Shloka 51
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
वायुकी सहायतासे प्रज्वलित हुई आग जब किसी गाँव या जंगलको जलाने लगे तो सम्भव है कि वहाँका कुछ भाग जलाये बिना शेष छोड़ दे; परंतु राजा जिसपर आक्रमण करता है, उसकी कहीं कोई वस्तु शेष नहीं रह जाती ।।
vāyukī sahāyatāse prajvalitā hutāśanā yadā grāmaṁ vā vanaṁ vā dahituṁ pravartate tadā sambhavati yat tatra kiñcid aṁśaṁ adagdham utsṛjya śeṣaṁ dahati; kintu rājā yasya upari ākrāmati tasya kvacid api kiñcid vastu śeṣaṁ na tiṣṭhati. tasya sarvāṇi rakṣyāṇi dūrataḥ parivarjayet. mṛtyor iva jugupset rājāsva-haraṇāt naraḥ.
Cuando un fuego, avivado por el viento, se alza y empieza a devorar una aldea o un bosque, puede ocurrir que alguna parte quede sin quemarse. Pero cuando un rey acomete contra un hombre, nada de él queda en parte alguna. Por eso, debe uno mantenerse lejos de todo lo que esté bajo la protección del rey y, como a la misma muerte, mirar con espanto y repugnancia el tomar bienes reales, procurando guardarse de ello.
वसुमना उवाच
Educational Q&A
Royal property and what lies under the king’s protection must be strictly avoided; taking the king’s wealth is to be shunned as one would shun death, because the king’s punitive power can strip a person of everything.
Vasumanā illustrates the king’s overwhelming capacity to punish by comparing it to a wind-driven fire: fire may leave some patches unburnt, but a king’s assault leaves nothing remaining. The verse functions as a warning against encroaching on protected or state-owned goods.