Shloka 11
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोडद्य राजा लालप्यते संजय कस्य हेतो: । प्रगृहा दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं पुत्र मनन््दं मूढममन्त्रिणं तु,संजय! जैसे कोई मनुष्य शिशिर-ऋतु बीतनेपर ग्रीष्म-ऋतुकी दोपहरीमें बहुत घास- फ़ूससे भरे हुए गहन वनमें आग लगा दे और जब हवा चलनेसे वह आग सब ओर फैलकर अपने निकट आ जाय, तब उसकी ज्वालासे अपने-आपको बचानेके लिये वह कुशल- क्षेमकी इच्छा रखकर बार-बार शोक करने लगे, उसी प्रकार आज राजा धुृतराष्ट्र सारा ऐश्वर्य अपने अधिकारमें करके खोटी बुद्धिवाले, उद्दण्ड, भाग्यहीन, मूर्ख और किसी अच्छे मन्त्रीकी सलाहके अनुसार न चलनेवाले अपने पुत्र दुर्योधनका पक्ष लेकर अब किसलिये (दीनकी भाँति) विलाप करते हैं?
sañjaya uvāca |
prāptaiśvaryo dhṛtarāṣṭro ’dyarājā lālapyate sañjaya kasya hetoḥ |
pragṛhya durbuddhim anārjave rataṃ putraṃ nṛśaṃsaṃ mūḍham amantriṇaṃ tu ||
Dijo Sañjaya: «Oh Sañjaya, ¿por qué el rey Dhṛtarāṣṭra—aunque ha alcanzado y retiene el poder real—se lamenta hoy? Habiendo abrazado el partido de su hijo, hombre de juicio torcido, entregado a la deshonra, cruel, extraviado y que obra sin el consejo de los sabios, ¿por qué razón gime ahora como quien busca amparo? Como aquel que prende fuego a un bosque denso y reseco bajo el ardor del mediodía estival y, cuando el viento hace que las llamas se propaguen y vuelvan hacia él, se aflige una y otra vez temiendo por su propia seguridad—así también Dhṛtarāṣṭra se duele tras haber escogido la misma causa de su ruina».
संजय उवाच
Educational Q&A
Grief that follows from knowingly supporting unrighteous conduct is self-inflicted. Power and resources do not protect a ruler who abandons wise counsel and enables a destructive heir; lamentation cannot undo a chosen adharma.
Sañjaya comments on Dhṛtarāṣṭra’s present lament: despite having authority, the king has sided with Duryodhana—portrayed as ill-judged and counsel-less—and now mourns the danger he himself has helped ignite, likened to a man who starts a forest fire and then fears its return.