Shloka 55

धृतराष्ट्र–संजय संवादः

Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences

Devanagari script

सान्त्वयित्वा शुभैर्वाक्यै: स्मयमानो5 भ्यभाषत । सुपुत्राद्य पृथा तात त्वया पुत्रेण सत्तम

Transliteration

sāntvayitvā śubhair vākyaiḥ smayamāno ’bhyabhāṣata | suputrā ’dya pṛthā tāta tvayā putreṇa sattama ||

Translation

Tras consolarla con palabras auspiciosas y tranquilizadoras, habló con una suave sonrisa: «Oh Pṛthā (Kuntī), hoy eres verdaderamente dichosa por el hijo noble que tienes: tu hijo es el mejor de los hombres».

Word by Word

• सान्त्वयित्वा: having consoled
• सान्त्वयित्वा: Karma
• Type: Verb
• Root: सान्त्वय् (धातु: सान्त्वयति; caus. of सान्त्व्/सान्त्वन)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), कर्तरि, non-finite

• शुभैः: with auspicious
• शुभैः: Karana
• Type: Adjective
• Root: शुभ
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• वाक्यैः: words/speeches
• वाक्यैः: Karana
• Type: Noun
• Root: वाक्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• स्मयमानः: smiling
• स्मयमानः: Karta
• Type: Verb
• Root: स्मि (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), कर्तरि, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभ्यभाषत: spoke (to)
• अभ्यभाषत: Karta
• Type: Verb
• Root: भाष्
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• सुपुत्रा: O (you) having a good son
• सुपुत्रा: Karta
• Type: Adjective
• Root: सुपुत्र
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अद्य: today/now
• अद्य: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य
• Form: true

• पृथा: O Pṛthā (Kuntī)
• पृथा: Sampradana
• Type: Noun
• Root: पृथा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• तात: dear one / O mother (term of address)
• तात: Sampradana
• Type: Noun
• Root: तात
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karta
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: —, तृतीया, एकवचन

• पुत्रेण: with/through (your) son
• पुत्रेण: Karana
• Type: Noun
• Root: पुत्र
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सत्तम: O best of the good (excellent one)
• सत्तम: Sampradana
• Type: Noun
• Root: सत्तम
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Pṛthā (Kuntī)
• putra (her son; unnamed in this verse)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights an ethical ideal: offering consolation through kind and auspicious speech, and affirming virtue by praising noble conduct (a ‘best of men’ son) rather than mere power or status.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana narrates that a speaker (unnamed here) comforts Pṛthā (Kuntī) with gentle words and, smiling, declares her blessed because her son is exceptionally virtuous and eminent.