Shloka 42
Drupada’s Alarm and Inquiry Regarding Śikhaṇḍinī (द्रुपदस्य भय-विमर्शः)
यक्षोंने कहा--राजन्! राजा ट्रुपदके यहाँ एक शिखण्डिनी नामकी कन्या उत्पन्न हुई है। उसीको किसी विशेष कारणवश इन्होंने अपना पुरुषत्व दे दिया है और उसका स्त्रीत्व स्वयं ग्रहण कर लिया है। तबसे वे स्त्रीरूप होकर घरमें ही रहते हैं। स्त्रीरूपमें होनेके कारण ही वे लज्जावश आपके पास नहीं आ रहे हैं ।। एतस्मात् कारणाद् राजन् स्थूणो न त्वाद्य सर्पति । श्रुत्वा कुरु यथान्यायं विमानमिह तिष्ठताम्
yakṣā ūcuḥ—rājan! rājā drupadasya iha śikhaṇḍinī nāma kanyā utpannā asti. tām eva kasyacid viśeṣa-kāraṇāt etaiḥ svaṁ puruṣatvaṁ dattam, strītvaṁ ca svayam gṛhītam. tataḥ sa strī-rūpā bhūtvā gṛhe eva tiṣṭhati. strī-rūpatvāt eva lajjayā tava samīpaṁ na āgacchati. etasmāt kāraṇāt rājan sthūṇo na tv adya sarpati. śrutvā kuru yathā-nyāyaṁ, vimānam iha tiṣṭhatām.
Los yakshas dijeron: «¡Oh rey! En la casa del rey Drupada nació una hija llamada Śikhaṇḍinī. Por una razón particular, este Sthūṇa le entregó su propia hombría y tomó para sí la condición de mujer. Desde entonces permanece en casa con forma femenina. Precisamente porque ahora tiene forma de mujer, no se presenta ante ti por vergüenza. Por esta causa, oh rey, Sthūṇa no se acerca a ti hoy. Oído esto, decide conforme a la justicia; que el carro celestial permanezca aquí.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage frames a sensitive personal transformation within the ethical demand of yathā-nyāya—acting according to justice and propriety. It highlights how rulers must judge fairly even when social shame and unusual circumstances prevent direct testimony, and how personal choices carry consequences that must be handled with dharmic discernment rather than impulse.
Bhīṣma reports the Yakṣas’ explanation to the king: Drupada’s child Śikhaṇḍinī received male potency from Sthūṇa, who took on female form in exchange. Because Sthūṇa is now ashamed to appear publicly, he does not come that day; the king is urged to decide the matter justly while the vimāna remains there.