Shloka 25
Kṣātra-dharma as the Public Foundation of Dharma (क्षात्रधर्म-प्रशंसा)
यथा राजन हस्तिपदे पदानि संलीयन्ते सर्वसत्त्वोदूभवानि । एवं धर्मान् राजधर्मेषु सर्वान् सर्वावस्थान् सम्प्रलीनान् निबोध,नरेश्वर! जैसे हाथीके पदचिह्ममें सभी प्राणियोंके पदचिह्न विलीन हो जाते हैं, उसी प्रकार सब धर्मोको सभी अवस्थाओंमें राजधर्मके भीतर ही समाविष्ट हुआ समझो
yathā rājan hastipade padāni saṃlīyante sarvasattvodbhavāni | evaṃ dharmān rājadharmeṣu sarvān sarvāvasthān sampralīnān nibodha, nareśvara ||
Bhīṣma dijo: «Oh rey, así como las huellas de todos los seres se reúnen y se pierden dentro de la huella de un elefante, así también, oh señor de los hombres, entiende que todos los dharmas, en toda condición de vida, quedan comprendidos dentro del rājadharma (el deber del rey).»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that rājadharma—the king’s duty to protect, punish justly, and uphold order—is overarching: it gathers and coordinates all other dharmas, because the stability of society enables every other duty (personal, familial, ascetic, ritual) to be practiced.
In the Śānti Parva, Bhishma instructs King Yudhiṣṭhira on governance after the war. Here he uses the elephant-footprint simile to emphasize the centrality of royal duty in sustaining the wider moral and social framework.