Shloka 36

नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः

Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city

Devanagari script

श्रुत्वारण्ये विलपितं न मामाश्वासयत्ययम्‌ । यात्येतां स्वादुसलिलामापगां सागरंगमाम्‌

Transliteration

śrutvāraṇye vilapitaṃ na mām āśvāsayaty ayam | yāty etāṃ svādusalilām āpagāṃ sāgaraṅgamām ||

Translation

Dijo Bṛhadaśva: «Tras oír este lamento en el bosque, no me trae consuelo alguno. Sigue su curso—este río de aguas dulces—hacia el océano».

Word by Word

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा (अव्ययभाव/तुमुन्-समकक्ष), कर्तरि, पूर्वकाल (absolutive)

• अरण्ये: in the forest
• अरण्ये: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक, सप्तमी, एकवचन

• विलपितम्: lamentation / what was lamented
• विलपितम्: Karma
• Type: Verb
• Root: वि + लप् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसक, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• माम्: me
• माम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• आश्वासयति: comforts / consoles
• Type: Verb
• Root: आ + श्वस् (धातु) / आश्वासय् (णिजन्त धातु-रूप)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• याति: goes
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• एताम्: this (f.)
• एताम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वादु-सलिलाम्: having sweet water
• Type: Adjective
• Root: स्वादु (प्रातिपदिक) + सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आपगाम्: river
• आपगाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आपगा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सागरम्-गमाम्: going to the ocean / ocean-bound
• Type: Adjective
• Root: सागर (प्रातिपदिक) + गम (धातु) → गमा (प्रातिपदिक)
• Form: णिनि/अण्-प्रत्ययान्त (गमा = गच्छन्ती/गन्त्री-भाव), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

बृहृदश्च उवाच

Characters & Entities

• Bṛhadaśva
• forest (araṇya)
• river (āpagā)
• ocean (sāgara)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how raw grief can resist consolation: even after hearing lamentation, the speaker finds no inner relief. The river flowing inevitably to the ocean serves as an image of unstoppable movement—suggesting that sorrow, time, and events may continue onward despite one’s wish to halt them.

What is happening in the narrative?

Bṛhadaśva responds to lamentation heard in the forest. He remarks that it does not console him, and he points to (or evokes) a sweet-watered river that continues its course toward the sea, using the natural scene to frame the emotional moment.