Shloka 24
Kṣātra-dharma as the Public Foundation of Dharma (क्षात्रधर्म-प्रशंसा)
बाह्वायत्तं क्षत्रियैमनिवानां लोकश्रेष्ठ धर्ममासेवमानै: । सर्वे धर्मा: सोपधर्मस्त्रियाणां राज्ञो धर्मादिति वेदाच्छूणोमि,राजन! राजधर्म बाहुबलके अधीन होता है। वह क्षत्रियके लिये जगतका श्रेष्ठतम धर्म है, उसका सेवन करनेवाले क्षत्रिय मानवमात्रकी रक्षा करते हैं। अतः तीनों वर्णोंके उपधर्मोंसहित जो अन्यान्य समस्त धर्म हैं। वे राजधर्मसे ही सुरक्षित रह सकते हैं, यह मैंने वेद-शास्त्रसे सुना है
bāhvāyattaṃ kṣatriyair manuṣyāṇāṃ lokaśreṣṭhaṃ dharmam āsevamānaiḥ | sarve dharmāḥ sopadharmas triyāṇāṃ rājño dharmād iti vedāc chrūṇomi, rājan ||
Bhīṣma dijo: «Oh Rey, he oído de los Vedas y de los śāstras que el rājadharma—el deber del rey—se apoya en la fuerza de sus brazos. Para los kṣatriyas, éste es el dharma más alto del mundo: al practicarlo, protegen a toda la humanidad. Por ello, todas las demás formas de dharma—junto con los deberes subsidiarios de los tres varṇa—sólo permanecen seguras bajo la protección del deber real.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal duty (rājadharma) is presented as the protective framework for society: when the king (and kṣatriyas) uphold order through strength and governance, all other dharmas—including the subsidiary duties of the social orders—can be practiced safely.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on governance after the war. Here he emphasizes that the king’s responsibility to protect and enforce order is foundational, citing Vedic-śāstric authority for the primacy of rājadharma.