ātman) es la flecha, y Brahman es el blanco insuperable que ha de ser atravesado.

Verse 8

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत् । ओमित्येतत् त्रयो वेदास्त्रयो लोकास्त्रयोऽग्नयः ॥

Ha de ser atravesado con vigilancia; uno debe volverse como la flecha, totalmente absorto en Eso. Este «Oṁ» es, en verdad, los tres Vedas, los tres mundos y los tres fuegos sagrados.

Verse 9

विष्णुर्-ब्रह्मा-हरश्चैव ऋक्सामानि यजूṃषि च । मात्राः सार्धाश्च तिस्त्रश्च विज्ञेयाः परमार्थतः ॥

Viṣṇu, Brahmā y Hara, y también el Ṛk, el Sāman y el Yajus: todo ello, en el sentido supremo, ha de entenderse como las tres mātrās junto con la media-mātrā.

Verse 10

तत्र युक्तस्तु यो योगी स तल्लयमवाप्नुयात् । अकारस्त्वथ भूर्लोक उकारश्चोच्यते भुवः ॥

El yogui, debidamente unido a esta práctica, alcanza la absorción en Aquello (Tat). Entonces la letra A es el mundo Bhū, y la letra U es llamada Bhuvaḥ.

Verse 11

सव्यञ्जनो मकारश्च स्वर्लोकः परिकल्प्यते । व्यक्ता तु प्रथमा मात्रा द्वितीयाव्यक्तसंज्ञिता ॥

La letra M, junto con su elemento consonántico, se concibe como el mundo Svarga. La primera mātrā es “manifiesta”, mientras que la segunda se dice “no manifiesta”.

Verse 12

मात्रा तृतीया चिच्छक्तिरर्धमात्रा परं पदम् । अनेनैव क्रमेणैता विज्ञेया योगभूमयः ॥

La tercera mātrā es el poder de la conciencia (cit-śakti); la media mātrā es el estado supremo. En esta misma secuencia, han de conocerse como las etapas o fundamentos del yoga.

Verse 13

ओमित्यuccāraṇāt sarvaṃ gṛhītaṃ sadasad bhavet । ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा द्वितीया दैर्घ्यसंयुता ॥

Mediante la pronunciación de “Oṁ”, todo queda comprendido—tanto el ser como el no-ser. La primera mātrā es breve; la segunda va unida a la longitud (es decir, es larga).

Verse 14

तृतीया च प्लुतार्धाख्या वचसः सा न गोचरा । इत्येतदक्षरं ब्रह्म परमोङ्कारसंज्ञितम् ॥

La tercera se llama “pluta-ardha” (prolongada o sobrelarga, y medio más allá), y no está dentro del alcance del habla ordinaria. Así, éste es el Brahman imperecedero, conocido como el Oṅkāra Supremo.

Verse 15

यस्तु वेद नरः सम्यक् तथा ध्यायति वा पुनः । संसारचक्रमुत्सृज्य त्यक्तत्रिविधबन्धनः ॥

Pero el hombre que lo comprende de veras, o que de nuevo medita en ello correctamente, se despoja de la rueda de la transmigración y queda libre, tras abandonar la triple atadura.

Verse 16

प्राप्रोति ब्रह्मणि लयं परमे परमात्मनि । अक्षीणकर्मबन्धश्च ज्ञात्वा मृत्युमरिष्टतः ॥

Él alcanza la disolución en Brahman—el Supremo, el Sí mismo más alto. Y, conociendo la muerte tal como es en verdad, se vuelve inconmovible y libre de temor, aun cuando el vínculo del karma no se haya agotado por completo.

Verse 17

उत्क्रान्तिकाले संस्मृत्य पुनर्योगित्वमृच्छति । तस्मादसिद्धयोगेन सिद्धयोगेन वा पुनः । ज्ञेयान्यरिष्टानि सदा येनोत्क्रान्तौ न सीदति ॥

Recordando (la enseñanza) en el momento de partir, vuelve a alcanzar el estado de un yogui. Por ello—ya sea que el yoga de uno no esté aún perfeccionado o ya lo esté—deben conocerse siempre los signos de la muerte inminente, para que en el instante del tránsito no se vacile.