Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Gaya’s Seven Aśvamedhas, Payoṣṇī Snāna, and the Śaryāti Sacrifice Locale

Lomaśa–Yudhiṣṭhira Dialogue

वैशम्पायन उवाच स पयोष्ण्यां नरश्रेष्ठ: स्नात्वा वै भ्रातृभि: सह । वैदूर्यपर्वतं चैव नर्मदां च महानदीम्‌,वैशम्पायनजी कहते हैं--निष्पाप जनमेजय! पाण्डवप्रवर नरश्रेष्ठ राजा युधिष्छिर भाइयोंसहित पयोष्णी नदीमें स्नान करके वैदूर्यपर्वत और महानदी नर्मदाके तटपर जानेका उद्देश्य लेकर वहाँसे चल दिये और वे तेजस्वी नरेश सब भाइयोंको साथ लिये यथासमय अपने गन्तव्य स्थानपर पहुँच गये। वहाँ भगवान्‌ लोमश मुनिने उनसे समस्त रमणीय तीथर्थों और पवित्र देवस्थानोंका परिचय कराया। तत्पश्चात्‌ राजाने अपनी सुविधा और प्रसन्नताके अनुसार सहसौरों ब्राह्यगोंको धनका दान किया और भाइयोंसहित उन सब स्थानोंकी यात्रा की

vaiśampāyana uvāca | sa payoṣṇyāṃ naraśreṣṭhaḥ snātvā vai bhrātṛbhiḥ saha | vaidūryaparvataṃ caiva narmadāṃ ca mahānadīm |

Vaiśampāyana dijo: Tras bañarse en el río Payoṣṇī, aquel mejor de los hombres partió con sus hermanos, resuelto a llegar al monte Vaidūrya y al gran río Narmadā. El pasaje subraya la peregrinación disciplinada de los Pāṇḍava: purificarse, avanzar en concordia fraterna y orientar el camino hacia paisajes sagrados que sostienen la templanza, la gratitud y la conducta conforme al dharma aun en el destierro.

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पयोष्ण्याम्in the (river) Payoṣṇī
पयोष्ण्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपयोष्णी
FormFeminine, Locative, Singular
नरश्रेष्ठःbest of men
नरश्रेष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootनरश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
TypeVerb
Rootस्ना
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage)
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
भ्रातृभिःwith (his) brothers
भ्रातृभिः:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
वैदूर्यपर्वतम्the Vaidūrya mountain
वैदूर्यपर्वतम्:
Karma
TypeNoun
Rootवैदूर्यपर्वत
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवalso/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
नर्मदाम्the Narmadā (river)
नर्मदाम्:
Karma
TypeNoun
Rootनर्मदा
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
महानदीम्the great river
महानदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Payoṣṇī (river)
V
Vaidūrya (mountain)
N
Narmadā (river)
P
Pandavas (implied: the brothers)
Y
Yudhiṣṭhira (implied by naraśreṣṭhaḥ in context)

Educational Q&A

Even in hardship, dharmic life is sustained through purity, restraint, and purposeful movement toward sacred duties; the brothers’ shared pilgrimage models unity and disciplined conduct rather than despair or indulgence.

Vaiśampāyana narrates that the leading Pandava, with his brothers, bathes in the Payoṣṇī and then proceeds toward Vaidūrya mountain and the great river Narmadā as part of their ongoing pilgrimage during exile.