Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

Nāga-āyatana-darśana-pratīkṣā — The Brāhmaṇa’s Request and Waiting on the Gomatī

वहाँकी भूमिपर एक ऊँची वेदी बनी है, जिसकी ऊँचाई आठ अंगुलियोंकी लंबाईके बराबर है। उसपर आखरूढ़ हो वे विश्वकर्ता परमात्मा दोनों भुजाएँ ऊपर उठाये और उत्तरकी ओर मुँह किये एक पैरसे खड़े हैं ।। साज्नावर्तयन्‌ वेदांस्तपस्तेपे सुदुश्चरम्‌ । यद्‌ ब्रह्मा ऋषयश्चैव स्वयं पशुपतिश्न यत्‌,वे अंगोंसहित सम्पूर्ण वेदोंकी आवृत्ति करते हुए अत्यन्त कठोर तपस्यामें संलग्न हैं। ब्रह्मा, स्वयं महादेव, सम्पूर्ण ऋषि और शेष, श्रेष्ठ देवता तथा दैत्य, दानव, राक्षस, नाग, गरुड, गन्धर्व, सिद्ध एवं राजर्षिगण सदा विधिपूर्वक जो हव्य और कव्य अर्पण करते हैं, वह सब कुछ उन्हीं भगवानके चरणोंमें उपस्थित होता है

tatra bhūmau ekā uccā vedī kṛtā, yasyā uccatā aṣṭāṅgula-pramāṇā। tasyām āruhya sa viśvakartā paramātmā ubhe bhujau ūrdhvaṃ kṛtvā uttarābhimukhaḥ ekapādena tiṣṭhati॥ sājñāvartayan vedān tapas tepe suduścaram। yad brahmā ṛṣayaś caiva svayaṃ paśupatiś ca yat॥ vedān aṅgaiḥ saha samagrān āvartayan saḥ atiduṣkara-tapasi saṃyuktaḥ। brahmā, svayaṃ mahādevaḥ, sarve ṛṣayaḥ, śeṣaḥ, śreṣṭhā devāś ca daityāś ca dānavā rākṣasā nāgā garuḍā gandharvāḥ siddhāś ca rājarṣayaś ca—ye nityaṃ vidhivat havyaṃ kavyaṃ ca samarpayanti, tat sarvaṃ tasya bhagavataḥ caraṇeṣu upatiṣṭhati।

Dijo Nārada: «En aquel suelo se alza un altar elevado, cuya altura es de ocho anchos de dedo. Subiendo a él, el Señor supremo—Hacedor del universo—permanece en pie sobre un solo pie, con el rostro vuelto al norte y ambos brazos levantados. Recitando los Vedas en el orden debido, con sus miembros y auxiliares, realiza una austeridad extremadamente difícil: una austeridad que aun Brahmā, los sabios y Paśupati (Śiva) practican. Mientras repite íntegros los Vedas con todas sus partes, se halla absorto en severo tapas. Y cuanto se ofrece—havya para los dioses y kavya para los antepasados—según el rito por Brahmā, por Mahādeva, por todos los ṛṣis, por Śeṣa y por los más excelsos entre dioses, asuras, dānavas, rākṣasas, nāgas, Garuḍa, gandharvas, siddhas y reyes videntes, todo viene a reposar a los pies de ese Señor.»

साज्ञाwith (proper) injunction/command
साज्ञा:
Karana
TypeNoun
Rootसाज्ञा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
आवर्तयन्reciting/repeating
आवर्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootआवर्त् (धातु)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
वेदान्the Vedas
वेदान्:
Karma
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
तपःausterity
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
तेपेperformed (austerity)
तेपे:
Karta
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
FormPerfect (लिट्), Third, Singular, Parasmaipada
सुदुश्चरम्very difficult (to perform)
सुदुश्चरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसुदुश्चर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
यत्which/that (austerity)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
स्वयम्himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
पशुपतिःPaśupati (Lord of beings)
पशुपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootपशुपति (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यत्which/that
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular

नारद उवाच

N
Nārada
P
Paramātmā (Supreme Lord)
V
Viśvakartā (Creator)
V
Vedi (altar)
V
Vedas
V
Vedāṅgas (ancillary limbs of the Veda)
B
Brahmā
P
Paśupati (Śiva)
M
Mahādeva
Ṛṣis
Ś
Śeṣa
D
Devas
D
Daityas
D
Dānavas
R
Rākṣasas
N
Nāgas
G
Garuḍa
G
Gandharvas
S
Siddhas
R
Rājarṣis
H
Havya
K
Kavya