Shloka 45
Āraṇyaka-parva, Adhyāya 1 — The Pandavas’ Exit from Gajasāhvaya and the Citizens’ Lament (जनमेजयप्रश्नः; पाण्डवानां वनप्रस्थानम्)
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहुर्ते रम्यदारुणे । ब्रह्मघोषपुरस्कार: संजल्प: समजायत,संध्याकालकी नैसर्गिक शोभासे रमणीय तथा राक्षस-पिशाचादिके संचरणका समय होनेसे अत्यन्त भयंकर प्रतीत होनेवाले उस मुहूर्तमें अग्नि प्रजजलित करके वेद-मन्त्रोंके घोषपूर्वक अग्निहोत्र करनेके बाद उन ब्राह्मणोंमें परस्पर संवाद होने लगा
teṣāṁ prāduṣkṛtāgnīnāṁ muhūrte ramya-dāruṇe | brahma-ghoṣa-puraskāraḥ sañjalpaḥ samajāyata ||
Vaiśampāyana dijo: En aquella hora del crepúsculo—hermosa por naturaleza y, sin embargo, temible, pues se cree que es cuando vagan rākṣasas y piśācas—los brāhmaṇas encendieron sus fuegos sagrados. Tras cumplir los ritos con la recitación sonora de mantras védicos que los precedía, surgió entre ellos una conversación mutua, enmarcada por la solemnidad del ámbito sacrificial.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic order through ritual: sacred fire and Vedic recitation create a protective, disciplined space even at liminal times (twilight) considered spiritually risky. Ethical emphasis lies on steadiness in prescribed duties and the power of regulated speech (mantra) to orient conduct.
At a twilight moment described as both beautiful and ominous, the brāhmaṇas kindle their fires and perform rites with Vedic chanting. After completing the ritual setting, they begin a formal conversation among themselves.