Shloka 12
Adharmic Victory as Unstable; Rules of Restraint, Mediation, and Conciliation (अधर्मविजय-अध्रुवत्व तथा क्षमा-नयः)
जो कोई धर्मका लोप और मर्यादाको भंग करके विजय पाता है, उसके इस बर्तावका विजयाभिलाषी नरेशको अनुसरण नहीं करना चाहिये। धर्मके द्वारा प्राप्त हुई विजयसे बढ़कर दूसरा कौन-सा लाभ हो सकता है? ।। सहसानार्यभूतानि क्षिप्रमेव प्रसादयेत् । सान्त्वेन भोगदानेन स राज्ञां परमो नयः,विजयी राजाको चाहिये कि वह मधुर वचन बोलकर और उपभोगकी वस्तुएँ देकर अनार्य (म्लेच्छ आदि) प्रजाको शीघ्रतापूर्वक प्रसन्न कर ले। यही राजाओंकी सर्वोत्तम नीति है
bhīṣma uvāca | yo ko'pi dharmasya lopaṁ maryādāyāś ca bhaṅgaṁ kṛtvā vijayaṁ prāpnoti, tasya etādṛśaṁ vyavahāraṁ vijayābhilāṣiṇā nṛpeṇa nānusaraṇīyam | dharmeṇa prāptād vijayāt paraṁ dvitīyaṁ ko nāma lābhaḥ syāt? || sahasā anāryabhūtāni kṣipram eva prasādayet | sāntvena bhogadānena sa rājñāṁ paramo nayaḥ ||
Dijo Bhishma: Un rey que anhela la victoria no debe imitar la conducta de quien vence destruyendo el dharma y quebrantando los límites establecidos. ¿Qué ganancia podría ser mayor que una victoria obtenida por el propio dharma? Por ello, un soberano victorioso debe ganarse pronto incluso a los elementos incultos o extranjeros entre el pueblo mediante palabras amables y concediendo bienes de disfrute y provisiones; ésta, en verdad, es la política suprema de los reyes.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Victory is not truly beneficial if achieved by violating dharma and social bounds; the highest gain is a dharma-based victory. A ruler should govern by ethical means and stabilize rule through conciliation and welfare-giving rather than lawless force.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma advises Yudhishthira on proper royal conduct: do not emulate unrighteous conquerors, and after victory, pacify potentially hostile or outsider groups swiftly through gentle speech and material benefits.