Shloka 56
धृतराष्ट्र–संजय संवादः
Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences
चित्रसेनने भी सारी घटना देवराज इन्द्रसे निवेदन की। तब इन्द्रने अपने पुत्र अर्जुनको बुलाकर एकान्तमें कल्याणमय वचनोंद्वारा सान्त्वना देते हुए मुसकराकर उनसे कहा --“तात! तुम सत्पुरुषोंके शिरोमणि हो, तुम-जैसे पुत्रको पाकर कुन्ती वास्तवमें श्रेष्ठ पुत्रवाली है' ।। ऋषयो<पि हि धैर्येण जिता वै ते महाभुज । यत् तु दत्तवती शापमुर्वशी तव मानद,“महाबाहो! तुमने अपने धैर्य (इन्द्रियसंयम)-के द्वारा ऋषियोंको भी पराजित कर दिया है। मानद! उर्वशीने जो तुम्हें शाप दिया है, वह तुम्हारे अभीष्ट अर्थका साधक होगा। अनघ! तुम्हें भूतलपर तेरहवें वर्षमें अज्ञातवास करना है। वीर! उर्वशीके दिये हुए शापको तुम उसी वर्षमें पूर्ण कर दोगे”
vaiśampāyana uvāca | citrasenena bhīṣā sāri ghaṭanā devarāja indrāya niveditā | tata indraḥ svaputram arjunaṃ āhūyaikānte kalyāṇamaiḥ vacanaiḥ sāntvayitvā smayamāna uvāca— “tāta! tvaṃ satpuruṣāṇāṃ śiromaṇiḥ; tvādṛśaṃ putraṃ prāpya kuntī satyam eva śreṣṭha-putravatī | ṛṣayo ’pi hi dhairyena jitā vai te mahābhuja; yat tu dattavatī śāpam urvaśī tava mānada, sa te ’bhīṣṭārtha-sādhakaḥ bhaviṣyati | anagha! trayodaśe varṣe bhūtale tvayā ajñātavāsaḥ kartavyaḥ; vīra! urvaśyā dattam idaṃ śāpaṃ tvaṃ tasminn eva varṣe paripūrayiṣyasi” ||
Dijo Vaiśampāyana: Chitrasena informó de todo el asunto a Indra, señor de los dioses. Indra entonces mandó llamar a su hijo Arjuna y, en un lugar apartado, lo consoló con palabras auspiciosas. Sonriendo, le dijo: «Hijo mío, eres la joya cimera entre los virtuosos; Kuntī está verdaderamente bendecida al tener un hijo tan excelente como tú. Oh de brazos poderosos, por tu firme dominio de ti mismo has superado incluso a los sabios. Y la maldición que Urvaśī ha puesto sobre ti, oh digno de honor, en verdad cumplirá aquello que deseas. Héroe sin mancha, deberás vivir de incógnito en la tierra durante el decimotercer año; en ese mismo año llevarás a término la maldición pronunciada por Urvaśī».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Steadfast self-control (dhairya/indriya-saṃyama) is praised as a heroic virtue equal to or greater than ascetic power; even an apparent misfortune (a curse) can become a means to fulfill dharma when understood within a larger moral and providential framework.
After Chitrasena informs Indra about the incident involving Urvaśī and Arjuna, Indra privately reassures Arjuna, praises his restraint, and explains that Urvaśī’s curse will actually help Arjuna during the Pāṇḍavas’ required thirteenth year of incognito exile, when the curse’s condition will be completed.