Shloka 63
Duryodhana’s Śaraṇāgati and the Pāṇḍavas’ Resolve
Gandharva Encounter
जिस समय वे सब लोग मोहग्रस्त हो रहे थे, उसी समय पर्वतों और मेघमालाओंके समान दैत्योंकी विशाल एवं भयंकर सेना दिखायी दी। वह नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंसे सुसज्जित थी। उसके सैनिकोंकी संख्या गिनी नहीं जा सकती थी। वह भयंकर वाहिनी अनेक प्रकारकी बोली बोलती हुई भीषण गर्जना कर रही थी ।। अभ्यद्रवद् रणे देवान् भगवन्तं च शड्करम् | तैर्विसृष्टान्यनीकेषु बाणजालान्यनेकश:,उसने रणभूमिमें आकर देवताओं तथा भगवान् शंकरपर धावा बोल दिया। दैत्योंने देवताओंके सैनिकोंपर कई बार बाण-वर्षा की
markaṇḍeya uvāca | yadā te sarve mohagrastā babhūvuḥ, tadā parvata-megha-mālā-sadṛśī dānavānāṃ viśālā bhayānakā ca senā dṛśyate sma | sā nānā-vidhair astra-śastraiḥ susajjitā āsīt | tasyāḥ saṅkhyā gaṇayituṃ na śakyate sma | sā bhīṣaṇā vāhinī nānā-bhāṣāḥ pravadantī ghorāṃ garjanāṃ cakāra || abhyadravad raṇe devān bhagavantaṃ ca śaṅkaram | tair visṛṣṭāny anīkeṣu bāṇa-jālāny anekaśaḥ ||
Mārkaṇḍeya dijo: Cuando todos se hundían en el desconcierto, apareció la vasta y aterradora hueste de los Dānavas, como montañas y bancos de nubes. Iba armada con toda clase de armas, y su número era imposible de contar. Aquel ejército espantoso, gritando en muchas lenguas, alzó un rugido temible. Luego, en el campo de batalla, cargó contra los dioses e incluso contra el Señor Śaṅkara; y los demonios soltaron una y otra vez densas redes de flechas sobre las filas divinas.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how delusion (moha) can seize even strong parties at moments of crisis, yet dharma is sustained by steadfastness and divine resolve. The terrifying appearance of adharma’s forces is not itself decisive; what matters is maintaining clarity and courage when confronted by overwhelming odds.
As the situation turns confusing and alarming, an immense demon army appears, roaring in many languages and armed to the teeth. It then charges the gods and Lord Śiva (Śaṅkara), unleashing repeated, dense volleys of arrows upon the divine formations.